Những vấn đề cần làm rõ khi xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Sáng 22/9, tiếp tục Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

Dự phiên họp có Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc; Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn - đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, Kiểm toán Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước, Văn phòng Chính phủ, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước…

Dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh gồm 8 chương, 54 điều, tập trung vào các nhóm nội dung chính: hoàn thiện tổ chức, vận hành thị trường và vai trò của Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và các thành viên; hoàn thiện quy trình niêm yết, giao dịch, thanh toán bù trừ và ký quỹ; tăng cường an toàn hệ thống, quản trị rủi ro và cơ chế cảnh báo sớm; mở rộng kết nối thị trường, thúc đẩy liên thông qua biên giới và gắn thị trường phái sinh với chuỗi sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất khẩu.

Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng phát triển thị trường phái sinh gắn với thị trường hàng hóa cơ sở và nhu cầu phòng ngừa rủi ro của nền kinh tế; kết hợp kiến tạo phát triển với an toàn hệ thống, quản trị rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Đồng thời, định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và giám sát theo thời gian thực.

Phục vụ hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh

Cho ý kiến về dự án Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản nhất trí với sự cần thiết phải xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh nhằm hoàn thiện khung pháp lý, góp phần phát triển thị trường hàng hóa minh bạch hơn, hiện đại hơn và tạo công cụ phòng ngừa, quản trị rủi ro cho các doanh nghiệp và người sản xuất. Dự thảo Luật cũng góp phần nâng cao khả năng ứng phó của nền kinh tế trước những biến động của thị trường trong nước và quốc tế.

Nền kinh tế nước ta có độ mở rất lớn, gấp đôi quy mô GDP. Tuy nhiên, thị trường hàng hóa phái sinh là lĩnh vực mới, có tính chuyên môn cao, gắn với đòn bẩy tài chính, ký quỹ, thanh toán, bù trừ và tiềm ẩn rủi ro truyền dẫn.

“Vì vậy, mục tiêu không chỉ là xây dựng được khuôn khổ thể chế để thị trường hình thành và vận hành, mà quan trọng hơn là phải trả lời rõ ba vấn đề: Thị trường này phục vụ mục tiêu gì? Rủi ro được kiểm soát như thế nào? Quyền hạn, trách nhiệm của các chủ thể được xác định đến đâu?”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu quan điểm.

Từ cách tiếp cận trên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ các nội dung:

Thứ nhất, rà soát, xác định rõ hơn phạm vi điều chỉnh của Luật, bảo đảm thị trường hàng hóa phái sinh phục vụ hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời không tạo ra khoảng trống hoặc chồng chéo về mặt pháp luật.

“Mục tiêu xuyên suốt của dự thảo Luật phải là kiến tạo thị trường hàng hóa phái sinh trở thành công cụ phòng ngừa, quản trị rủi ro hiệu quả cho nền kinh tế. Tinh thần này phải được thể hiện rõ trong các điều khoản của dự thảo Luật, trong đó xác định chính sách phát triển thị trường hàng hóa phái sinh phải gắn với phòng ngừa rủi ro biến động giá.

Song song đó, khuyến khích phát triển các hợp đồng hàng hóa phái sinh trên cơ sở hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam; chuẩn hóa chất lượng hàng hóa; phát triển thương hiệu hàng hóa quốc gia và các chỉ số giá tham chiếu của khu vực hoặc quốc tế”, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Với quan điểm trên, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định tại Điều 1, Điều 5 và Điều 44 của dự thảo Luật theo hướng thiết kế thống nhất, xác định rõ ranh giới giữa hàng hóa phái sinh với chứng khoán, tiền tệ, ngoại hối và hoạt động phái sinh của tổ chức tín dụng. Việc phân định cần căn cứ vào tài sản cơ sở, bản chất giao dịch và loại rủi ro cần quản lý, thay vì chỉ dựa vào tên gọi sản phẩm hoặc chủ thể thực hiện.

Ưu tiên bảo vệ tài sản của nhà đầu tư

Thứ hai, phải đặt an toàn hệ thống và bảo vệ tài sản của nhà đầu tư ở vị trí trung tâm; thiết kế đầy đủ các cơ chế bảo đảm thị trường vận hành an toàn, minh bạch và có khả năng kiểm soát rủi ro ngay trong Luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng vì giao dịch phái sinh gắn với ký quỹ, đòn bẩy và thanh toán bù trừ. Vì vậy, đề nghị rà soát đồng bộ Điều 17 đến Điều 20 và Điều 42 theo nguyên tắc: xử lý rủi ro phải đủ nhanh, đủ mạnh để bảo vệ hệ thống và ngăn ngừa hiệu ứng dây chuyền, nhưng phải đủ chặt để bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của nhà đầu tư.

Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, Luật không chỉ được thiết kế để thị trường vận hành tốt trong điều kiện bình thường, mà quan trọng hơn, phải thiết kế được cơ chế để thị trường xử lý được tình huống bất thường, kể cả khi một thành viên mất khả năng thanh toán cũng không làm phát sinh rủi ro hệ thống và không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư, thương nhân.

Thứ ba, đề nghị rà soát kỹ quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước khi tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh.

Thống nhất với quy định doanh nghiệp nhà nước tham gia thị trường phái sinh là cần thiết, song Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, dự án Luật phải thiết kế được trách nhiệm một cách chặt chẽ.

“Tinh thần là đạt được cơ chế để bảo vệ người dám quyết định đúng và khuyến khích doanh nghiệp nhà nước chủ động sử dụng công cụ này, sử dụng công cụ phù hợp, đồng thời vẫn giữ được kỷ luật, trách nhiệm và yêu cầu bảo toàn vốn nhà nước; không để công cụ phòng ngừa rủi ro bị biến thành công cụ đầu cơ hoặc chuyển hóa lỗ sang Nhà nước”, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu.

Cũng trong phiên họp, chủ nhiệm các Ủy ban của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội đã phát biểu, cho ý kiến để hoàn thiện dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, góp phần phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, hiện đại, an toàn, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa và quản trị rủi ro.

Để bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ khi có hiệu lực, Bộ Công Thương đã xây dựng 3 dự thảo văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, gồm: Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật; Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính; Thông tư của Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.