Những lý do cần sửa đổi Luật điện lực. Kỳ 6: Xây dựng cơ chế giá điện theo thị trường

Mặc dù đã có quy định, nhưng giá bán điện vẫn chưa theo sát yếu tố thị trường dẫn đến những khó khăn cho đầu tư, phát triển hệ thống điện.
Những lý do cần sửa đổi Luật Điện lực: Kỳ 1- Hiện thực hoá chiến lược của Đảng về năng lượng Những lý do cần sửa đổi Luật điện lực: Kỳ 2 - Hoàn thiện khung khổ pháp lý đồng bộ Kỳ 3: Tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến quy hoạch và thực hiện quy hoạch phát triển điện lực Kỳ 4: Thể chế hoá chủ trương của Đảng về năng lượng tái tạo Những lý do cần sửa đổi Luật điện lực - Kỳ 5: Nâng cao hiệu quả hoạt động điện lực

Bất cập giữa quy định và thực tế

Trong Luật Điện lực đã quy định giá điện theo cơ chế thị trường và hoạt động mua bán điện đảm bảo định hướng phát triển thị trường điện. Tuy nhiên do giá điện mang tính đặc thù, ảnh hướng lớn đến nền kinh tế - xã hội do vậy việc triển khai thực hiện điều hành giá điện còn gặp nhiều khó khăn.

Cụ thể, Luật Điện lực hiện hành quy định “Giá bán điện thực hiện theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước phù hợp với cấp độ phát triển của thị trường điện lực” (điểm a khoản 1 Điều 31). Theo quy định tại khoản 1 Điều 31 Luật Điện lực, Thủ tướng Chính phủ có thẩm quyền quy định cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện. Cơ chế điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân hiện hành do Thủ tướng Chính phủ ban hành (tại Quyết định số 24/2017/QĐ-TTg ngày 30 tháng 6 năm 2017 và sẽ được thay thế bởi Quyết định số 05/2024/QĐ-TTg kể từ ngày 15 tháng 5 năm 2024) có phân cấp thẩm quyền điều chỉnh giá bán lẻ điện cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Bộ Công Thương và Thủ tướng Chính phủ tùy thuộc vào mức độ điều chỉnh giá bán lẻ điện, đã tạo hành lang pháp lý cho việc tính toán và điều chỉnh giá điện theo cơ chế thị trường có sự kiểm soát của Nhà nước để đảm bảo kinh tế vĩ mô.

Thực tế thực hiện cho thấy, việc điều hành giá điện như hiện nay đảm bảo tính minh bạch và linh hoạt trong quá trình triển khai thi hành, tuy nhiên do điện là loại hàng hóa thiết yếu nên việc điều chỉnh giá điện chịu nhiều sức ép của dư luận và có thể gây ảnh hưởng lớn tới tình hình kinh tế vĩ mô. Việc điều hành giá bán lẻ điện, quyết định điều chỉnh giá bán lẻ điện cần được xem xét và đánh giá một cách tổng thể trên tất cả các lĩnh vực.

Việc điều hành giá bán lẻ điện thực tế các năm qua đều được họp thảo luận và quyết định thông qua các cuộc họp Thường trực Chính phủ. Khoản 3 Điều 8 Luật Tổ chức Chính phủ năm 2015 quy định Chính phủ có thẩm quyền “quyết định chính sách cụ thể về tài chính, tiền tệ quốc gia, tiền lương, giá cả”.

Ngoài ra, Nghị quyết số 55-NQ/TW có nêu: “Nghiên cứu, thực hiện luật hóa việc điều hành giá điện”. Vì vậy, để đảm bảo sự phù hợp với các quy định pháp luật khác, đảm bảo sự thống nhất trong điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ, cần thiết phải xem xét sửa đổi thẩm quyền trong việc ban hành cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện đã được quy định tại Luật Điện lực hiện hành (phân cấp cho Thủ tướng Chính phủ), đảm bảo phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 55-NQ/TW theo hướng Chính phủ ban hành Nghị định về cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện, trong đó quy định cụ thể thẩm quyền điều chỉnh giá điện theo từng mức điều chỉnh giá.

Việc này đảm bảo nguyên tắc chung là Chính phủ đóng vai trò ban hành thể chế pháp luật, cơ chế chính sách về điều chỉnh giá điện, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 55-NQ/TW, phù hợp với thực tiễn điều chỉnh giá điện thời gian qua, phù hợp với Luật Tổ chức Chính phủ.

Những lý do cần sửa đổi Luật điện lực. Kỳ 6: Xây dựng cơ chế giá điện theo thị trường
Cơ chế giá điện cần bổ sung, sửa đổi cho phù hợp với thị trường điện (Ảnh minh hoạ)

Tiếp tục kế thừa và bổ sung chính sách giá điện

Theo nhiều chuyên gia, mặc dù đã có quy định giá bán điện theo cơ chế thị trường, nghĩa là có lên có xuống theo đầu vào sản xuất. Tuy nhiên trong nhiều năm giá nguyên liệu cho sản xuất điện tăng lên nhưng giá bán điện có điều chỉnh nhưng chưa theo kịp yếu tố thị trường; chưa tính đúng tính đủ và lợi nhuận hợp lý của đơn vị điện lực vì giá điện có sự điều tiết của Nhà nước để đảm bảo kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội.

Khoản 1 Điều 29 Luật Điện lực quy định về chính sách giá điện: “Tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế đầu tư phát triển điện lực có lợi nhuận hợp lý, tiết kiệm tài nguyên năng lượng, sử dụng các dạng năng lượng mới, năng lượng tái tạo không gây ô nhiễm môi trường trong hoạt động điện lực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là ở nông thôn, miền núi, hải đảo.”

Khoản 4 Điều 30 Luật Điện lực quy định căn cứ lập và điều chỉnh giá điện: “Các chi phí sản xuất, kinh doanh điện và lợi nhuận hợp lý của đơn vị điện lực.”

Căn cứ các quy định nêu trên tại Luật Điện lực, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đã ban hành các Quyết định, Thông tư hướng dẫn thực hiện về giá phát điện, giá truyền tải điện, giá dịch vụ phụ trợ hệ thống điện, giá bán lẻ điện bình quân. Theo đó, giá điện các khâu nêu trên được xác định trên cơ sở tính đúng, tính đủ các chi phí sản xuất kinh doanh và lợi nhuận hợp lý.

Định hướng phát triển thị trường điện lực ở Việt Nam là mở ra cạnh tranh đối với khâu phát điện đầu tiên, sau đó là bán buôn điện và tiến tới là cạnh tranh bán lẻ điện. Thời gian vừa qua, để thu hút đầu tư tư nhân vào khâu phát điện, các dự án phát điện theo hình thức IPP, BOT (có chủ đầu tư không phải EVN) đã thỏa thuận, đàm phán, ký kết hợp đồng mua bán điện với tỷ suất sinh lợi nội tại về tài chính (IRR) phổ biến ở mức từ 10% đến 12% trong khi mức tỷ suất áp dụng cho các đơn vị phát điện hạch toán phụ thuộc Tập đoàn EVN (thủy điện đa mục tiêu) và các khâu khác (truyền tải điện, phân phối-bán lẻ điện) thông thường chỉ ở mức 3% (hoặc thấp hơn từ 0% đến dưới 3%, tùy tình hình cân đối tài chính của EVN hàng năm, đặc biệt trong các năm không thực hiện điều chỉnh giá bán lẻ điện). Ngoài ra một trong những quan điểm chỉ đạo tại Nghị quyết số 55-NQ/TW là “xây dựng thị trường năng lượng đồng bộ, cạnh tranh, minh bạch”.

Vì vậy, cần thiết phải kế thừa những nguyên tắc đang được quy định tại Luật Điện lực và tiếp tục bổ sung chính sách phù hợp theo hướng giá điện đảm bảo phản ánh chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh điện của đơn vị điện lực và được thực hiện công khai, minh bạch, bình đẳng, không phân biệt đối xử giữa các đơn vị điện lực.

Trong thời gian vừa qua, việc lập và điều chỉnh giá điện được căn cứ trên báo cáo tài chính, số liệu chi phí sản xuất kinh doanh điện đã được kiểm toán của các đơn vị điện lực. Để luật hóa yêu cầu về số liệu lập và điều chỉnh giá điện đối với các đơn vị điện lực, cần thiết bổ sung các nội dung này trong dự thảo Luật Điện lực sửa đổi.

Xoá bù chéo và vấn đề nhập khẩu điện

Luật Điện lực hiện hành quy định “Thực hiện cơ cấu biểu giá bán lẻ điện hợp lý đối với các nhóm khách hàng”; Nghị quyết số 55-NQ/TW đưa ra định hướng “không thực hiện bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng, giữa các vùng miền”. Vì vậy, cần thiết bổ sung quy định chính sách về việc giảm dần tiến tới xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng, giữa các vùng miền.

Về nhập khẩu điện, Nghị quyết số 937/NQ-UBTVQH15 ngày 13/12/2023 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) về giám sát chuyên đề về việc thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển năng lượng giai đoạn 2016-2021 đã đặt ra nhiệm vụ, giải pháp về việc cần có cơ chế giá điện phù hợp trong việc nhập khẩu điện đối với các nước trong khu vực. Vì vậy, cần thiết bổ sung nội dung có liên quan vào dự thảo Luật Điện lực sửa đổi.

Ngoài ra, một số nội dung liên quan đến chỉ đạo của Chính phủ về việc nghiên cứu xây dựng các phương án hỗ trợ giảm giá điện, giảm tiền điện trong một số trường hợp (đơn cử như đại dịch Covid-19) để ổn định phát triển kinh tế xã hội cũng cần cụ thể hoá trong Luật Điện lực sửa đổi. Đề xuất này được căn cứ trên nhiệm vụ và quyền hạn của Chính phủ là “Thống nhất quản lý nhà nước nền kinh tế quốc dân, thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế; ...” (quy định tại khoản 1 Điều 8 Luật Tổ chức Chính phủ) và nhiệm vụ và quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ là “Lãnh đạo công tác của Chính phủ; lãnh đạo việc xây dựng chính sách và tổ chức thi hành pháp luật;...” (khoản 1 Điều 28 Luật Tổ chức Chính phủ).

Bên cạnh đó là vấn đề về thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong việc tính toán, xây dựng khung giá phát điện, bán buôn điện, giá điện 2 thành phần, cơ chế giá điện khuyến khích khách hàng tham gia chương trình quản lý nhu cầu điện…; các nội dung về phương pháp xác định chi phí và giá điện nhà máy điện do nhà nước độc quyền xây dựng, vận hành và nhà máy thủy điện nhỏ…chưa được quy định trong Luật về việc giao cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định. Do đó, cần thiết phải bổ sung nội dung giao thẩm quyền quy định chi tiết về các nội dung này để có cơ sở triển khai thực hiện.

Còn tiếp…

Nguyên Vũ
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★
Bài viết cùng chủ đề: Luật Điện lực (sửa đổi)

Có thể bạn quan tâm

Tin mới nhất

EVN nỗ lực đảm bảo cung ứng điện mùa nắng nóng

EVN nỗ lực đảm bảo cung ứng điện mùa nắng nóng

Tháng 6, thời tiết nắng nóng gay gắt nhiều ngày liên tiếp, nhất là ở miền Bắc và miền Trung làm tiêu thụ điện toàn quốc lập đỉnh mới.
Thi đua

Thi đua 'nước rút, thần tốc' để hoàn thành đường dây 500kV mạch 3

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì cuộc họp với các bộ, ngành, địa phương và EVN về tình hình triển khai đường dây 500kV mạch 3.
EVNGENCO2 tiếp thêm động lực hoàn thành dự án 500kV mạch 3

EVNGENCO2 tiếp thêm động lực hoàn thành dự án 500kV mạch 3

Lãnh đạo EVNGENCO2 trực tiếp có mặt tại công trường Trạm biến áp 500kV Thanh Hóa để thăm hỏi, động viên người lao động đang tham gia xây dựng, thi công dự án.
Trước 30/6: Sẽ đóng điện đường dây 500kV mạch 3 NMNĐ Nam Định - Thanh Hoá và các dự án thành phần

Trước 30/6: Sẽ đóng điện đường dây 500kV mạch 3 NMNĐ Nam Định - Thanh Hoá và các dự án thành phần

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, trước 30/6, sẽ hoàn thành thi công, đóng điện TBA 500kV Thanh Hoá và đường dây 500kV NMNĐ Nam Định - Thanh Hoá.
Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu 5 bài học kinh nghiệm từ đường dây 500kV mạch 3

Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu 5 bài học kinh nghiệm từ đường dây 500kV mạch 3

Chiều ngày 22/6, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đi kiểm tra, động viên lực lượng thi công dự án đường 500 kV mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối.

Tin cùng chuyên mục

Thủ tướng Chính phủ kiểm tra tiến độ trạm biến áp 500kV Thanh Hoá

Thủ tướng Chính phủ kiểm tra tiến độ trạm biến áp 500kV Thanh Hoá

Chiều 22/6, tại Thanh Hoá, Thủ tướng Chính phủ và đoàn công tác đã tới kiểm tra tiến độ trạm biến áp 500kV Thanh Hoá thuộc đường dây 500kV mạch 3
Lai Châu: Khai thác tiềm năng, phát triển thủy điện hiệu quả

Lai Châu: Khai thác tiềm năng, phát triển thủy điện hiệu quả

Với đặc điểm địa hình nhiều sông, suối, có độ dốc cao, dòng chảy xiết… Lai Châu đã khai thác tốt tiềm năng thủy năng để thu hút đầu tư, phát triển thủy điện.
Nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2 sẵn sàng vận hành đáp ứng dòng điện ổn định

Nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2 sẵn sàng vận hành đáp ứng dòng điện ổn định

Hội đồng Kiểm tra Nhà nước đã kiểm tra nghiệm thu Tổ máy 1, Tổ máy 2 và các hạng mục chung của Nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2 để đưa nhà máy vào vận hành.
Tiêu thụ điện lại lập đỉnh mới với 1,025 tỷ kWh/ngày

Tiêu thụ điện lại lập đỉnh mới với 1,025 tỷ kWh/ngày

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vừa thông tin, công suất đỉnh hệ thống điện và tiêu thụ điện toàn quốc lại thiết lập đỉnh mới.
PC Lào Cai đảm bảo cung cấp điện ổn định cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024

PC Lào Cai đảm bảo cung cấp điện ổn định cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024

Công ty Điện lực Lào Cai (PC Lào Cai) triển khai phương án cấp điện nhằm đảm bảo cung cấp điện ổn định cho kỳ thi tốt nghiệp THPT sắp diễn ra từ ngày 25-29/6.
Công đoàn Điện lực Việt Nam động viên người lao động thi công đường dây 500kV mạch 3

Công đoàn Điện lực Việt Nam động viên người lao động thi công đường dây 500kV mạch 3

Ngày 21/6, lãnh đạo Công đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã tới thăm hỏi, động viên, tặng quà người lao động đang thi công đường dây 500kV mạch 3
Tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ các công trình điện tại tỉnh Bình Phước

Tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ các công trình điện tại tỉnh Bình Phước

Việc đầu tư các công trình phát triển lưới điện trên địa bàn Bình Phước đang gặp nhiều khó khăn, nhất là công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.
Lâm Đồng: Rà soát quy hoạch các dự án thuỷ điện trên địa bàn

Lâm Đồng: Rà soát quy hoạch các dự án thuỷ điện trên địa bàn

Tỉnh Lâm Đồng rà soát quy hoạch các dự án thuỷ điện trên địa bàn và kiến nghị Trung ương loại ra khỏi quy hoạch đối với các dự án thuỷ điện không đảm bảo.
Nhà máy Nhiệt điện Nghi Sơn 1 tập trung nguồn lực đảm bảo cung ứng điện 6 tháng đầu năm 2024

Nhà máy Nhiệt điện Nghi Sơn 1 tập trung nguồn lực đảm bảo cung ứng điện 6 tháng đầu năm 2024

Nhà máy Nhiệt điện Nghi Sơn 1 (NMNĐ) đã đảm bảo vận hành ổn định theo hệ thống trong 5 tháng đầu năm 2024 đạt 46,35% kế hoạch năm của Bộ Công Thương giao.
"Xanh hóa" năng lượng và xu hướng tăng cường sử dụng điện mặt trời áp mái

"Xanh hóa" năng lượng và xu hướng tăng cường sử dụng điện mặt trời áp mái

Giải pháp sử dụng điện mặt trời áp mái không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hiệu quả sản xuất, tiết kiệm chi phí mà còn đóng góp tích cực vào bảo vệ môi trường.
Điện lực Hòa Bình: Đảm bảo điện cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024

Điện lực Hòa Bình: Đảm bảo điện cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024

Công ty Điện lực Hòa Bình đã chỉ đạo các Điện lực đảm bảo cung cấp điện an toàn, liên tục, ổn định cho kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2024.
Hồ thuỷ điện còn lượng nước tương đương mấy tỷ kWh?

Hồ thuỷ điện còn lượng nước tương đương mấy tỷ kWh?

Những tuần gần đây, lượng nước về các hồ có cải thiện do mưa lớn. Đến ngày 16/6, các hồ thuỷ điện còn dự trữ lượng nước tương đương khoảng 8 tỷ kWh
Cung cấp điện tuần 24: Tiêu thụ điện miền Bắc đạt đỉnh mới

Cung cấp điện tuần 24: Tiêu thụ điện miền Bắc đạt đỉnh mới

Cục Điều tiết Điện lực cho biết, trong tuần 24 từ 10-16/6/2024, công tác cấp điện vẫn được duy trì tốt dù tiêu thụ điện tiếp tục đạt đỉnh mới.
Những hình ảnh Bộ trưởng Bộ Công Thương trên công trường đường dây 500 kV mạch 3

Những hình ảnh Bộ trưởng Bộ Công Thương trên công trường đường dây 500 kV mạch 3

Trong 2 ngày 17-18/6, Bộ trưởng Bộ Công Thương dẫn đầu đoàn công tác đã kiểm tra tiến độ đường dây 500 kV mạch 3 tại Nghệ An, Thanh Hoá, Nam Định, Hưng Yên.
Bộ trưởng Bộ Công Thương kiểm tra tiến độ đường dây 500 kV mạch 3 tại Thanh Hóa, Nam Định

Bộ trưởng Bộ Công Thương kiểm tra tiến độ đường dây 500 kV mạch 3 tại Thanh Hóa, Nam Định

Tiếp tục chương trình công tác, sáng ngày 18/6, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã đi kiểm tra công tác thi công dựng cột, kéo dây 1 số vị trí đường dây 500 kV mạch 3.
Nhu cầu sử dụng điện tăng cao, EVNNPC nỗ lực đảm bảo cung ứng điện an toàn, ổn định

Nhu cầu sử dụng điện tăng cao, EVNNPC nỗ lực đảm bảo cung ứng điện an toàn, ổn định

Trong tháng 5, sản lượng điện thương phẩm của Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) đạt 8,639 tỷ kWh, tăng đến 18,44% so với tháng 05/2023.
Hoàn thành đóng điện hạng mục thứ 2 đường dây 500kV mạch 3

Hoàn thành đóng điện hạng mục thứ 2 đường dây 500kV mạch 3

Hạng mục Mở rộng ngăn lộ 585, 586 TBA 500kV Phố Nối thuộc đường dây 500kV mạch 3 cung đoạn Nam Định I- Phố Nối đã được đóng điện thành công
TP. Hồ Chí Minh: Trên 99% người dân thanh toán tiền điện không dùng tiền mặt

TP. Hồ Chí Minh: Trên 99% người dân thanh toán tiền điện không dùng tiền mặt

Đến nay tỷ lệ khách hàng thanh toán điện tử, không sử dụng tiền mặt để thanh toán tiền điện trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đạt 99,85%.
Phải đặt kỹ thuật và an toàn cho người và tài sản lên hàng đầu

Phải đặt kỹ thuật và an toàn cho người và tài sản lên hàng đầu

Đây là yêu cầu của Bộ trưởng Bộ Công Thương đối với các đơn vị thi công trên công trường đường dây 500kV mạch 3 và Trạm biến áp 500kV Thanh Hoá.
Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên kiểm tra tiến độ trạm biến áp 500kV Thanh Hoá

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên kiểm tra tiến độ trạm biến áp 500kV Thanh Hoá

Tiếp tục chương trình công tác, chiều 17/6, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã tới kiểm tra tiến độ trạm biến áp 500kV Thanh Hoá.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động