Nhân lực ngành ô tô: Yêu cầu chất lượng ngày càng tăng cao

Bài toán về đáp ứng nguồn nhân lực

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của thị trường ô tô Việt Nam. Các con số cho thấy sự tăng trưởng mạnh mẽ và có chiều sâu. Đây không chỉ là câu chuyện tiêu thụ xe, mà còn là nền tảng cho một chu kỳ phát triển mới của toàn ngành công nghiệp ô tô. Toàn thị trường ghi nhận hơn 508.000 xe ô tô bán ra, tăng 19% so với năm 2024. Số lượng xe đăng ký mới đạt 624.300 chiếc, tăng tới 27%. Nhu cầu sở hữu phương tiện cá nhân và xe phục vụ kinh doanh tiếp tục gia tăng rõ rệt. Thị trường mở rộng cả về quy mô lẫn cấu trúc.

Dấu ấn lớn nhất của năm 2025 là sự bứt phá của xe điện. Lần đầu tiên, một hãng xe chiếm hơn một phần ba thị phần toàn thị trường. Xe điện không còn là sản phẩm thử nghiệm hay xu hướng tương lai mà trở thành động lực tăng trưởng chính của ngành ô tô Việt Nam.

Song song với đó, phân khúc hybrid tăng trưởng mạnh. Trong năm 2025, có 14.171 xe hybrid được bán ra, tăng 44% so với năm trước. Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi, được Quốc hội thông qua, mở ra giai đoạn mới từ năm 2026, khi xe hybrid được hưởng mức thuế ưu đãi hơn. Chính sách đang đi cùng thị trường.

Ở quy mô sản lượng, năng lực trong nước mở rộng nhanh. Tổng sản lượng ô tô lắp ráp tại Việt Nam đạt khoảng 484.500 xe, tăng 39% so với năm 2024. Các tổ hợp sản xuất mới liên tục được triển khai. Chuỗi cung ứng trong nước bước vào giai đoạn tái cấu trúc.

Những số liệu tăng trưởng cho thấy, tín hiệu cho nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực sản xuất xe hơi. Trong giai đoạn hiện nay, ngành ô tô không còn là một lĩnh vực thuần cơ khí. Công nghệ điện hóa, số hóa và tự động hóa đang thay đổi cấu trúc nghề nghiệp của toàn ngành.

Chuyên gia kinh tế, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, yêu cầu chất lượng nguồn nhân lực cho ngành ô tô Việt Nam đang đặt ra ở mức cao hơn, nhưng đi kèm là nhiều cơ hội rõ rệt. Ngành ô tô hiện nay không còn là lĩnh vực thuần cơ khí, mà đã trở thành một hệ sinh thái đa ngành, tích hợp cơ khí chế tạo, điện - điện tử, công nghệ thông tin và tự động hóa. Sự phát triển của xe điện và nhà máy thông minh khiến đào tạo nhân lực phải chuyển theo hướng toàn diện hơn.

Theo ông Nguyễn Thường Lạng, các cơ sở đào tạo của Việt Nam hiện đã có nền tảng tương đối tốt để đáp ứng yêu cầu này. Nhiều trường đại học, cao đẳng kỹ thuật và cơ sở đào tạo nghề đã chủ động cập nhật chương trình, tăng thực hành, đưa nội dung xe điện, điều khiển thông minh và công nghệ số vào giảng dạy. Chất lượng đào tạo từng bước được cải thiện, đặc biệt ở nhóm kỹ sư và kỹ thuật viên trẻ.

Đáng chú ý, sự liên kết ngày càng chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp đang giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sản xuất. Khi doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình huấn luyện, chuyển giao công nghệ và chuẩn hóa kỹ năng, nguồn nhân lực được hình thành ngay từ đầu theo nhu cầu thực tế. Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, nếu tiếp tục đẩy mạnh hợp tác này, Việt Nam hoàn toàn có khả năng chủ động nguồn nhân lực cho ngành ô tô trong giai đoạn tăng trưởng mới.

Đào tạo gắn với yêu cầu thực tiễn

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp ô tô đã chủ động giải bài toán nhân lực bằng những mô hình đào tạo bài bản, dài hạn và gắn với sản xuất.

Tại tỉnh Hưng Yên, Công ty Cổ phần Ô tô Omoda & Jaecoo Việt Nam đang đẩy nhanh quá trình tuyển dụng kỹ sư, công nhân và chuyên gia kỹ thuật. Đây là nơi đặt tổ hợp nhà máy sản xuất ô tô Trung Quốc đầu tiên tại Việt Nam. Tuyển dụng và đào tạo được triển khai song song với xây dựng nhà máy.

Doanh nghiệp liên tục tuyển hàng trăm vị trí kỹ sư cơ khí, điện - điện tử, kỹ thuật ô tô, công nhân lành nghề và chuyên viên vận hành. Một phần nhân sự sẽ được cử sang Trung Quốc đào tạo trực tiếp tại các nhà máy của Tập đoàn Chery.

Sau đào tạo, lực lượng này trở về giữ vai trò nòng cốt trong vận hành dây chuyền lắp ráp tại Việt Nam. Mô hình “xây nhà máy đi cùng xây con người” giúp rút ngắn thời gian làm chủ công nghệ và chuẩn hóa đội ngũ ngay từ đầu.

Chia sẻ với báo chí, ông Simon Liu, Tổng Giám đốc Omoda & Jaecoo Việt Nam, doanh nghiệp không chỉ đào tạo tay nghề. Quan trọng hơn là truyền đạt tư duy sản xuất xanh, tinh thần trách nhiệm và chuẩn mực toàn cầu. Đây sẽ là thế hệ kỹ sư Việt Nam có thể vận hành nhà máy hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế.

Đáng chú ý, cuối năm 2025, Viện Phát triển Nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (VJCC) và Toyota Việt Nam cũng ký biên bản ghi nhớ về phát triển năng lực doanh nghiệp và nhà cung cấp Việt Nam.

Trên nền tảng hợp tác 25 năm giữa JICA và VJCC, chương trình đã đào tạo khoảng 1.150 lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam. Các học viên được tiếp cận triết lý quản trị Nhật Bản, kỹ thuật sản xuất và kiểm soát chất lượng.

Theo thỏa thuận mới, Toyota Việt Nam cử chuyên gia triển khai chương trình hỗ trợ khoảng 6 tháng, trọng tâm là lĩnh vực ô tô. Sau đào tạo, các doanh nghiệp tiềm năng sẽ được kết nối kinh doanh, từng bước tham gia chuỗi cung ứng.

Từ năm 2020, Toyota Việt Nam đã hỗ trợ hơn 130 doanh nghiệp trong nước thông qua các chương trình đào tạo. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ Sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản trong kỷ nguyên mới, phù hợp với định hướng thúc đẩy đào tạo và hợp tác quốc tế theo Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị.

Ngoài các hãng xe phổ thông có triển vọng lớn về sản lượng, Mercedes-Benz Việt Nam cũng đầu tư bài bản cho đào tạo nhân lực kỹ thuật. Từ năm 2019, đã có 40 kỹ thuật viên chuyên môn cao tốt nghiệp. Chương trình kết hợp lý thuyết chuẩn Đức với thực hành trên các dòng xe mới nhất.

Toàn bộ học viên được tài trợ 100% chi phí đào tạo. Đây là minh chứng cho cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, coi nhân lực là nền tảng của dịch vụ và thương hiệu.

Thực tế cho thấy, đào tạo nhân lực ngành ô tô Việt Nam đang chuyển từ bị động sang chủ động. Doanh nghiệp không chờ nguồn cung sẵn có, mà trực tiếp tham gia đào tạo. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Hợp tác quốc tế trở thành đòn bẩy.

Dự thảo Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Bộ Công Thương xây dựng nêu rõ định hướng đẩy mạnh đào tạo nhân lực trực tiếp phục vụ phát triển ngành công  nghiệp ô tô trong từng thời kỳ; triển khai có hiệu quả việc đào tạo nhân lực phục  vụ ngành công nghiệp ô tô theo hình thức đặt hàng, đấu thầu từ nguồn ngân sách nhà nước và kinh phí của các doanh nghiệp.