Nghị quyết số 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030 đã tạo khung pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao.
Trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam đã phân tích những điểm đột phá của Nghị quyết và các điều kiện then chốt để chính sách năng lượng thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng, phát triển bền vững.
- Theo ông, đâu là điểm đột phá, nổi bật nhất của Nghị quyết 253 so với các nghị quyết, quy hoạch năng lượng trước đây?
TS. Nguyễn Quốc Thập: Điểm đột phá nổi bật nhất là việc Quốc hội đi thẳng vào khâu thực thi chính sách năng lượng. Trước đây, các nghị quyết và quy hoạch chủ yếu dừng ở việc xác định mục tiêu phát triển, định hướng cơ cấu nguồn điện và phê chuẩn các phương án quy hoạch. Với Nghị quyết 253, Quốc hội đã trực tiếp thiết kế những công cụ vận hành cụ thể của thị trường năng lượng như cơ chế đấu thầu dự án, nguyên tắc hình thành giá và kỷ luật tài chính trong đầu tư.
Điều này thể hiện sự thay đổi rõ rệt trong tư duy làm chính sách. Khi các công cụ cốt lõi được xác lập ngay từ nghị quyết của cơ quan quyền lực cao nhất, chính sách năng lượng trở nên rõ ràng hơn, ổn định hơn và tạo niềm tin lớn hơn cho các chủ thể tham gia thị trường.
Đơn cử, Nghị quyết cho phép điều chỉnh linh hoạt quy hoạch điện, rút gọn thủ tục; cơ chế đầu tư các dự án lưới điện, nguồn điện trọng điểm được tháo gỡ để bảo đảm tiến độ. Đặc biệt, hành lang pháp lý cho điện gió ngoài khơi được mở rõ ràng, đồng thời thúc đẩy mua bán điện trực tiếp, lưu trữ năng lượng và các công nghệ mới phù hợp xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu.
Nghị quyết số 253/2025/QH15 đã mở ra một không gian chính sách mới theo hướng Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp nhà nước làm lực lượng dẫn dắt và thị trường đảm nhiệm việc phân bổ nguồn lực
TS. Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam
- Một vấn đề then chốt của phát triển năng lượng là huy động đủ nguồn lực đầu tư trong dài hạn. Theo ông, Nghị quyết 253 đã tạo lập không gian chính sách như thế nào để phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước đồng thời khơi thông động lực từ khu vực tư nhân và các nguồn lực xã hội?
TS. Nguyễn Quốc Thập: Nghị quyết đã mở ra một không gian chính sách mới theo hướng Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp nhà nước làm lực lượng dẫn dắt và thị trường đảm nhiệm việc phân bổ nguồn lực. Cách tiếp cận này được thể hiện khá rõ qua việc tăng cường sử dụng các công cụ thị trường, trao thêm quyền chủ động điều hành cho Chính phủ và từng bước thiết lập kỷ luật tài chính cũng như kỷ luật giá trong lĩnh vực năng lượng.
Trong khuôn khổ đó, doanh nghiệp nhà nước được đặt vào vị trí trung tâm với kỳ vọng trở thành lực lượng "neo hệ thống". Đây là các chủ thể có trách nhiệm đi đầu trong triển khai những dự án nền tảng, dự án quy mô lớn và có độ rủi ro cao, đồng thời tạo ra chuẩn mực về quản trị, tiến độ và hiệu quả để thị trường vận hành ổn định hơn. Vai trò này nếu được thực hiện tốt sẽ giúp giảm bớt rủi ro cho toàn hệ thống và tạo niềm tin cho các nhà đầu tư khác.
Nghị quyết 253 tạo khung pháp lý cho điện gió ngoài khơi, mở đường thu hút dòng vốn lớn - Ảnh minh họa
- Thực tiễn thời gian qua cho thấy thủ tục đầu tư và sự chồng chéo trong quản lý là những rào cản lớn đối với các dự án năng lượng. Theo ông Nghị quyết 253 đã giải quyết vấn đề này như thế nào như thế nào để tháo gỡ các điểm nghẽn tồn tại lâu nay?
TS. Nguyễn Quốc Thập: Nghị quyết thể hiện những nỗ lực rõ ràng trong việc tháo gỡ các rào cản về thủ tục hành chính và tình trạng chồng chéo trong quản lý lĩnh vực năng lượng. Trước hết, việc trao thêm quyền linh hoạt cho Chính phủ giúp quá trình điều hành bám sát thực tiễn hơn, giảm phụ thuộc vào các quy trình cứng nhắc vốn dễ gây chậm trễ trong triển khai dự án. Khi Chính phủ có thẩm quyền chủ động xử lý các vấn đề phát sinh, nhiều khâu trung gian được rút gọn và việc ra quyết định trở nên kịp thời hơn.
Bên cạnh đó, Nghị quyết tăng cường áp dụng cơ chế đấu thầu như một công cụ quan trọng để lựa chọn nhà đầu tư. Cách làm này góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo cạnh tranh thực chất và hạn chế tình trạng xin cho trong phân bổ dự án. Việc đấu thầu cũng giúp thị trường sàng lọc được những chủ thể có năng lực tài chính và kinh nghiệm phù hợp với các dự án năng lượng có quy mô lớn và yêu cầu kỹ thuật cao.
Ngoài ra, các công cụ quản lý giá được thiết kế theo hướng đơn giản hơn, giảm bớt can thiệp hành chính và từng bước tiệm cận với nguyên tắc thị trường. Điều này giúp doanh nghiệp dễ dự báo hơn về dòng tiền và chi phí trong quá trình đầu tư. Nhìn chung, những điều chỉnh này giúp cải thiện phần nào cách thức triển khai chính sách và tạo cảm giác thông thoáng hơn cho quá trình chuẩn bị dự án. Dù vậy, đây mới là bước đi ban đầu, hiệu quả thực chất còn phụ thuộc rất lớn vào cách tổ chức thực hiện, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý và mức độ nhất quán của khung pháp lý trong toàn bộ vòng đời của dự án năng lượng.
- Nghị quyết sẽ tạo ra những lợi thế cạnh tranh mới nào cho nền kinh tế Việt Nam, nhất là trong thu hút đầu tư và hình thành, phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành năng lượng, thưa ông?
TS. Nguyễn Quốc Thập: Với những cơ chế linh hoạt, chắc chắn Nghị quyết 253/QH15 sẽ tạo ra những lợi thế cạnh tranh mới cho nền kinh tế Việt Nam. Trước hết, thông qua việc làm rõ hơn định hướng và cách thức điều hành chính sách năng lượng. Khi các nguyên tắc lớn về cơ chế, giá và phương thức triển khai được xác lập tương đối cụ thể, mức độ rủi ro chính sách giảm xuống và môi trường đầu tư trở nên dễ dự báo hơn. Đây là yếu tố then chốt để thu hút các dòng vốn đầu tư dài hạn, nhất là các nhà đầu tư có năng lực tài chính mạnh, gắn với công nghệ cao và tiêu chuẩn quản trị hiện đại.
Trên cơ sở đó, lĩnh vực năng lượng có thể trở thành nền tảng để hình thành và phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ ngành năng lượng, từ sản xuất thiết bị, dịch vụ kỹ thuật đến các chuỗi cung ứng hỗ trợ. Nếu được định hướng đúng, các ngành này không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có thể từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và quốc tế, qua đó nâng cao vị thế của Việt Nam trong bản đồ năng lượng và công nghiệp toàn cầu.
Tuy nhiên, những lợi thế tiềm năng này chỉ thực sự được hiện thực hóa khi Nghị quyết 253 được tiếp nối bằng các cam kết thể chế ổn định và dài hạn hơn. Điều quan trọng là phải xây dựng được các cơ chế hợp đồng đủ rõ ràng và khả thi về mặt tài chính để các tổ chức tín dụng và nhà đầu tư yên tâm đồng hành.
Đồng thời, chính sách năng lượng cần được gắn kết đồng bộ với chính sách công nghiệp và khoa học công nghệ nhằm chuyển đầu tư năng lượng từ gánh nặng chi phí đầu vào thành động lực tăng trưởng và nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.
TS. Nguyễn Quốc Thập trao đổi với phóng viên Báo Công Thương - Ảnh: Thái Mạnh
- Theo ông, đâu là yếu tố then chốt để Nghị quyết 253 thực sự đi vào cuộc sống? Từ tinh thần của Nghị quyết, ông có kiến nghị gì gửi tới các địa phương cũng như thông điệp tới cộng đồng doanh nghiệp để cùng chung tay hiện thực hóa mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững?
TS. Nguyễn Quốc Thập: Đó là xây dựng được niềm tin thể chế giữa Nhà nước, chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Niềm tin này chỉ có thể hình thành khi khung chính sách đủ rõ ràng, ổn định và minh bạch giúp các chủ thể yên tâm ra quyết định và sẵn sàng chịu trách nhiệm đối với hành động của mình. Khi rủi ro pháp lý được kiểm soát tốt, vai trò của từng bên được xác định cụ thể, việc triển khai nghị quyết mới có thể diễn ra thông suốt và hiệu quả.
Từ tinh thần của Nghị quyết 253, chính quyền địa phương cần thay đổi cách tiếp cận trong quản lý dự án năng lượng. Thay vì chỉ tập trung vào cấp phép và kiểm soát thủ tục, địa phương cần chủ động đồng hành cùng nhà đầu tư trong suốt quá trình chuẩn bị và triển khai dự án. Sự đồng hành này thể hiện ở việc phối hợp tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm mặt bằng, hạ tầng và tiến độ thực hiện.
Về phía doanh nghiệp, Nghị quyết 253 nên được nhìn nhận như một lời mời tham gia kiến tạo thị trường năng lượng theo hướng hiện đại, bền vững. Doanh nghiệp cần chủ động đầu tư dài hạn, tuân thủ kỷ luật thị trường và nâng cao năng lực quản trị. Chỉ khi Nhà nước địa phương và doanh nghiệp cùng chia sẻ trách nhiệm và lợi ích, mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững mới có thể trở thành hiện thực.
Xin cảm ơn ông!
Dự kiến ngày 29/1, Báo Công Thương tổ chức diễn đàn "Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030", góp phần cụ thể hóa Nghị quyết của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.
Diễn đàn có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, các chuyên gia và doanh nghiệp…, tập trung bàn giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, huy động nguồn lực và thúc đẩy các lĩnh vực then chốt góp phần đưa Nghị quyết vào cuộc sống.
