Tin Khu Vực
Từ đánh giá sản phẩm đến nâng chuẩn chất lượng
Sau nhiều năm triển khai, Chương trình OCOP đã góp phần hình thành hàng nghìn sản phẩm đặc trưng trên cả nước, tạo động lực phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, khi yêu cầu của thị trường ngày càng cao, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và xu hướng tiêu dùng xanh, việc hoàn thiện hệ thống tiêu chí đánh giá sản phẩm trở thành yêu cầu tất yếu.
Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg, ngày 22/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ được ban hành, thay thế toàn bộ Bộ tiêu chí OCOP áp dụng từ năm 2023. Điểm đáng chú ý, đây không chỉ là sự điều chỉnh về kỹ thuật chấm điểm mà là bước thay đổi toàn diện trong tư duy đánh giá sản phẩm, hướng các chủ thể sản xuất đến mục tiêu phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.
Hàng nghìn sản phẩm OCOP được tiêu thụ tốt đã góp phần phát triển kinh tế khu vực nông thôn
Theo bộ tiêu chí mới, sản phẩm OCOP không còn được nhìn nhận đơn thuần qua chất lượng hay mẫu mã mà được đánh giá trên nhiều phương diện, từ tổ chức sản xuất, vùng nguyên liệu, khả năng liên kết chuỗi giá trị, bảo vệ môi trường, sở hữu trí tuệ cho đến năng lực tiếp thị và tiềm năng phát triển thị trường.
Một trong những điểm mới nổi bật là việc xây dựng 26 bộ tiêu chí riêng cho từng nhóm sản phẩm. Cách tiếp cận này giúp việc đánh giá sát với đặc thù của từng ngành hàng, thay vì áp dụng một khung tiêu chí chung như trước đây. Qua đó, giá trị đặc trưng của mỗi sản phẩm được phản ánh đầy đủ hơn, đồng thời tạo sự công bằng trong quá trình đánh giá, phân hạng.
Bộ tiêu chí vẫn được chấm trên thang điểm 100 nhưng được cơ cấu thành ba nhóm nội dung lớn. Trong đó, nhóm "Sản phẩm và sức mạnh cộng đồng" chiếm tỷ trọng cao nhất với 40 điểm, tập trung đánh giá năng lực tổ chức sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu, liên kết chuỗi, bảo vệ môi trường và quyền sở hữu trí tuệ.
Mỗi năm, tỉnh Nghệ An có hàng trăm sản phẩm tham gia đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP
Nhóm "Khả năng tiếp thị" chiếm 25 điểm, không chỉ xem xét hoạt động quảng bá mà còn đánh giá cách xây dựng câu chuyện sản phẩm, nhận diện thương hiệu và mức độ ứng dụng công nghệ số. Những yếu tố như website, mã QR truy xuất nguồn gốc hay hệ thống thông tin điện tử trở thành tiêu chí quan trọng thay vì chỉ mang tính khuyến khích như trước.
Trong khi đó, nhóm "Chất lượng sản phẩm" chiếm 35 điểm, ngoài các tiêu chí về cảm quan, dinh dưỡng, công bố chất lượng còn bổ sung tiêu chí hoàn toàn mới là "cơ hội thị trường toàn cầu". Điều này cho thấy định hướng của Chương trình OCOP không dừng lại ở việc tiêu thụ trong nước mà hướng tới xây dựng những sản phẩm đủ điều kiện tham gia chuỗi cung ứng và xuất khẩu.
Mặc dù ngưỡng điểm để phân hạng từ 1 đến 5 sao vẫn được giữ nguyên, nhưng việc đạt số điểm tương ứng sẽ khó hơn bởi các tiêu chí được siết chặt hơn đáng kể. Đặc biệt, yêu cầu về sở hữu trí tuệ được nâng lên một bước khi hồ sơ đăng ký nhãn hiệu trở thành điều kiện bắt buộc đối với nhiều sản phẩm đăng ký phân hạng từ 3 sao trở lên.
Một thay đổi quan trọng khác là tăng cường công tác hậu kiểm sau khi sản phẩm được công nhận. Theo quy định mới, giấy chứng nhận OCOP có thể bị thu hồi nếu phát hiện chủ thể gian lận hồ sơ, không duy trì chất lượng hoặc vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm.
Ngoài việc hoàn thiện các tiêu chí đánh giá, Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg cũng điều chỉnh quy trình tổ chức thực hiện theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo đó, UBND cấp xã trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện hồ sơ và xác nhận một số tiêu chí liên quan đến vùng nguyên liệu, lao động địa phương, bản sắc sản phẩm. UBND cấp tỉnh thực hiện đánh giá, phân hạng và công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, 4 sao; Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục tổ chức đánh giá, công nhận sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia.
Thách thức mới, cơ hội mới cho sản phẩm OCOP Nghệ An
Những thay đổi của Bộ tiêu chí OCOP mới sẽ tác động trực tiếp đến các địa phương có số lượng sản phẩm OCOP lớn, trong đó có Nghệ An. Sau nhiều năm triển khai Chương trình OCOP, Nghệ An đã hình thành hệ thống sản phẩm khá đa dạng, góp phần khai thác lợi thế vùng miền, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, việc chuyển từ phát triển theo số lượng sang nâng cao giá trị sản phẩm đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm.
Khách hàng tin tưởng chọn mua các sản phẩm đạt chứng nhận OCOP
Theo thống kê, đến giữa tháng 6/2026, toàn tỉnh có 588 sản phẩm OCOP của 357 chủ thể được công nhận trong giai đoạn 2023-2025. Trong đó, 545 sản phẩm đạt 3 sao, chiếm khoảng 93%; 40 sản phẩm đạt 4 sao và 3 sản phẩm đạt 5 sao. Cơ cấu sản phẩm vẫn tập trung chủ yếu ở nhóm thực phẩm với 466 sản phẩm, tương đương gần 80% tổng số sản phẩm OCOP của tỉnh. Những con số này cho thấy, Chương trình OCOP đã phát triển mạnh về quy mô, song cũng phản ánh thực tế tỷ lệ sản phẩm đạt hạng cao vẫn còn khá khiêm tốn, dư địa để nâng cao chất lượng còn rất lớn.
Đáng chú ý, trong năm 2026, sẽ có hơn 210 sản phẩm OCOP được công nhận từ năm 2023 đến thời hạn đánh giá lại. Đây là nhóm sản phẩm đầu tiên phải áp dụng đầy đủ Bộ tiêu chí mới theo Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều chủ thể sẽ phải rà soát toàn bộ quy trình sản xuất, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, bổ sung các minh chứng về chất lượng, sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc cũng như các điều kiện liên quan đến bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Tuy nhiên, Quyết định mới cũng tạo điều kiện để các chủ thể có thêm thời gian hoàn thiện hồ sơ. Đối với những sản phẩm thuộc diện đánh giá lại nhưng chưa kịp nộp hồ sơ đúng thời hạn, giấy chứng nhận OCOP vẫn có thể tiếp tục được gia hạn hiệu lực cho đến khi cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý, nhưng không quá 180 ngày kể từ ngày hết hạn. Trong khoảng thời gian này, chủ thể vẫn phải chịu trách nhiệm duy trì đầy đủ các tiêu chí chất lượng của sản phẩm theo hồ sơ đã được công nhận. Quy định này vừa bảo đảm tính liên tục của hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong việc giữ vững uy tín thương hiệu OCOP.
Tỉnh Nghệ An luôn quan tâm, hỗ trợ các chủ thể có sản phẩm OCOP.
Ông Lê Văn Lương, Chi cục trưởng Chi cục kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Nghệ An cho biết, để hỗ trợ các địa phương và chủ thể thích ứng với những thay đổi của Bộ tiêu chí mới, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An - cơ quan thường trực Chương trình OCOP cấp tỉnh đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Cùng với việc tổ chức tập huấn, phổ biến các quy định mới, Sở hướng dẫn các chủ thể rà soát hồ sơ, chuẩn bị các điều kiện phục vụ đánh giá lại sản phẩm; đồng thời thông báo danh mục những sản phẩm sắp hết thời hạn công nhận để các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch triển khai.
Song song với đó, Sở cũng tham mưu UBND tỉnh ban hành quy trình nội bộ và quy trình điện tử trong tiếp nhận, đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP. Việc chuẩn hóa quy trình xử lý hồ sơ theo hướng số hóa không chỉ giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục mà còn góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, tạo thuận lợi cho các chủ thể trong quá trình đăng ký, đánh giá và phân hạng sản phẩm.
Có thể thấy, Bộ tiêu chí mới đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các chủ thể OCOP, nhưng đồng thời cũng tạo động lực để doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất đầu tư bài bản hơn vào chất lượng sản phẩm. Nếu như trước đây, nhiều chủ thể tập trung vào việc hoàn thiện hồ sơ để được công nhận thì nay trọng tâm chuyển sang duy trì chất lượng, xây dựng thương hiệu và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.
Trong bối cảnh đó, các chủ thể cần chủ động rà soát thời hạn hiệu lực của giấy chứng nhận OCOP để xây dựng kế hoạch đánh giá lại phù hợp; đồng thời hoàn thiện các hồ sơ pháp lý, hồ sơ minh chứng về chất lượng, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và quyền sở hữu trí tuệ.
Thực tế cho thấy, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng và yếu tố phát triển bền vững, những sản phẩm đáp ứng tốt các yêu cầu của Bộ tiêu chí mới sẽ có nhiều cơ hội tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối hiện đại, các sàn thương mại điện tử cũng như từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu. Đây cũng chính là mục tiêu mà Chương trình OCOP hướng tới trong giai đoạn phát triển mới.
Nghệ An là tỉnh đứng tốp đầu cả nước về số lượng sản phẩm đạt sao OCOP. Hiện, toàn tỉnh có 754 sản phẩm OCOP được công nhận đạt từ 3 sao trở lên. Trong đó, có hơn 40 sản phẩm OCOP được xuất khẩu ra thị trường quốc tế như châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc…; hơn 300 sản phẩm OCOP được giới thiệu, bán trên các sản thương mại điện tử.