Ngành nước trước yêu cầu chuyển đổi

Chuyển đổi số phải giải quyết bài toán thực tế

Sáng 16/9, tại Hà Nội, Hội Cấp thoát nước Việt Nam (VWSA) khai mạc Tuần lễ ngành nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2026 với chủ đề “Chuyển đổi số - Tăng cường khả năng thích ứng của ngành nước trong kỷ nguyên mới”. Sự kiện diễn ra từ ngày 16-18/9, quy tụ khoảng 180 tổ chức, doanh nghiệp với 250 gian hàng, cùng các chuyên gia, đối tác đến từ 20 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Phát biểu tại lễ khai mạc, TS. Nguyễn Ngọc Điệp, Chủ tịch VWSA cho rằng, ngành nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng dịch vụ, hiệu quả vận hành và khả năng ứng phó với rủi ro. Biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn, ngập úng đô thị và ô nhiễm nguồn nước diễn biến phức tạp, trong khi hạ tầng tại nhiều nơi chưa đồng bộ, nguồn lực đầu tư còn hạn chế. Cơ chế, chính sách và giá dịch vụ cũng cần tiếp tục hoàn thiện. Trong bối cảnh đó, ngành nước không thể chỉ tập trung xử lý từng vấn đề phát sinh mà cần thay đổi tư duy quản trị, phương thức đầu tư và hợp tác.

Đáng chú ý, chuyển đổi số được nhìn nhận không đơn thuần là đầu tư phần mềm hay thiết bị. “Cốt lõi của chuyển đổi số là sử dụng dữ liệu để quản trị tốt hơn, dự báo sớm hơn, giảm thất thoát và tiêu hao năng lượng, kiểm soát chất lượng nước chặt chẽ hơn và phục vụ người dân thuận tiện hơn”, ông Nguyễn Ngọc Điệp nhấn mạnh.

Cùng với đó, khả năng thích ứng cần được đặt xuyên suốt trong quy hoạch, đầu tư và vận hành hệ thống. Các địa phương, doanh nghiệp cần chủ động trước những rủi ro về hạn hán, xâm nhập mặn, ô nhiễm nguồn nước, ngập lụt và các tình huống khẩn cấp, bảo đảm dịch vụ thiết yếu được duy trì an toàn, liên tục.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cũng nhấn mạnh, cấp nước sạch, thoát nước và xử lý nước thải là những dịch vụ thiết yếu, liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân, chất lượng đô thị, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Quá trình đô thị hóa, nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng cùng với biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn, mưa cực đoan, ngập úng và ô nhiễm nguồn nước đang đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quy hoạch, đầu tư và quản lý vận hành. “Điều đó đòi hỏi chúng ta phải từng bước chuyển từ xử lý sự vụ sang quản trị rủi ro; từ đầu tư riêng lẻ sang phát triển hệ thống đồng bộ, có tính kết nối”, Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng nhấn mạnh.

Đối với chuyển đổi số, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho rằng cần lấy dữ liệu làm nền tảng cho quản lý và vận hành. Trong năm 2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Khung kiến trúc dữ liệu, Khung quản trị, quản lý dữ liệu Bộ Xây dựng và Từ điển dữ liệu dùng chung ngành xây dựng phiên bản 1.0. Đây là cơ sở để từng bước chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu. Với ngành nước, số hóa cần gắn trực tiếp với quản trị tài sản, dự báo nhu cầu sử dụng nước, kiểm soát thất thoát, tối ưu hóa năng lượng, giám sát chất lượng nước, cảnh báo sự cố và nâng cao chất lượng phục vụ. Tuy nhiên, cùng với đầu tư công nghệ, Thứ trưởng lưu ý cần chú trọng chuẩn hóa dữ liệu, khả năng kết nối giữa các hệ thống, an toàn thông tin và an ninh mạng, bảo đảm công nghệ thực sự hỗ trợ quản lý và sản xuất, kinh doanh.

Hạ tầng nước cần chuyển từ đầu tư đơn lẻ sang kết nối

Một trong những vấn đề được đặt ra tại Tuần lễ ngành nước Việt Nam 2026 là yêu cầu nâng cao khả năng thích ứng của hạ tầng cấp, thoát nước trước biến đổi khí hậu và các rủi ro nguồn nước. Theo Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng, đối với cấp nước cần quan tâm hơn đến an toàn nguồn, tính dự phòng và khả năng kết nối, hỗ trợ lẫn nhau giữa các hệ thống. Đối với thoát nước, cần tiếp cận theo lưu vực, gắn với cao độ nền, hệ thống thủy lợi, sông hồ, không gian trữ và điều hòa nước mưa, phù hợp với điều kiện từng đô thị và địa phương.

Bên cạnh hạ tầng, nguồn lực đầu tư tiếp tục là bài toán lớn của ngành. Bộ Xây dựng cho rằng, ngoài nguồn lực nhà nước, cần hoàn thiện cơ chế để huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, phát huy vai trò khu vực tư nhân, hợp tác công - tư (PPP), tài chính xanh và các nguồn vốn hợp pháp khác. Việc huy động nguồn lực, cần đi cùng công khai, minh bạch, phân bổ rủi ro hợp lý, chất lượng dịch vụ và bảo đảm hài hòa lợi ích của người dân, doanh nghiệp và Nhà nước.

Từ góc độ chính sách, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống pháp luật về cấp, thoát nước. Ngày 22/6/2026, Bộ ban hành Quyết định số 971/QĐ-BXD về Kế hoạch xây dựng Luật Cấp, thoát nước; đồng thời tổ chức lấy ý kiến các cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học.

Với vai trò kết nối, VWSA xác định Tuần lễ ngành nước Việt Nam không chỉ là hoạt động triển lãm hay hội nghị chuyên ngành mà còn là không gian kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp, doanh nghiệp với cơ quan quản lý và ngành nước Việt Nam với khu vực, quốc tế. Khu triển lãm rộng gần 4.000 m² giới thiệu các công nghệ, thiết bị và giải pháp về cấp, thoát nước, xử lý nước và nước thải, chuyển đổi số, tự động hóa, quản trị dữ liệu, giảm thất thoát nước, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn và tái sử dụng nước.

Trong 3 ngày, các diễn đàn và tọa đàm tập trung vào chuyển đổi số, thích ứng biến đổi khí hậu, huy động nguồn lực tư nhân và PPP, cùng các vấn đề về công nghệ và quản trị. Chương trình kết nối doanh nghiệp, diễn đàn kỹ thuật và các hoạt động trao đổi công nghệ cũng được tổ chức nhằm tăng cơ hội hợp tác cụ thể. Theo Chủ tịch VWSA Nguyễn Ngọc Điệp, hợp tác quốc tế không nên dừng ở việc ký kết các bản ghi nhớ hay giới thiệu thiết bị, mà cần hướng tới chuyển giao công nghệ phù hợp, đào tạo nhân lực, cùng triển khai dự án và tạo ra kết quả có thể đo đếm tại Việt Nam.

"Trong bối cảnh ngành nước đứng trước đồng thời nhiều yêu cầu về hạ tầng, công nghệ, nguồn vốn và khả năng thích ứng, thông điệp xuyên suốt từ Tuần lễ ngành nước Việt Nam 2026 là đổi mới không chỉ nằm ở công nghệ. Quan trọng hơn là cách ngành tổ chức quy hoạch, đầu tư, quản trị và vận hành để bảo đảm dịch vụ cấp, thoát nước an toàn, liên tục, hiệu quả và bền vững", ông Điệp nhấn mạnh.

Trong khuôn khổ sự kiện, Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Cấp thoát nước Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026-2031, sẽ diễn ra sáng 18/9 trong khuôn khổ Tuần lễ ngành nước Việt Nam 2026. Đại hội dự kiến tập trung vào phương hướng hoạt động của Hội trong nhiệm kỳ mới, trong đó có xây dựng và phản biện chính sách, hỗ trợ hội viên, phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng khoa học - công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế.