Tin Khu Vực
Từ cạnh tranh bằng chi phí đến giá trị bền vững
Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021-2030 được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 889/QĐ-TTg, hướng tới quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên, nhiên liệu, nguyên vật liệu; khuyến khích phát triển các nguồn tài nguyên, nhiên liệu, nguyên vật liệu và sản phẩm thân thiện với môi trường, có khả năng tái tạo, tái sử dụng và tái chế.
Ngành chế biến và xuất khẩu gỗ Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới.
Chương trình cũng đặt mục tiêu thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững trên nền tảng đổi mới, sáng tạo; phát triển các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững; đẩy mạnh sản xuất, tiêu dùng nội địa; tạo việc làm ổn định, việc làm xanh; nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và từng bước phát triển nền kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.
Trong giai đoạn 2021-2025, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là từng bước hoàn thiện chính sách, pháp luật, quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật về sản xuất bền vững, thiết kế bền vững, thiết kế sinh thái, thiết kế phục vụ tái chế và tái sử dụng trong các ngành sản xuất.
Hưởng ứng Quyết định số 889/QĐ-TTg, nhiều doanh nghiệp ngành gỗ đang đẩy mạnh chuyển đổi mô hình sản xuất và kinh doanh theo hướng bền vững. Sự chuyển đổi này không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường mà còn giúp doanh nghiệp thích ứng với những tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế.
Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), chuyển từ tư duy phát triển dựa chủ yếu trên sản lượng sang tạo ra giá trị gia tăng là yêu cầu cần thiết đối với doanh nghiệp ngành gỗ trong bối cảnh hiện nay.
Ngành chế biến và xuất khẩu gỗ Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó yêu cầu của thị trường quốc tế không còn chỉ tập trung vào chất lượng sản phẩm và giá thành. Các nhà nhập khẩu ngày càng quan tâm đến tính hợp pháp của nguyên liệu, khả năng truy xuất nguồn gốc, quản lý rừng bền vững, giảm phát thải khí nhà kính và mức độ minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển dịch từ mô hình cạnh tranh dựa trên chi phí sang mô hình cạnh tranh dựa trên tính bền vững, minh bạch, đổi mới sáng tạo và khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao trong nền kinh tế carbon thấp.
Cùng quan điểm, ThS. Bùi Thị Nha Trang, Quản lý bộ phận Chứng nhận các tiêu chuẩn bền vững thuộc Control Union Việt Nam cho rằng, quá trình chuyển đổi của doanh nghiệp ngành gỗ xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết là các cam kết toàn cầu về ứng phó với biến đổi khí hậu theo Thỏa thuận Paris, mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của nhiều quốc gia và tập đoàn, cùng yêu cầu thực hiện các tiêu chí ESG về môi trường, xã hội và quản trị trong hoạt động đầu tư, sản xuất và thương mại.
Bên cạnh đó, người tiêu dùng tại các thị trường phát triển ngày càng quan tâm đến tính bền vững của sản phẩm mà họ sử dụng. Sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng đang tạo áp lực để các nhà bán lẻ và nhà sản xuất kiểm soát chặt chẽ hơn chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu đầu vào đến quá trình sản xuất, vận chuyển và phân phối sản phẩm.
Trước những yêu cầu mới, hàng loạt chính sách và quy định đã được ban hành nhằm nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng lâm sản. Tiêu biểu là Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu, yêu cầu doanh nghiệp chứng minh sản phẩm không có nguồn gốc từ hoạt động gây mất rừng và đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc.
Đối với lĩnh vực nhiên liệu sinh khối, Chỉ thị Năng lượng tái tạo sửa đổi của Liên minh châu Âu, còn gọi là Renewable Energy Directive III - RED III, tiếp tục đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt về nguồn gốc nguyên liệu, quản lý rừng bền vững và giảm phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời của nhiên liệu sinh khối. Đây là những điều kiện quan trọng để nguyên liệu sinh khối được công nhận là năng lượng tái tạo và được tiếp cận các cơ chế hỗ trợ của Liên minh châu Âu.
Tại Nhật Bản, các chương trình phát triển điện sinh khối cũng đưa ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc chứng minh tính hợp pháp và tính bền vững của nguyên liệu nhập khẩu. Điều này buộc các doanh nghiệp sản xuất viên nén gỗ, dăm gỗ và các sản phẩm sinh khối xuất khẩu phải xây dựng hệ thống quản trị minh bạch hơn, đáp ứng những tiêu chuẩn quốc tế được quốc gia nhập khẩu công nhận.
Quyết định số 889/QĐ-TTg hướng tới phát triển sản xuất và tiêu dùng bền vững gắn với nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường.
Minh bạch chuỗi cung ứng trở thành yêu cầu bắt buộc
Cũng theo ThS. Bùi Thị Nha Trang, thương mại lâm sản toàn cầu đang chuyển từ mô hình “dựa trên niềm tin” sang mô hình “dựa trên bằng chứng”. Những tuyên bố về nguồn gốc hợp pháp hoặc phát triển bền vững sẽ không còn đủ sức thuyết phục nếu không được hỗ trợ bằng dữ liệu, hồ sơ truy xuất nguồn gốc và kết quả xác minh độc lập của các tổ chức đánh giá được công nhận. Khái niệm “chuỗi cung ứng minh bạch” vì vậy đang dần trở thành một tiêu chuẩn mới trong thương mại quốc tế.
Nếu trước đây, việc truy xuất nguồn gốc chủ yếu dừng lại ở khả năng xác định nhà cung cấp trực tiếp thì hiện nay, nhiều thị trường yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh được toàn bộ hành trình của nguyên liệu, từ khu vực rừng, quá trình khai thác, vận chuyển, chế biến, thương mại cho đến khi sản phẩm được xuất khẩu. Yêu cầu này đặc biệt quan trọng đối với ngành gỗ, nơi nguyên liệu có thể đi qua nhiều mắt xích khác nhau trước khi trở thành sản phẩm hoàn chỉnh. Chỉ một khâu thiếu minh bạch cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường của toàn bộ lô hàng hoặc chuỗi cung ứng.
Triển khai chương trình sản xuất và tiêu dùng bền vững đối với doanh nghiệp Việt Nam nói chung và doanh nghiệp ngành gỗ nói riêng vừa là thách thức, vừa mở ra cơ hội tái cấu trúc hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những doanh nghiệp chủ động đầu tư vào hệ thống quản trị chuỗi cung ứng, số hóa dữ liệu, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc tiếp cận các thị trường có giá trị cao. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì thị trường xuất khẩu mà còn góp phần nâng cao uy tín, tăng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và củng cố năng lực cạnh tranh trong dài hạn.
Quyết định số 889/QĐ-TTg hướng tới phát triển sản xuất và tiêu dùng bền vững gắn với nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường, giảm nghèo, tái cơ cấu nền kinh tế và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Chương trình khuyến khích đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ thân thiện với môi trường, cải tiến thiết bị và quy trình quản lý nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát sinh chất thải. Doanh nghiệp và người tiêu dùng được xác định là những chủ thể giữ vai trò trung tâm trong quá trình chuyển đổi.