Tin Khu Vực
Nhân dịp 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, phóng viên Báo Công Thương có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân về vai trò của ngành Công Thương trong chặng đường phát triển mới.
Công Thương phải đi đầu trong chuyển đổi mô hình
- Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế xanh đang trở thành những động lực mới. Theo ông, ngành Công Thương cần thay đổi như thế nào để những động lực này thực sự chuyển hóa thành năng suất và năng lực cạnh tranh?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Ngành Công Thương có vị trí đặc biệt bởi đây là khu vực gắn trực tiếp với nền kinh tế thực, từ sản xuất công nghiệp, năng lượng đến lưu thông, phân phối và thương mại quốc tế. Do đó, khi mô hình phát triển chuyển sang dựa nhiều hơn vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh, ngành Công Thương phải là một trong những ngành đi đầu.
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân.
Trước hết, chuyển đổi xanh phải đi vào thực chất. Không thể chỉ nói về “xanh” mà cần có hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn và chỉ số đo lường cụ thể. Cần kiểm kê khí nhà kính, đánh giá mức phát thải, phân loại mức độ xanh và xây dựng tiêu chuẩn cho từng ngành, lĩnh vực. Từ khai khoáng, năng lượng, logistics đến thương mại đều cần có những tiêu chí phù hợp. Đây là việc không đơn giản. Việt Nam có thể nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, lựa chọn những hệ thống tiêu chuẩn đã được kiểm chứng để điều chỉnh phù hợp với điều kiện trong nước. Quan trọng nhất là phải tạo ra một khuôn khổ minh bạch, giúp doanh nghiệp biết rõ yêu cầu và có lộ trình chuyển đổi.
Thứ hai là phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất. Công nghệ không thể chỉ nằm trong phòng thí nghiệm mà phải trở thành năng suất, sản phẩm, thị trường và doanh thu của doanh nghiệp.
Thứ ba là phát triển nguồn nhân lực. Công nghệ mới đòi hỏi con người mới. Nếu không có đội ngũ nhân lực chất lượng cao, chúng ta khó có thể làm chủ công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Thứ tư là phải phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Đây chính là lực lượng đưa khoa học - công nghệ vào thực tiễn.
- Theo ông, đâu là những yêu cầu chính sách quan trọng để ngành Công Thương thực hiện được sự chuyển đổi này?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Tôi cho rằng cần tiếp tục cụ thể hóa những định hướng lớn thành chiến lược, tiêu chuẩn, quy chuẩn và chương trình hành động cụ thể. Những định hướng mới về khoa học - công nghệ, phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhà nước, hội nhập quốc tế và hoàn thiện thể chế đã mở ra không gian phát triển rất lớn. Ngành Công Thương cần tiếp tục đi sâu hơn để chuyển những định hướng đó thành các mục tiêu có thể đo lường.
Chẳng hạn, với công nghiệp công nghệ cao, phải xác định tỷ trọng, quy mô và năng lực doanh nghiệp như thế nào. Với chuyển đổi xanh, phải xác định mức giảm phát thải ra sao. Với chuyển đổi số, phải xác định năng suất tăng bao nhiêu, doanh nghiệp tham gia ở mức nào. Khi các mục tiêu được lượng hóa, chính sách sẽ dễ đi vào cuộc sống hơn và doanh nghiệp cũng có cơ sở để xây dựng chiến lược đầu tư.
Đột phá vào doanh nghiệp, tạo những “cánh chim đầu đàn”
- Nếu năm 1945 mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc, thì trong hành trình hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, ông kỳ vọng ngành Công Thương sẽ đóng vai trò như thế nào?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Tôi kỳ vọng ngành Công Thương sẽ tiếp tục là một trong những trụ cột quan trọng nhất của mô hình phát triển mới. Khi nền kinh tế phát triển, tỷ trọng nông nghiệp trong GDP sẽ giảm, trong khi công nghiệp và dịch vụ ngày càng tăng. Công nghiệp và thương mại sẽ đóng vai trò lớn hơn trong tạo ra giá trị gia tăng, việc làm chất lượng cao và năng lực cạnh tranh quốc tế.
Nhân viên kỹ thuật Công ty Cổ phần Thiết bị Điện MBT trong quá trình làm việc tại nhà máy ở xã Đan Phượng, TP. Hà Nội.
Theo tôi, ngành Công Thương trong giai đoạn mới phải hướng tới một nền công nghiệp công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, quy mô đủ mạnh, có năng lực cạnh tranh quốc tế và có thương hiệu toàn cầu. Việt Nam cần hình thành những doanh nghiệp lớn, có khả năng dẫn dắt thị trường trong nước và từng bước vươn ra khu vực, thế giới. Những doanh nghiệp này không chỉ có quy mô lớn mà còn phải mạnh về công nghệ, tài chính, quản trị và thương hiệu.
Tôi cũng kỳ vọng một số lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghiệp công nghệ cao sẽ trở thành những hướng phát triển mới, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.
- Vậy đâu là đột phá quan trọng nhất mà ngành Công Thương cần thực hiện ngay từ hôm nay, thưa ông?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Theo tôi, đột phá vào hệ thống doanh nghiệp là vấn đề then chốt. Chúng ta cần xây dựng được một lực lượng doanh nghiệp Công Thương hùng hậu, khỏe, mạnh về công nghệ, vững về tài chính, có khả năng cạnh tranh và có thương hiệu quốc tế.
Doanh nghiệp phải trở thành những “cánh chim đầu đàn”, vừa dẫn dắt thị trường, vừa tiên phong về công nghệ và mở rộng không gian phát triển ra quốc tế. Khi có doanh nghiệp mạnh, chúng ta sẽ có lực lượng để biến những lợi thế về thể chế, khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực, vốn và hội nhập thành kết quả cụ thể. Tôi cho rằng đây cũng là điểm rất đáng kỳ vọng của giai đoạn phát triển mới. Việt Nam đã có nền tảng, có thị trường, có độ mở và ngày càng có nhiều doanh nghiệp có khát vọng vươn lên. Vấn đề là phải tạo điều kiện để những lực lượng đó phát huy đầy đủ tiềm năng.
- Thưa ông, nhìn lại chặng đường 81 năm qua, từ nền tảng độc lập, tự chủ đã được xây dựng, liệu Việt Nam hiện nay có thể được xem đang bước vào một giai đoạn tự chủ mới, ở trình độ cao hơn?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Đúng vậy. Tôi cho rằng đó chính là tinh thần của giai đoạn mới. Nếu trước đây tự chủ được hiểu nhiều hơn ở việc bảo vệ nền độc lập và chủ động quyết định con đường phát triển, thì ngày nay tự chủ phải được cụ thể hóa bằng năng lực: năng lực công nghệ, năng lực doanh nghiệp, năng lực nhân lực, năng lực tài chính, năng lực quản trị và năng lực cạnh tranh quốc tế.
Việt Nam không thể đứng ngoài thế giới. Chúng ta phải hội nhập sâu hơn, nhưng đồng thời phải đủ năng lực để tham gia với tư thế chủ động hơn. Tôi nhìn nhận đây là một cơ hội rất lớn. Những nền tảng đã được tạo dựng trong 81 năm qua, đặc biệt những thành quả của đổi mới và hội nhập, đang tạo tiền đề để Việt Nam bước sang một giai đoạn phát triển mới.
Với ngành Công Thương, nhiệm vụ quan trọng nhất là biến những cơ hội đó thành năng lực sản xuất, năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng thực tế. Khi doanh nghiệp Việt Nam mạnh lên, công nghệ được làm chủ hơn và sản phẩm Việt Nam có vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, đó sẽ là cơ sở quan trọng để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045.
Xin cảm ơn ông!
Trong hành trình hướng tới mục tiêu nước phát triển, thu nhập cao, ngành Công Thương cần hình thành lực lượng doanh nghiệp mạnh, làm chủ công nghệ và vươn ra toàn cầu.