Muôn vẻ linh vật ngựa tại làng gốm Thanh Hà

Tại cơ sở sản xuất gốm Sơn Thủy (phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng), không khí sản xuất trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Là nghệ nhân trẻ nhất trong 3 người được phường Hội An Tây tin tưởng giao trọng trách thực hiện linh vật Tết, anh Nguyễn Viết Lâm (27 tuổi) đang miệt mài với những đơn hàng lớn. “Năm nay, lượng đặt hàng linh vật tăng nhiều so với năm ngoái, cả về số đơn lẫn số lượng sản phẩm. Khách đặt linh vật ngựa đa phần là doanh nghiệp, công ty, khách sạn để trưng bày phong thủy” - anh Lâm chia sẻ trong lúc tay vẫn thoăn thoắt chỉnh sửa phôi gốm.

Dịp cuối năm, nhu cầu đặt mua linh vật phục vụ trưng bày, phong thủy và quà tặng Tết tăng mạnh, khiến nhịp sản xuất tại cơ sở luôn liên tục không ngơi nghỉ. Riêng trong dịp Tết năm nay, anh đã nhận 4 đơn hàng lớn.

Hiện tại, anh Lâm đang dốc toàn lực cho đơn hàng sỉ 100 con ngựa để bàn với giá 300.000 đồng/con. Anh Lâm cho biết, tạo hình mẫu ngựa này được lấy ý tưởng từ lời chúc “Mã đáo thành công” cho năm mới.

Mỗi con ngựa hoàn thiện có chiều dài và chiều cao khoảng 20cm, mang dáng vẻ oai phong với hai chân sau trụ vững trên bệ, hai chân trước chồm cao như đang phi nước đại, tượng trưng cho khí thế tiến về phía trước. Theo anh, điểm khó nhất trong quá trình chế tác linh vật ngựa là công đoạn đắp hình. Ngựa có bốn chi nhỏ, yêu cầu phải gắn chắc toàn bộ thân, nếu xử lý không khéo sẽ rất dễ gãy.

Không khí hối hả cũng diễn ra tại cơ sở của nghệ nhân Nguyễn Văn Hoàng (39 tuổi), người đã 5 năm liên tiếp gắn bó với việc chế tác linh vật trưng bày cho phường. Cặp linh vật ngựa năm nay do anh thực hiện có chiều cao gần 50cm, chiều dài gần 60cm. Theo anh Hoàng, để hoàn thiện một con linh vật lớn, thời gian kéo dài khoảng một tháng. “Gốm lớn không thể làm nhanh, không phải lúc nào cũng làm liên tục vì còn phụ thuộc thời tiết. Những ngày nắng ráo là thời điểm vàng để phơi gốm, giúp sản phẩm đạt độ khô tiêu chuẩn trước khi đưa vào lò nung. Nếu thời tiết không thuận lợi thì mọi công đoạn đều chậm lại”, anh Hoàng cho biết thêm.

Khác với các mặt hàng nhỏ phục vụ khách du lịch, linh vật trưng bày có kích thước lớn, kết cấu phức tạp và phải đảm bảo độ bền khi đặt ngoài trời. Mỗi công đoạn, từ tạo dáng, phơi, chỉnh sửa đến nung, đều phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết và kinh nghiệm của nghệ nhân. Theo anh Hoàng, công đoạn tốn nhiều thời gian nhất là dựng hình tổng thể. Đây là bước quyết định bởi dáng đứng, độ vững và sự cân đối phải được xử lý tốt ngay từ khi đất còn mềm. “Không phải cứ đắp đủ hình dáng là xong. Phải làm sao cho dáng ngựa đứng vững, nhìn có hồn, có thần thái”, anh Hoàng chia sẻ.

Ở một cơ sở khác trong làng, nghệ nhân Lê Văn Nhật (38 tuổi) cùng cộng sự là anh Lê Đình Quang (38 tuổi) lại chọn hướng đi khác biệt với tác phẩm mang tên “Ôm mộng”. Khác với vẻ oai phong lẫm liệt thường thấy của những chú ngựa chiến, linh vật của anh Nhật được tạo hình trong tư thế nằm khoan thai, hai chân trước ôm trọn một túi tiền lớn điểm xuyến những đồng xu cổ xung quanh. Tác phẩm gửi gắm ước vọng về một năm mới sung túc, an yên và tài lộc dồi dào.

Theo anh Nhật, khâu dựng phôi là bước quan trọng nhất, quyết định phần lớn sự thành công của tác phẩm. “Ngoài ý tưởng mới lạ, khâu dựng phôi ban đầu là thách thức lớn nhất. Phôi lệch, coi như cả quá trình sau đều hỏng, phôi quyết định đến 70% sự thành công của tác phẩm”, anh Nhật phân tích.

Với linh vật có kích thước lớn, kỹ thuật bắt buộc là làm rỗng ruột, nhằm giảm trọng lượng và hạn chế nguy cơ nứt vỡ khi nung. Đây là kỹ thuật khó, đòi hỏi người thợ phải tính toán rất kỹ độ dày của thành gốm và khả năng chịu lực của phôi.

Những chú ngựa gốm đang dần hình thành từ đất và lửa là minh chứng cho khả năng sáng tạo bền bỉ của các nghệ nhân làng gốm Thanh Hà. Mỗi nghệ nhân một phong cách, nhưng tựu trung đều đang chạy đua với thời gian để kịp đưa những chú ngựa gốm tinh xảo ra lò trước thềm năm mới.

Dự kiến, khoảng 20 ngày tới, các tác phẩm này sẽ hoàn thiện khâu nung và được bàn giao để trưng bày, hứa hẹn tạo nên diện mạo rực rỡ cho làng gốm Thanh Hà trong dịp tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.