Mua vàng ngày vía Thần Tài: Đừng để 'lộc' thành gánh nặng tài chính

Từ tín ngưỡng thành áp lực chi tiêu

Cận ngày vía Thần Tài, các cửa hàng vàng bạc trên nhiều tuyến phố lớn tại Hà Nội luôn trong tình trạng đông nghịt khách. Từ sáng sớm, người dân đã xếp hàng chờ mua vàng, với quan niệm mua được vàng đúng ngày mùng 10 tháng Giêng sẽ mang lại tài lộc, thuận lợi làm ăn suốt cả năm.

Nếu trước đây, nhiều gia đình chỉ mua một chỉ vàng lấy may, thì vài năm gần đây, mức chi tiêu đã tăng đáng kể. Nhiều người sẵn sàng mua 3 - 5 chỉ, thậm chí cả cây vàng với kỳ vọng vừa cầu may, vừa giữ tiền đầu năm.

Tuy nhiên, cùng với sự sôi động là áp lực tài chính âm thầm gia tăng. Không ít người thừa nhận việc mua vàng ngày Thần Tài không hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu thực tế, mà chịu tác động lớn từ tâm lý đám đông và nỗi lo không mua sẽ mất lộc.

Anh Trần Văn Hùng (nhân viên kinh doanh, phường Từ Liêm) cho biết, từng coi ngày vía Thần Tài là dịp tích trữ vàng: “Tôi nghĩ mua đầu năm vừa may mắn vừa là khoản đầu tư. Nhưng thực tế giá vàng ngày này thường cao hơn ngày thường. Năm qua giá vàng lại liên tục lập đỉnh nên tôi cũng thấy đau đầu khi chi tiền mua vàng trong thời điểm này”.

Theo quan sát thị trường nhiều năm, giá vàng trong ngày vía Thần Tài thường bị đẩy lên cao hơn so với mặt bằng trước và sau đó. Nguyên nhân chủ yếu đến từ cung - cầu mất cân đối trong thời gian rất ngắn, trong khi nguồn cung vàng miếng và vàng nhẫn có hạn.

Điều này khiến người mua đối mặt với hai rủi ro là mua ở mức giá cao và chênh lệch mua - bán lớn. Thực tế, khoảng cách giữa giá mua vào và bán ra trong ngày này thường giãn rộng hơn bình thường, biên độ chênh giá vàng thế giới và trong nước lớn, khiến người mua gần như chắc chắn chịu thiệt nếu bán lại trong ngắn hạn.

Chị Lê Hồng Thư (nhân viên văn phòng, phường Cầu Giấy) cho biết, chị từng mua vàng ngày vía Thần Tài theo lời khuyên bạn bè: “Năm ngoái tôi mua 2 chỉ vì nghĩ ngày vía Thần tài mua vàng giữ tiền tốt và thu hút tài lộc. Nhưng sau vài tuần cần tiền bán ra thì mất gần 2 triệu đồng. Từ đó tôi rút kinh nghiệm, chỉ mua một ít tượng trưng”.

Không chỉ rủi ro giá, áp lực tài chính còn đến từ việc chi tiêu vượt khả năng. Nhiều gia đình dành khoản tiền lớn mua vàng đầu năm trong khi vẫn đang có các nghĩa vụ tài chính khác như tiền học, tiền nhà, chi tiêu sau Tết.

Anh Phạm Đức Tuấn (lao động tự do, phường Nghĩa Đô) thừa nhận từng “quá tay” vì muốn cầu may: “Tôi nghe nói mua càng nhiều càng lộc nên có năm vay thêm tiền mua nửa cây vàng. Sau đó phải xoay xở trả nợ khá mệt. Giờ tôi nghĩ lộc hay không không phụ thuộc số vàng mình mua”.

Giữ giá trị tâm linh, tránh “đầu tư cảm xúc”

Trong đời sống văn hóa Việt, việc mua vàng ngày vía Thần Tài mang ý lộc đầu năm, cầu may mắn, thuận lợi kinh doanh. Tuy nhiên, ý nghĩa này vốn mang tính biểu tượng, không gắn với số lượng hay giá trị vàng mua được.

Nhiều người tiêu dùng cũng đang dần thay đổi quan niệm theo hướng này. Chị Dương Thị Lan (tiểu thương chợ Đồng Xuân) cho biết, vẫn duy trì thói quen mua vàng ngày vía Thần Tài, nhưng chỉ ở mức tượng trưng: “Tôi bán hàng nên vẫn muốn lấy lộc đầu năm. Nhưng giờ chỉ mua 0,1 chỉ đến nửa chỉ hoặc một chỉ thôi. Quan niệm là có lộc là được, không cần nhiều”.

Theo chị Lan, điều quan trọng là sự an tâm tinh thần, không phải giá trị vật chất của vàng: “Buôn bán cần may mắn nhưng cũng cần vốn, nên mình phải cân đối. Nếu mua quá nhiều mà ảnh hưởng tiền hàng thì lại phản tác dụng”.

Thực tế, hành vi mua vàng ngày vía Thần Tài đang chịu tác động lớn từ truyền thông xã hội và hiệu ứng đám đông (FOMO). Hình ảnh xếp hàng mua vàng, chia sẻ mua càng nhiều càng lộc khiến nhiều người vô thức nâng mức chi tiêu để không thua kém.

Tuy nhiên, theo chuyên gia đây là dạng đầu tư cảm xúc, quyết định tài chính dựa trên tâm lý và niềm tin thay vì phân tích. Điều này dễ dẫn tới mua ở đỉnh giá, chi tiêu quá khả năng hoặc kỳ vọng sai về lợi nhuận. Do đó, cách tiếp cận hợp lý là tách bạch yếu tố tâm linh và tài chính. Nếu coi đây là nghi thức cầu may, việc mua một lượng vàng nhỏ, phù hợp thu nhập sẽ giữ được giá trị văn hóa mà không tạo áp lực tiền bạc. Ngược lại, nếu mục tiêu là tích trữ hay đầu tư vàng, người dân cần lựa chọn thời điểm thị trường phù hợp, không phụ thuộc ngày lễ.

Thực tế cho thấy ngày vía Thần Tài vẫn sẽ là cao điểm mua vàng hằng năm, bởi đây là tập quán văn hóa đã ăn sâu trong đời sống. Tuy nhiên, xu hướng tiêu dùng đang dần chuyển từ mua càng nhiều càng tốt sang mua vừa đủ ý nghĩa.

Ngày vía Thần Tài nên được nhìn nhận như một nét văn hóa tín ngưỡng tích cực, mang ý nghĩa tinh thần đầu năm. Khi việc mua vàng trở thành gánh nặng tài chính hoặc quyết định đầu tư cảm tính, giá trị lộc may ban đầu cũng bị lệch hướng. Giữ niềm tin cầu may là điều nhiều người mong muốn trong khởi đầu năm mới. Nhưng sự may mắn bền vững trong tài chính cá nhân lại đến từ quản lý chi tiêu hợp lý, quyết định đầu tư tỉnh táo và cân đối nguồn lực.