Tin Khu Vực
Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên tỉnh Tuyên Quang là nơi yên nghỉ của 1.999 liệt sĩ và 6 ngôi mộ tập thể. Những ngày tháng Tám lịch sử, nắng thu chiếu lấp lánh lên từng hàng bia mộ thẳng tắp dưới đài Tổ quốc ghi công ngát hương, đoàn công tác chúng tôi (lớp tập huấn thông tin, tuyên truyền thực hiện Đề án 1219 năm 2026 khu vực miền Bắc của Bộ Quốc phòng) có dịp được đặt chân đến mảnh đất thiêng liêng này.
Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên tỉnh Tuyên Quang là nơi yên nghỉ của 1.999 liệt sĩ và 6 ngôi mộ tập thể.
Chiến tranh đã lùi xa, cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc đã kết thúc thắng lợi, chủ quyền quốc gia được giữ vững, nhưng cái giá của hoà bình, độc lập, tự do là hơn 4.000 cán bộ, chiến sĩ - những người con ưu tú đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhiều người trong số đó vẫn nằm lại giữa núi đá lạnh lẽo, chưa được gọi tên.
Tại Điểm cao 468 hôm nay, không còn tiếng đại bác, chỉ còn tiếng chuông ngân, bước chân người tìm về ký ức và những nén tâm hương thành kính được thắp lên.
Đưa các anh hùng Vị Xuyên trở về đất mẹ
Tại Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ tại Điểm cao 468, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang, trên phiến đá, dòng chữ khắc ghi lời thề năm xưa của người lính giữ chốt tại mặt trận Vị Xuyên năm xưa được dựng ngay lối vào đền: “Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử”. Đó cũng là điểm khởi đầu cho hành trình của chúng tôi, theo chân Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, lên những điểm cao đỏ lửa, nơi từng diễn ra hàng trăm trận đánh lớn nhỏ, giành từng tấc quê hương.
Trên phiến đá, dòng chữ khắc ghi lời thề năm xưa của người lính giữ chốt tại mặt trận Vị Xuyên: “Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử”.
Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang chia sẻ, thực hiện triển khai Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (Chiến dịch 500 ngày đêm), Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đã tham mưu kiện toàn Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, thành lập các tổ công tác chuyên trách, đề nghị Bộ Tư lệnh Quân khu 2 tăng cường lực lượng tìm kiếm từ 18 lên 67 người, cùng phương tiện, trang bị và chương trình tập huấn chuyên môn.
Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang chia sẻ tại Điểm cao 468.
Trong 6 tháng đầu năm, lực lượng tìm kiếm đã khảo sát, thu thập thông tin tại nhiều khu vực trọng điểm. Qua xác minh, đã xác định 7 khu vực với tổng số 147 thông tin phục vụ công tác tìm kiếm. Tính từ khi triển khai chiến dịch, lực lượng đã tìm kiếm trên diện tích 2.061 ha, quy tập 59 hài cốt liệt sĩ, tổ chức lễ viếng và an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên 16 liệt sĩ cùng 4 mộ tập thể, hoàn thành lấy mẫu 84 mộ chưa xác định thông tin trong 10 nghĩa trang.
Theo Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, quá trình thực hiện chiến dịch gặp không ít khó khăn. Nhiều khu vực dự kiến còn hài cốt liệt sĩ hiện nằm trên các điểm cao, trong hang, khe, hốc đá bị vùi lấp sau những trận pháo kích dữ dội, có nơi lớp đất đá phủ dày từ 3 đến 4 mét, địa hình hiểm trở khiến máy móc không thể tiếp cận, toàn bộ quá trình tìm kiếm chủ yếu dựa vào sức người.
Đại úy Triệu Tiến Phú, Tổ trưởng Phân đội 2, Đội Tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang bên hầm sập phát hiện nhiều hài cốt và di vật của những người lính Vị Xuyên năm xưa.
Bới từng tấc đất, tìm từng di cốt đồng đội
Sức người ấy, chúng tôi đã gặp ngay tại hiện trường, nơi những chàng trai tuổi đôi mươi cùng lớp đàn anh đi trước cặm cụi với cuốc, xẻng, xà beng giữa đá tai mèo.
Tại một hầm sập ở khu vực Điểm cao 300, Đại úy Triệu Tiến Phú, Tổ trưởng Phân đội 2, Đội Tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang kể lại công việc hằng ngày của anh và đồng đội.
“Trong quá trình thực hiện, chúng tôi cũng gặp nhiều khó khăn như vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh. Thời tiết thì thất thường, khi mưa thì việc tìm kiếm không hiệu quả, khi nắng nóng kéo dài anh em lại suy giảm thể lực. Phương tiện làm việc chủ yếu dùng cuốc, xẻng, xà beng, xà cầy”, Đại úy Triệu Tiến Phú chia sẻ.
Những di vật và hài cốt của những người lính Vị Xuyên được tìm thấy ở các hang sập phía Nam, phía Đông và Phía Bắc điểm cao 300 đá.
Theo Đại úy Triệu Tiến Phú, nguồn thông tin để anh em lần theo, tìm kiếm chủ yếu do các cựu chiến binh cung cấp, kết hợp quan sát địa hình thực tế. “Chúng tôi tìm kiếm không bỏ sót một tấc đất nào, một ly nào. Mỗi khi phát hiện được các bác, tất cả anh em đều rất xúc động vì các bác đã đánh đổi bằng xương thịt để giữ lại từng mảnh đất quê hương”. Đại úy Triệu Tiến Phú nói trong xúc động nghẹn ngào. Với Đại úy Triệu Tiến Phú và đồng đội, đưa các liệt sĩ về với đất mẹ là niềm tự hào, là hành động thiêng liêng của thế hệ đi sau, là trách nhiệm và là “mệnh lệnh xuất phát từ trái tim”.
Cách đó không xa, Trung tá Hoàng Văn Sơn, Phân đội 2, Đội Tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ cho biết, khó khăn lớn nhất là địa hình hiểm trở và nguy cơ từ vật liệu nổ, vật cản còn tồn đọng sau chiến tranh. Nên yêu cầu đối với anh em là phải hết sức cẩn trọng trong quá trình đào bới. Dù vậy, mỗi lần tìm thấy một phần hài cốt của các anh, cả đội đều xúc động.
“Đổi lại sự hy sinh xương máu của các anh để giữ gìn từng tấc đất Tổ quốc, chúng tôi không ngại khó, ngại khổ, quyết tâm vượt qua khó khăn, thử thách để hoàn thành nhiệm vụ”, Trung tá Hoàng Văn Sơn nói.
Các chiến sĩ cào từng lớp đất đá, tìm kiếm từng mẩu xương với ước mong: "Ngày nào đi làm cũng tìm được các anh, để sớm đưa các anh về với đất mẹ và bàn giao cho gia đình, quê hương chăm sóc”.
Hành trình lên các điểm khai quật không hề dễ dàng. Thiếu tá Hoàng Văn Ngư, Phân đội 2, đóng quân tại thôn Nhìu Sang , xã Lao Chải cho biết, từ nơi đóng quân đến điểm khai quật khoảng 18 đến 20 km, đường xá khó đi, xe lớn không vào được nên anh em phải tự cơ động bằng xe máy cá nhân. Từ 5 giờ sáng, anh em đã xuất phát lên điểm dọn dẹp, làm việc đến 17 giờ chiều mới xuống núi. Tuy nhiên, theo lời kể của Thiếu tá Hoàng Văn Ngư, điểm khai quật tại điểm cao 300 đá còn tương đối thuận lợi hơn so với điểm cao 685 - nơi nhiều cán bộ, chiến sĩ của ta đã hy sinh.
Chia sẻ về cách nhận biết mẩu xương liệt sĩ giữa ngổn ngang đất đá và rễ cây mục, Thiếu tá Hoàng Văn Ngư cho hay, đây cũng một kỹ năng. Cấu trúc xương nhìn xốp hơn nhưng lại chắc chắn hơn nhiều so với gỗ mục cùng kích cỡ, người có kinh nghiệm chỉ cần quan sát bằng mắt thường là phân biệt được. Vừa nói, Thiếu tá Hoàng Văn Ngư vừa cầm mẩu xương vừa được tìm thấy và chỉ cho chúng tôi xem với mong muốn: “Ngày nào đi làm cũng tìm được các anh, để sớm đưa các anh về với đất mẹ và bàn giao cho gia đình, quê hương chăm sóc”. Đây cũng là mong muốn của tất cả các chiến sĩ, những người tham gia chiến dịch quy tập tìm hài cốt liệt sĩ - một mong muốn giản đơn mà thiêng liêng vô cùng.
Đường vào điểm cao 300 hiểm trở, nhiều đoạn phải trèo dốc đá cheo leo.
Lặng lẽ hành trình tìm lại các anh
Trong quá trình dẫn chúng tôi đến điểm cao 300 đá, nơi phát hiện 3 hầm sập mới có nhiều di cốt của các liệt sĩ và vật dụng được tìm thấy, Trung uý Hoàng Trung Cường, Đội Tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Tuyên Quang đã có nhiều chia sẻ và giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về công việc hàng ngày của các chiến sĩ.
Các chiến sĩ nhóm lửa bằng củi khô nhặt gần đó, nấu mỳ ăn ngay tại Điểm cao 300 đá.
Đường vào điểm cao 300 đá mất khoảng 30 phút đi bộ. Với nhiều cung đường vòng, dốc cao, có đoạn phải leo lên trên mỏm đá. Với thời tiết khắc nghiệt là thế, nhưng ngày nào các chiến sĩ ở đây cũng di chuyển khoảng chừng 30 phút để đến được điểm quy tập. Có đi, chúng tôi mới thấu hiểu thêm nỗi nhọc nhằn của các chiến sĩ. Bởi, không chỉ vất vả trong thực hiện nhiệm vụ, các đồng chí còn phải ăn ngủ tạm tại điểm cao cả ngày. Nấu cơm, canh bằng củi và ngủ mắc bằng võng trên các cây để ngủ tạm.
Đường lên Điểm cao đá 300 cheo leo và quanh co nhiều dốc cao, Trung uý Hoàng Trung Cường, Đội Tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Tuyên Quang dẫn chúng tôi men theo bờ rừng để vào điểm quy tập.
Vất vả, gian khổ là vậy, nhưng trên gương mặt đôn hậu Trung úy Hoàng Trung Cường vẫn ánh lên nụ cười hiền và cho biết: “Cả đội luôn dốc sức hoàn thành nhiệm vụ. Chúng em chỉ mong tìm được các bác, vì tin rằng có tâm, được các bác phù hộ thì mới tìm thấy. Từng ngày trôi qua mà chưa quy tập được hài cốt của bác nào, anh em trong đội ai cũng trăn trở, xót xa và buồn nhiều”.
Đại tá Nguyễn Minh Khôi chỉ tay về phía Cao điểm 685 nơi từng là chiến trường ác liệt nhất trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Hàng vạn quả đạn pháo dội xuống ngày đêm, biến núi rừng thành “lò vôi thế kỷ”.
Đứng tại Điểm cao 468, chỉ tay về phía Cao điểm 685, nơi từng là chiến trường ác liệt nhất trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, tôi được Đại tá Nguyễn Minh Khôi chia sẻ khá nhiều về cuộc chiến đấu giành lại mảnh đất quê hương của những người lính Vị Xuyên năm xưa.
Theo Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh được thành lập và triển khai công tác từ năm 2018 trước khi Chiến dịch 500 ngày đêm được phát động. Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Tuyên Quang xác định, Chiến dịch 500 ngày đêm là một nhiệm vụ rất quan trọng trong năm 2026 và năm 2027.
"Chúng tôi xác định đây là một nhiệm vụ thiêng liêng cao cả, tri ân đến công lao đóng góp của các Anh Hùng liệt sĩ đã vì đất nước hy sinh để bảo vệ mảnh đất thiêng liêng của Tổ quốc", Đại tá Nguyễn Minh Khôi bày tỏ.
Việc tìm thấy từng hài cốt đơn lẻ còn nguyên vẹn hiện nay theo Đại tá Nguyễn Minh Khôi là điều cực kỳ khó khăn. Do đó, để quá trình tìm kiếm được hiệu quả, phương pháp của đội là tìm gặp các nhân chứng lịch sử, những cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu tại các điểm cao, xác định phiên hiệu đơn vị từ cấp tiểu đội, trung đội, đại đội đến tiểu đoàn, mời họ đến tận hiện trường chỉ rõ hướng tiến công, phòng ngự và khu vực thương vong. Khi chỉ huy nắm được quân số hy sinh, đội tiến hành quy tập thành mộ tập thể.
Một điểm hầm sập được các chiến sĩ Phân đội 2 dùng máy khoan để mở lối.
Điểm cao 685 trước đây được ví là “lò vôi thế kỷ” bởi tính chất ác liệt của cuộc chiến sự. Chiến sự kéo dài suốt 10 năm, cao điểm nhất là giai đoạn 1984 đến 1988, một mỏm đá nhỏ mỗi ngày phải hứng chịu hàng ngàn loạt pháo cối của địch dội vào. Vì vậy, thi thể bộ đội ta hy sinh không còn nguyên vẹn. Điểm cao 685 có 5 mỏm, từ E1 đến E5, tiếp giáp với Dãy 772 gồm các mỏm D1, D2, D3, D4. Theo thông tin trinh sát và nhân chứng cung cấp, riêng tại hai điểm cao 685 và 772 vẫn còn khoảng 300 đến 400 liệt sĩ đang nằm lại. Từ trước đến nay, đội mới quy tập được khoảng gần 80 hài cốt tại khu vực này, phần lớn xương cốt của các liệt sĩ đã hòa vào đất đá, mục mùn theo thời gian.
Nhấn mạnh, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, là "mệnh lệnh từ trái tim. Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Ngân, Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 2, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 2 cho biết, quan điểm của Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu là "còn thông tin về liệt sĩ thì còn tổ chức tìm kiếm, quyết tâm tìm cho bằng được".
Thượng tá Phan Văn Lương, Phòng Thông tấn - Báo chí, Cục Tuyên huấn, Bộ Quốc phòng khi được thắp nén tâm nhang tại Nghĩa trang Vị xuyên bày tỏ: "Nối tiếp truyền thống, những chiến sĩ trẻ hôm nay luôn khắc ghi lòng biết ơn vô hạn đối với thế hệ cha anh, những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân vì nền độc lập tự do của dân tộc".
Nắng chiều đổ dài trên những điểm cao, chúng tôi trở lại Nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên khi hoàng hôn vừa buông. Giữa hàng nghìn ngôi mộ mang tên và chưa xác định được danh tính, một đồng nghiệp trong đoàn xúc động kể, gia đình bên chồng chị cũng có một người bác là liệt sĩ, từng đi chiến trường nhưng đến nay vẫn chưa có tin tức. Câu chuyện ấy, giản dị và lặng lẽ, cũng là câu chuyện của hàng ngàn gia đình Việt Nam đang mòn mỏi chờ đợi đón các anh trở về.
Từ sau chuyến công tác của đoàn, đội đã quy tập thêm được hài cốt các liệt sĩ tại 3 vị trí mới này, đúng ngay nơi tôi từng dừng chân trò chuyện cùng các chiến sĩ khi lên thăm đội.
Trên những đỉnh núi đá tai mèo Vị Xuyên, các chiến sĩ trẻ vẫn thầm lặng nối dài hành trình tri ân mỗi ngày. Để rồi một ngày không xa, những cái tên còn khuyết trên bia mộ sẽ được xướng tên các anh, đưa các anh trở về trong lòng đất mẹ.
Ngay trong lúc thực hiện bài viết này, tôi nhận được tin vui từ Đại úy Triệu Tiến Phú kể: từ sau chuyến công tác của đoàn, đội đã quy tập thêm được hài cốt các liệt sĩ tại 3 vị trí mới đúng ngay nơi tôi từng dừng chân trò chuyện cùng anh em khi lên thăm đội. Nghe tin, trong tôi dâng lên niềm xúc động thật khó diễn tả bằng lời. Có lẽ, những mong ước, lời nguyện cầu của tôi đã được các bác chứng tâm. Tôi thầm mong đội sẽ tiếp tục tìm thấy thêm thật nhiều hài cốt liệt sĩ để đón các bác trở về.