Tin Khu Vực
Thực thi Quyết định số 1847/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án văn hóa công vụ, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 103/QĐ-BCT về thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh - Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, cũng là một chuyên gia trong lĩnh vực hỗ trợ pháp lý cho cộng đồng doanh nghiệp về vấn đề này.
Chuẩn hóa thực thi công vụ, giảm rủi ro cho doanh nghiệp
- Thưa Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh, từ góc độ hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của việc Bộ Công Thương thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương theo Quyết định số 103/QĐ-BCT?
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh: Theo tôi, việc Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 103/QĐ-BCT thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ là một bước đi có ý nghĩa đối với công tác xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức của ngành Công Thương trong bối cảnh mới.
Nếu nhìn ở góc độ quản lý nhà nước, đây không đơn thuần là việc thành lập thêm một Ban Chỉ đạo, mà là việc thiết lập một cơ chế điều phối thống nhất để triển khai Đề án Văn hóa công vụ theo Quyết định số 1847/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án văn hóa công vụ. Quyết định số 103/QĐ-BCT cũng thể hiện rõ quan điểm của Bộ Công Thương khi đặt văn hóa công vụ trong mối quan hệ chặt chẽ với cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Điều đáng chú ý, Ban Chỉ đạo do Bộ trưởng Bộ Công Thương làm Trưởng ban, các Thứ trưởng làm Phó Trưởng ban, cùng sự tham gia của hầu hết các đơn vị quản lý chủ chốt của Bộ. Điều đó cho thấy, đây không phải là nhiệm vụ riêng của mỗi cục, vụ mà là nhiệm vụ chung của toàn ngành.
Ở góc độ doanh nghiệp, điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là thủ tục hành chính có đúng quy định hay không, mà còn là cách thức thực thi pháp luật của đội ngũ cán bộ. Khi doanh nghiệp thực hiện cùng một thủ tục hành chính, nếu được hướng dẫn đầy đủ, giải quyết đúng thời hạn, thái độ phục vụ chuẩn mực thì chi phí tuân thủ sẽ giảm rất nhiều. Ngược lại, nếu việc thực thi thiếu thống nhất, chậm trễ hoặc phát sinh yêu cầu ngoài quy định thì doanh nghiệp sẽ phải chịu những chi phí rất lớn, cả về thời gian, cơ hội kinh doanh và rủi ro pháp lý.
Tôi cho rằng, ý nghĩa lớn nhất của Quyết định số 103/QĐ-BCT chính là hướng tới việc “chuẩn hóa” quá trình thực thi công vụ. Khi văn hóa công vụ trở thành một nội dung được chỉ đạo, kiểm tra và đánh giá thường xuyên thì chất lượng thực thi pháp luật sẽ từng bước được nâng lên. Điều này tạo dựng niềm tin của doanh nghiệp đối với cơ quan quản lý nhà nước, góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định và doanh nghiệp có thể dự đoán, kiểm soát thời gian thực hiện thủ tục, những vướng mắc có thể phát sinh…
- Theo ông, văn hóa công vụ được thực hiện tốt sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế những rủi ro pháp lý như thế nào?
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh: Tôi cho rằng, văn hóa công vụ (của người thực thi công quyền) và quản trị rủi ro pháp lý (của doanh nghiệp) có mối quan hệ rất chặt chẽ. Trong thực tiễn hành nghề luật sư, tôi nhận thấy đôi khi rủi ro của doanh nghiệp không xuất phát từ quy định của pháp luật mà lại phát sinh ở khâu thực thi pháp luật, gắn với nhận thức chưa đầy đủ, thiếu chính xác của một số cán bộ thực thi.
Chẳng hạn, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn nếu việc hướng dẫn giữa các đơn vị không thống nhất, việc tiếp nhận hồ sơ chưa đầy đủ, hoặc quá trình xử lý kéo dài thời gian theo quy định.
Hoặc có một vài trường hợp cán bộ thực thi, đặc biệt ở cấp địa phương, cơ sở… cố tình diễn giải quy định pháp luật một cách chủ quan; hoặc với tâm thế “phòng thủ”, “sợ trách nhiệm”. Trường hợp này, khách hàng của tôi thường nhận được đề nghị gửi văn bản hỏi cơ quan quản lý nhà nước ở cấp trung ương cho tình huống cụ thể áp dụng cho dự án thì cán bộ mới yên tâm tham mưu, giải quyết.
Do vậy, khi văn hóa công vụ được thực hiện tốt, trước hết, doanh nghiệp sẽ được tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác và nhất quán. Điều này giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ đúng ngay từ đầu, hạn chế việc phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần hoặc thực hiện các bước không cần thiết hay phát sinh các “chi phí phi chính thức”.
Thứ hai, việc đề cao trách nhiệm của người đứng đầu và trách nhiệm cá nhân của cán bộ thực thi sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng giải quyết hồ sơ tùy tiện hoặc áp dụng pháp luật không thống nhất. Đây là yếu tố rất quan trọng để bảo đảm nguyên tắc bình đẳng giữa các doanh nghiệp trong giải quyết thủ tục hành chính.
Thứ ba, văn hóa công vụ tốt còn góp phần phòng ngừa những hành vi tiêu cực, nhũng nhiễu cho doanh nghiệp. Khi quy trình làm việc minh bạch, trách nhiệm được xác định rõ thì nguy cơ phát sinh các “chi phí phi chính thức” cũng sẽ giảm xuống. Điều này giúp doanh nghiệp giảm đáng kể nguy cơ vi phạm pháp luật do hiểu sai hoặc thực hiện sai yêu cầu của cơ quan quản lý.
Chuyển đổi số gắn với trách nhiệm phục vụ
- Là một luật sư có nhiều kinh nghiệm trong hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp, ông đánh giá như thế nào về vai trò của môi trường kinh doanh đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân?
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh: Môi trường kinh doanh là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và là điều kiện tiên quyết để khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
Qua hoạt động tư vấn pháp luật, tôi nhận thấy doanh nghiệp nhìn chung luôn có khả năng thích ứng với thị trường và chấp nhận cạnh tranh. Điều doanh nghiệp cần nhất là một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, dễ dự đoán và được thực thi công bằng.
Trong nhiều trường hợp, “chi phí” lớn nhất của doanh nghiệp không phải là nguồn vốn hay các nghĩa vụ tài chính với ngân sách mà chính là “chi phí cơ hội”, chi phí do thủ tục hành chính kéo dài, do bị làm khó dễ…
Hiện nay, Chính phủ và các bộ, ngành đang nỗ lực cắt giảm thủ tục hành chính. Nhưng một môi trường kinh doanh thuận lợi không chỉ được đo bằng số lượng thủ tục được cắt giảm mà còn phải được đánh giá qua chất lượng thực thi của đội ngũ cán bộ công chức. Một hệ thống pháp luật dù được xây dựng tốt đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu việc thực thi không bảo đảm chất lượng, dẫn đến “trên nóng, dưới lạnh”.
Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang xác định khu vực kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh cần được thực hiện đồng thời trên hai phương diện: tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật và nâng cao chất lượng thực thi công vụ. Đây là hai yếu tố bổ trợ cho nhau và không tách rời.
Tôi cho rằng, việc Bộ Công Thương chú trọng phát triển văn hóa công vụ cũng là một phần trong nỗ lực cải thiện chất lượng môi trường đầu tư kinh doanh, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.
- Việc lồng ghép văn hóa công vụ với cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và xây dựng Chính phủ số sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, hạn chế rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp như thế nào, thưa ông?
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh: Đây là điểm mà tôi đánh giá rất cao trong Quyết định số 103/QĐ-BCT. Nếu như trước đây, văn hóa công vụ thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ đạo đức công vụ, thái độ giao tiếp hoặc tác phong làm việc thì Quyết định số 103/QĐ-BCT đã đặt văn hóa công vụ trong mối liên hệ trực tiếp với cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng Chính phủ số. Đây là một tư duy tiếp cận hiện đại, phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác quản lý nhà nước.
Khi các thủ tục hành chính được số hóa, quy trình xử lý được công khai trên môi trường điện tử và trách nhiệm của từng khâu được theo dõi bằng dữ liệu số, doanh nghiệp có thể chủ động theo dõi tiến độ giải quyết hồ sơ, giảm đáng kể thời gian đi lại, chi phí thực hiện và chi phí cơ hội.
Đồng thời, việc số hóa quy trình cũng giúp hạn chế sự phụ thuộc vào giao tiếp trực tiếp giữa doanh nghiệp và cán bộ thực thi, từ đó giảm nguy cơ phát sinh những yêu cầu ngoài quy định hoặc các “chi phí không chính thức”.
Ở góc độ pháp lý, chuyển đổi số còn tạo ra “dấu vết điện tử” trong toàn bộ quá trình xử lý hồ sơ. Mọi thao tác tiếp nhận, phân công, xử lý và trả kết quả đều có thể được kiểm tra, giám sát và truy xuất khi cần thiết. Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước, đồng thời tạo cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp nếu phát sinh tranh chấp, khiếu nại.
Tuy nhiên, theo tôi, chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với văn hóa công vụ. Công nghệ có thể giúp chuẩn hóa quy trình, nhưng yếu tố quyết định vẫn là con người. Một đội ngũ cán bộ có tinh thần trách nhiệm, liêm chính, chuyên nghiệp và thấm nhuần tư tưởng “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ” sẽ là nền tảng để các cải cách về thể chế và công nghệ chuyển hóa thành những lợi ích thực chất cho doanh nghiệp.
Vì vậy, tôi cho rằng việc Bộ Công Thương lồng ghép phát triển văn hóa công vụ với cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng Chính phủ số không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà còn trực tiếp giảm chi phí tuân thủ, tăng tính dự báo của môi trường pháp lý và củng cố niềm tin của doanh nghiệp.
- Xin cảm ơn ông!
Theo Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh, thực hiện tốt văn hóa công vụ giúp phòng ngừa những hành vi tiêu cực, nhũng nhiễu doanh nghiệp. Khi quy trình làm việc minh bạch, trách nhiệm được xác định rõ thì nguy cơ phát sinh các “chi phí phi chính thức” cũng sẽ giảm xuống. Điều này giúp doanh nghiệp giảm đáng kể nguy cơ vi phạm pháp luật do hiểu sai hoặc thực hiện sai yêu cầu của cơ quan quản lý.