Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cần cơ chế đủ mạnh, rõ địa chỉ

Giảm chi phí tuân thủ phải là trung tâm của luật

Chiều 17/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập.

Tại Tổ 1 (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội), các đại biểu cơ bản tán thành việc ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, đồng thời góp ý cụ thể vào nhiều điều khoản của dự thảo nhằm bảo đảm chính sách đến được với doanh nghiệp.

Đại biểu Lê Kim Anh cho rằng cần đánh giá tác động của dự thảo luật đối với đối tượng chịu tác động trực tiếp là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là các nhóm đặc thù như doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ; doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ, nhiều lao động là người khuyết tật và doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo. “Luật cần phải trả lời các câu hỏi là luật mới có đảm bảo để doanh nghiệp tiếp cận và thụ hưởng chính sách một cách thuận lợi, dễ dàng, giảm chi phí tuân thủ hay không? Và có khắc phục được những rào cản và khó khăn thực tế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong thời gian qua không?”, đại biểu đặt vấn đề.

Theo đại biểu, dự thảo luật có quy định riêng tại Điều 17 đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đặc thù. Tuy nhiên, đối chiếu với Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân thì phạm vi ưu tiên rộng hơn, gồm doanh nghiệp, hộ kinh doanh là thanh niên, phụ nữ, nhóm yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo và các mô hình kinh doanh bao trùm, tạo tác động xã hội. Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, tại Điều 11 về ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng xác định ưu tiên doanh nghiệp do thanh niên, phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật làm chủ.

Trong khi đó, dự thảo luật chưa đề cập đến doanh nghiệp do thanh niên và nhóm yếu thế làm chủ; giữa điểm b khoản 5 Điều 5 về nguyên tắc hỗ trợ với Điều 17 cũng chưa thống nhất, khi điểm b khoản 5 Điều 5 thiếu đối tượng doanh nghiệp do người dân tộc thiểu số làm chủ. “Như vậy chưa thể hiện một cách đầy đủ chủ trương của Đảng về các đối tượng được quan tâm”, đại biểu nhận định và đề nghị rà soát, bổ sung các nhóm đối tượng được ưu tiên theo đúng tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW để thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần và khát vọng khởi nghiệp, phát triển doanh nghiệp của những nhóm yếu thế.

Đại biểu Lê Kim Anh cũng phân tích nguyên tắc hỗ trợ tại khoản 5 Điều 5. Dự thảo quy định doanh nghiệp nộp hồ sơ trước thì được hỗ trợ trước; tại cùng một thời điểm, nếu nhiều doanh nghiệp cùng nộp hồ sơ thì ưu tiên doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật làm chủ, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ, lao động là người khuyết tật, doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo.

Đại biểu đặt câu hỏi liệu thứ tự ưu tiên có phải sắp xếp lần lượt theo các nội dung tại điểm b khoản 5 hay không, đồng thời lưu ý quy định như vậy “có thể dẫn đến trong thực tế các đối tượng thuộc nhóm cần quan tâm lại không được thụ hưởng chính sách do hết số lượng theo kế hoạch hoặc hết nguồn lực”. Vì vậy, đại biểu đề nghị sửa lại để bảo đảm các doanh nghiệp do các đối tượng đặc thù làm chủ được quan tâm trước.

Giảm thực chất thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ pháp luật

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy nhận định, thực tiễn triển khai Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 cho thấy hiệu quả hỗ trợ chưa đạt kỳ vọng, với những hạn chế về khả năng tiếp cận chính sách, thủ tục còn phức tạp, chi phí tuân thủ vẫn là gánh nặng, cơ chế hỗ trợ chưa gắn với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp; cùng với đó là sự chậm trễ, thiếu đồng bộ trong ban hành văn bản quy định chi tiết. Vì vậy, đại biểu đề nghị lần này cần chuyển trọng tâm từ hỗ trợ doanh nghiệp bằng các chính sách ưu đãi sang giảm thực chất thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ pháp luật.

“Khó khăn của doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ nằm ở việc thiếu vốn, thiếu mặt bằng hay chưa được hưởng các ưu đãi về thuế, phí. Một gánh nặng rất lớn diễn ra thường xuyên trong quá trình hoạt động là chi phí để thực hiện các quy định của pháp luật”, đại biểu Nguyễn Phương Thủy nói.

Theo đại biểu, doanh nghiệp phải dành thời gian chuẩn bị hồ sơ, kê khai, báo cáo, xin cấp phép, cập nhật quy định, chứng minh điều kiện kinh doanh, thực hiện nghĩa vụ với nhiều cơ quan khác nhau. Với doanh nghiệp lớn, đó có thể là chi phí quản lý thông thường, nhưng với doanh nghiệp siêu nhỏ chỉ có vài lao động, không có bộ phận pháp chế, kế toán chuyên trách, những công việc này có thể chiếm phần đáng kể thời gian, nguồn lực, thậm chí trở thành rào cản đối với việc duy trì hoạt động chính thức. Do đó, chi phí tuân thủ cần được nhìn nhận là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và khả năng tồn tại của doanh nghiệp, không chỉ là vấn đề kỹ thuật về thủ tục hành chính.

Nghiên cứu các quy định tại Chương II, đại biểu chỉ ra nhiều chính sách mới dừng ở định hướng, nguyên tắc, còn điều kiện, phương thức và cơ chế thực hiện chủ yếu giao Chính phủ quy định chi tiết hoặc dẫn chiếu sang luật chuyên ngành. Trong 16 điều tại Chương II có 15 điều giao Chính phủ quy định chi tiết; duy nhất Điều 8 về tiếp cận nguồn vốn không giao, nhưng nội dung lại dẫn chiếu chung chung “theo quy định của pháp luật”, hoặc không rõ nội hàm “khuyến khích”, “tạo điều kiện” là như thế nào và cơ quan nào chịu trách nhiệm thực hiện.

“Nếu luật chỉ xác định chính sách hỗ trợ, còn việc thực hiện lại phụ thuộc nhiều vào các quy định, thủ tục và điều kiện ở những hệ thống pháp luật khác nhau thì có nguy cơ hình thành một vòng luẩn quẩn. Chính sách đã có nhưng doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận”, đại biểu nêu.

Đại biểu lấy ví dụ, miễn, giảm thuế là chính sách cần thiết, nhưng nếu doanh nghiệp vẫn phải tự tìm hiểu nhiều quy định, thuê tư vấn, chuẩn bị hồ sơ và làm thủ tục phức tạp để xác định mình có thuộc đối tượng được hưởng hay không, thì khoản hỗ trợ thực tế có thể không tương xứng với thời gian và chi phí bỏ ra.

Chiều cùng ngày 17/10, tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, trước khi thảo luận ở Tổ, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.