Tin Khu Vực
Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị với 465 trên tổng số 474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 93%. Luật số 18/2026/QH16 gồm 5 chương, 66 điều, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026.
Luật quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đối với thành phố là đô thị loại đặc biệt, gồm Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố khác được xác định là đô thị đặc biệt, cùng thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.
Phân quyền triệt để, toàn diện
Theo cơ quan ban hành, luật được xây dựng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24/1/2022 của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, cùng Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới.
Sáng 10/9, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo, công bố 15 luật vừa được Quốc hội khóa XVI thông qua, trong đó có Luật Phát triển đô thị. Về quan điểm xây dựng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nêu rõ, Luật Phát triển đô thị hướng tới tạo lập hành lang pháp lý ổn định, đồng bộ, đột phá và khả thi để thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, các đô thị đặc biệt khác, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Qua đó, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, tạo không gian phát triển mới, thu hút nguồn lực đầu tư chất lượng cao và hình thành các động lực tăng trưởng mới.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc: Luật Phát triển đô thị hướng tới tạo lập hành lang pháp lý ổn định, đồng bộ, đột phá và khả thi để thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, các đô thị đặc biệt khác, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.
Theo Điều 1 của Luật về phạm vi điều chỉnh, Luật quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đối với thành phố là đô thị loại đặc biệt, gồm Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố khác được xác định là đô thị đặc biệt, cùng thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.
Riêng Thành phố Hà Nội thực hiện theo quy định của Luật Thủ đô. Thành phố không thuộc diện đô thị đặc biệt và địa phương có khu kinh tế đặc biệt vẫn được áp dụng một số cơ chế, chính sách của Luật nếu có chủ trương của cấp có thẩm quyền, phù hợp điều kiện thực tế và năng lực thực thi.
Một số điểm nổi bật của Luật Phát triển đô thị được thể hiện qua việc phân quyền triệt để và mô hình quản trị hiện đại. Đơn cử, tại khoản 3 Điều 3 của luật nêu rõ: “Phân quyền triệt để, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND thành phố…”.
Trong đó, tại Điều 4 của luật này cũng nêu: “Căn cứ vào tình hình thực tiễn, HĐND, UBND, Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi có khu kinh tế đặc biệt có quyền phân cấp cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền ở khu kinh tế đặc biệt thực hiện liên tục, thường xuyên một hoặc một số nhiệm vụ, quyền hạn mà mình được giao…”.
Nguyên tắc phân quyền triệt để, toàn diện còn được thể hiện tại điểm K khoản 1 Điều 6 của luật này: “Hội đồng nhân dân thành phố có thẩm quyền quyết định tổng số lượng biên chế không vượt quá 20% số biên chế công chức, viên chức Trung ương giao…”.
Luật lần đầu tiên đưa vào khái niệm không gian tầm thấp, không gian tầm cao bên cạnh không gian ngầm, làm cơ sở pháp lý quản lý, khai thác không gian đô thị đa tầng gắn với quốc phòng, an ninh.
Cơ chế thí điểm và thử nghiệm có kiểm soát
Đồng thời, luật cũng cho phép, thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định của cơ quan Trung ương trong một số trường hợp cụ thể mà không phải chờ văn bản hướng dẫn và được lựa chọn áp dụng quy định có lợi hơn khi văn bản Trung ương ban hành sau có ưu đãi tốt hơn luật này.
Tại Điều 8 và Điều 31 cũng cho phép, thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với vấn đề chưa có quy định, thời gian thí điểm không quá 5 năm, có thể gia hạn thêm không quá 5 năm.
Riêng với công nghệ, sản phẩm, mô hình kinh doanh mới, luật lần đầu quy định cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cho phép UBND thành phố quyết định tạm thời không áp dụng một số quy định pháp luật hiện hành trong phạm vi thử nghiệm, trừ lĩnh vực quốc phòng, an ninh.
Luật cũng lần đầu đưa vào khái niệm không gian tầm thấp, không gian tầm cao bên cạnh không gian ngầm, làm cơ sở pháp lý quản lý, khai thác không gian đô thị đa tầng gắn với quốc phòng, an ninh.
Mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, viết tắt TOD, được quy định cụ thể cơ chế thu từ giá trị tăng thêm của đất quanh nhà ga đường sắt, phí cải thiện hạ tầng, cơ chế chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch trong khu vực TOD.
Đây cũng lần đầu tiên có một điều luật riêng, chi tiết cho hoạt động lấn biển để phát triển đô thị, quy định nguyên tắc về đánh giá tác động môi trường, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng, giới hạn tỷ lệ chuyển nhượng dự án.
Nhà đầu tư chiến lược thực hiện dự án khu đô thị lấn biển được hoạt động tối đa 70 năm và có cơ chế riêng về giao khu vực biển để khai thác khoáng sản, cát biển phục vụ dự án sau khi có ý kiến của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao.
Bên cạnh đó, luật cũng nêu rõ việc bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo và xử lý vi phạm (Điều 62). Luật quy định cụ thể việc loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu cơ quan, cán bộ, công chức, viên chức khi xây dựng, ban hành hoặc thực hiện văn bản theo luật này mà làm đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi nhưng vẫn xảy ra thiệt hại. Cùng với đó, luật yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, nhũng nhiễu của cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình triển khai.
3 nhóm chính sách lớn
Xuyên suốt toàn diện nội dung cơ bản của Luật tập trung vào ba nhóm chính sách lớn. Nhóm thứ nhất, cơ chế thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, với việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để cho thành phố gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình. Thành phố được trao thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thí điểm cơ chế, chính sách thử nghiệm có kiểm soát, đồng thời cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Luật cũng tạo hành lang pháp lý cho các lĩnh vực then chốt như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, khu đô thị lấn biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, văn hóa, du lịch, thu hút đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Nhóm thứ hai, cơ chế phát triển khu kinh tế đặc biệt. Luật quy định cơ chế pháp lý công nhận xã, phường hoặc đặc khu là khu kinh tế đặc biệt, xây dựng chính sách đặc thù về tổ chức bộ máy, quy hoạch, xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng, huy động nguồn lực, phát triển kinh tế biển, khu phi thuế quan và hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế, tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng mới.
Nhóm thứ ba, cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực. Luật gắn trách nhiệm giải trình với chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, chính quyền đô thị đặc biệt, chính quyền thành phố không là đô thị đặc biệt, chính quyền cấp tỉnh nơi có khu kinh tế đặc biệt và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp. Đồng thời, Luật quy định cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, song song với xử lý nghiêm hành vi tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.
Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Luật Phát triển đô thị được xây dựng trên tinh thần thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương của Đảng, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với chuyển đổi số, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
Với việc mở rộng phân cấp, phân quyền gắn liền cơ chế kiểm soát quyền lực và ưu tiên các lĩnh vực có tính lan tỏa cao, Luật Phát triển đô thị được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới cho Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương có tiềm năng phát triển đô thị đặc biệt, khu kinh tế đặc biệt, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số theo định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn tới.
Luật Phát triển đô thị 2026 tạo ra hành lang pháp lý vượt trội, chuyển từ cơ chế "xin - cho" sang phân quyền hoàn toàn, trao thẩm quyền tự chủ toàn diện cho chính quyền đô thị nhằm tạo động lực bứt phá kinh tế - xã hội.