Liên kết 3 nhà: Kiến tạo sức cạnh tranh nông nghiệp Việt Nam

Nghị quyết 71 mở lối cho 'liên kết thực chất'

Không phải ngẫu nhiên mà tại Hội nghị thúc đẩy liên kết Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp do Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức, cụm từ “liên kết ba nhà” được nhắc đi nhắc lại như một yêu cầu "sống còn" đối với ngành nông nghiệp trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đối diện đồng thời nhiều sức ép: Biến đổi khí hậu, yêu cầu tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, mô hình phát triển cũ dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ và tăng trưởng sản lượng đã không còn đủ sức tạo đột phá.

Điều mà Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra không chỉ là đổi mới giáo dục đại học, mà sâu xa hơn là tái cấu trúc mối quan hệ giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp theo hướng thực chất hơn, cùng tạo giá trị và cùng chia sẻ trách nhiệm phát triển.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp BAF cho rằng, mô hình liên kết “3 nhà” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp nông nghiệp hiện nay.

Theo ông Minh, các doanh nghiệp nông nghiệp hiện không chỉ cần nhân lực ngành chăn nuôi, thú y hay trồng trọt, mà còn có nhu cầu lớn đối với các lĩnh vực bổ trợ như công nghệ thông tin, tự động hóa, công nghệ thực phẩm, kinh tế hay quản trị doanh nghiệp. Riêng năm 2026, BAF dự kiến tăng thêm khoảng 3.000 lao động, trong đó có khoảng 900 - 1.000 nhân sự trình độ đại học. Từ nay đến năm 2030, doanh nghiệp dự kiến mỗi năm tuyển mới từ 2.500 - 3.000 lao động.

Con số này phản ánh nhu cầu nhân lực chất lượng cao đang tăng rất nhanh trong ngành nông nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, theo đại diện doanh nghiệp, nguồn cung hiện nay vẫn chưa đáp ứng đủ cả về số lượng lẫn kỹ năng thực tiễn. “Điểm hạn chế lớn nhất của sinh viên hiện nay là thiếu trải nghiệm thực tế sản xuất”, ông Minh nhận định.

Thực tế này cho thấy khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường vẫn còn hiện hữu. Không ít sinh viên có nền tảng lý thuyết khá tốt nhưng lúng túng khi bước vào môi trường sản xuất thực tế. Điều đó đặt ra yêu cầu các trường đại học phải thay đổi mạnh hơn theo hướng “đào tạo gắn với doanh nghiệp”, tăng thời lượng thực hành, học kỳ doanh nghiệp và tiếp cận sản xuất từ sớm.

Ở góc độ khác, doanh nghiệp cũng không còn đứng ngoài quá trình đào tạo. Thay vì chỉ tuyển dụng lao động sau tốt nghiệp, nhiều doanh nghiệp đã chủ động tham gia xây dựng chương trình đào tạo, đặt hàng nghiên cứu, tiếp nhận sinh viên thực tập và đồng hành cùng nhà trường trong hoạt động đổi mới sáng tạo.

Theo TS. Đinh Cao Khuê, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao, liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp chính là một trong những nền tảng quan trọng thúc đẩy nền kinh tế vận hành hiệu quả hơn theo cơ chế thị trường.

Ông Khuê cho rằng, để cạnh tranh quốc tế, yếu tố cốt lõi của một ngành hàng vẫn là năng suất và chất lượng sản phẩm. Muốn vậy, vai trò của các trường đại học đặc biệt quan trọng, bởi đây là nơi tạo ra tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực cho doanh nghiệp. Từ thực tiễn ngành rau quả, doanh nghiệp nhận thấy dư địa tăng trưởng của nông nghiệp Việt Nam còn rất lớn, nhưng để khai thác hiệu quả cần sự tham gia sâu hơn của các trường đại học và viện nghiên cứu.

“Thị trường thế giới hiện có nhu cầu rất lớn đối với các giống cây trồng chất lượng cao như dứa MD2, nhưng Việt Nam vẫn chưa chủ động được nguồn giống”, ông Đinh Cao Khuê chia sẻ và cho hay, đây cũng là lý do doanh nghiệp mong muốn các trường đại học đẩy mạnh nghiên cứu giống cây trồng mới, công nghệ chế biến sâu, tự động hóa và cơ giới hóa nông nghiệp.

Trong bối cảnh nhiều địa phương thiếu hụt lao động nghiêm trọng, nhu cầu về máy móc nông nghiệp, thiết bị tự động hóa, máy thu hoạch hay hệ thống canh tác thông minh đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, điều doanh nghiệp cần không chỉ là những đề tài nghiên cứu “đẹp trên giấy”, mà là các sản phẩm khoa học có thể thương mại hóa, ứng dụng ngay vào sản xuất và tạo giá trị thực tế. Đó cũng chính là tinh thần cốt lõi mà Nghị quyết số 71-NQ/TW hướng tới: biến tri thức thành năng suất, biến nghiên cứu thành hàng hóa và biến khoa học, công nghệ thành sức cạnh tranh quốc gia.

“3 nhà” trở thành yêu cầu tất yếu của phát triển

Ở góc độ cơ sở đào tạo, GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng, Nghị quyết 71-NQ-TW đã đặt ra yêu cầu rất rõ đối với giáo dục đại học trong giai đoạn mới. Theo đó, đại học không chỉ đào tạo theo khả năng sẵn có của nhà trường, mà phải gắn chặt với nhu cầu phát triển đất nước, với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.

“Nếu trước đây doanh nghiệp chỉ tham gia ở khâu tuyển dụng, thì hiện nay cần đồng hành trong toàn bộ quá trình từ xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức thực hành - thực tập, nghiên cứu khoa học đến thương mại hóa công nghệ”, bà Lan nhấn mạnh.

Thực tế, những năm gần đây, Học viện đã hình thành nhiều mô hình hợp tác chiều sâu với doanh nghiệp như đào tạo theo đặt hàng, doanh nghiệp tham gia xây dựng chuẩn đầu ra, phối hợp đưa sinh viên thực tập tại vùng nguyên liệu, hợp tác xã và cơ sở sản xuất.

Những mô hình này cho thấy khi Nhà nước định hướng đúng, nhà trường chủ động đổi mới và doanh nghiệp thực sự đồng hành, hiệu quả đào tạo và chuyển giao công nghệ có thể tạo ra giá trị rất lớn cho xã hội.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị khẳng định, liên kết “ba nhà” hiện nay không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của phát triển. Theo ông, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và môi trường thuận lợi; trường đại học và viện nghiên cứu tạo ra tri thức, công nghệ và nhân lực; còn doanh nghiệp là trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi ứng dụng công nghệ và thương mại hóa sản phẩm khoa học.

“Nếu 3 chủ thể này không gắn kết chặt chẽ với nhau thì nghiên cứu sẽ khó đi vào thực tiễn, doanh nghiệp thiếu động lực đổi mới công nghệ và người dân khó được hưởng lợi đầy đủ từ thành tựu khoa học”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Nhìn rộng hơn, điều mà Nghị quyết 71-NQ-TW mở ra không chỉ là cơ hội đổi mới giáo dục đại học, mà còn là cơ hội tái định vị nền nông nghiệp Việt Nam theo hướng hiện đại, xanh và bền vững hơn. Từ tư duy “trồng được gì, nuôi được gì”, nông nghiệp Việt Nam đang buộc phải chuyển sang tư duy “thị trường cần gì, công nghệ tạo ra giá trị gì và làm thế nào để người nông dân hưởng lợi nhiều hơn trong chuỗi giá trị”. Và để thực hiện được điều đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng sức mạnh liên kết “ba nhà” sẽ là chìa khóa mở đường cho giai đoạn phát triển mới của nông nghiệp Việt Nam.

Giai đoạn 2021 - 2025, ngành nông nghiệp và môi trường đã triển khai hơn 1.200 nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp bộ, song số sản phẩm thực sự đi vào sản xuất và thị trường còn khiêm tốn. Trong bối cảnh mới, kết quả nghiên cứu cần hướng tới ba mục tiêu trọng tâm: Trực tiếp phục vụ sản xuất nông nghiệp; thúc đẩy thương mại hóa để tạo giá trị kinh tế, kể cả xuất khẩu công nghệ; đồng thời hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý, điều hành của cơ quan nhà nước.