Lai Châu đánh thức di sản, tạo đà tăng trưởng du lịch

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn mới, tỉnh Lai Châu đang từng bước xác định du lịch là một trong những trụ cột tăng trưởng quan trọng, gắn chặt giữa bảo tồn di sản và khai thác tiềm năng văn hóa, sinh thái và cộng đồng.

Từ những lễ hội truyền thống giàu bản sắc đến hệ thống di tích lịch sử, từ dòng Đà Giang hùng vĩ đến đỉnh Pú Đao được quốc tế vinh danh, bức tranh du lịch Lai Châu đang dần hiện rõ những gam màu đặc sắc.

Di sản làm nền tảng cho phát triển bền vững

Một trong những điểm nhấn nổi bật khi đến với tỉnh Lai Châu là Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ – vị hoàng đế khai sáng Triều Hậu Lê, người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, đánh đuổi giặc Minh, khôi phục nền độc lập dân tộc thế kỷ XV. Lễ hội diễn ra hằng năm từ ngày 11 đến 13 tháng Giêng âm lịch tại xã Lê Lợi, tỉnh Lai Châu thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

Điểm đặc biệt của di tích này là sự hiện diện của “Bia cổ hoài lai” – bút tích của Nhà vua được khắc trên vách đá Pú Huổi Chỏ bên bờ bắc sông Đà. Văn bia gồm 132 chữ Hán, khắc theo lối chữ khải chân trên mặt đá rộng khoảng 1,4 m x 0,8 m, mang giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt. Năm 2016, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia, khẳng định tầm vóc và ý nghĩa của di sản trong dòng chảy lịch sử dân tộc.

Lễ hội không chỉ là hoạt động tâm linh tưởng nhớ công lao tiền nhân mà còn là không gian tái hiện sinh động truyền thống văn hóa. Phần lễ trang nghiêm với nghi thức rước tượng, dâng hương, phát lộc; phần hội sôi nổi với đua thuyền én, đua bè, thi giã bánh giày, trình diễn trang phục truyền thống, giải bóng đá nữ dân tộc… tạo thành một chỉnh thể văn hóa đặc sắc, góp phần làm dày trầm tích lịch sử trên vùng đất biên cương.

Những năm gần đây, di tích được quan tâm tôn tạo, phát huy giá trị gắn với phát triển du lịch, càng thêm sức hút đối với du khách. Riêng tại lễ hội, năm 2025, xã đón trên 1,5 nghìn lượt du khách, tăng hơn 500 lượt so với năm 2024.

Pú Đao - “thỏi nam châm” giữa đại ngàn

Từ Đền thờ Vua Lê Thái Tổ, du khách có thể hành trình du lịch tiếp nối đến đỉnh Pú Đao – địa danh từng được hãng lữ hành Gecko Travel (Anh) bình chọn là một trong 5 điểm đến hấp dẫn nhất Đông Nam Á năm 2006. Theo tiếng H’Mông, Pú Đao nghĩa là “điểm cao nhất”.

Hành trình chinh phục Pú Đao bắt đầu từ bản Nậm Đoong, men theo những con đường mòn uốn lượn giữa những nương nghệ, cao su, hoa rừng... càng lên cao, không gian mở dần, phóng tầm mắt bao quát ngã ba sông huyền thoại nơi dòng Đà Giang hội lưu cùng Nậm Na, tạo thành thế chữ V lớn giữa hai dãy núi trùng điệp.

Từ điểm cao, du khách có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh phía Mường Lay, vùng Chăn Nưa trù phú, hay hướng về Đồi Cao, nơi từng là tỉnh lỵ cũ của Lai Châu trước khi chia tách. Đặc biệt, di tích bia Lê Lợi (trước khi đưa lên khu di tích đền) nằm bên vách đá sông Đà hiện lên trong thế “rồng cuộn hổ ngồi”, như một biểu tượng linh thiêng bảo vệ biên cương.

Không chỉ có cảnh quan kỳ vĩ, Pú Đao còn giữ được bản sắc văn hóa Mông thuần khiết với những ngôi nhà vách gỗ, mái tranh, trang phục truyền thống rực rỡ. Sự hiếu khách mộc mạc của người dân bản địa. Ở đây, du khách có thể tham quan và mua sắm các nông sản đặc trưng, các sản phẩm OCOP như mật ong mắc ca và mật ong hoa rừng.

Bí thư Đảng ủy xã Lê Lợi Nguyễn Văn Ninh chia sẻ: “Xã định hướng xây dựng thêm nhiều sản phẩm đặc trưng phục vụ du khách, hướng tới hình thành khu du lịch cộng đồng: tuyến đi bộ, trải nghiệm cưỡi ngựa, khám phá rừng già Nậm Pì, kết nối với du lịch lòng hồ thủy điện Sơn La”.

Liên kết di sản - hạ tầng - đầu tư: Bài toán chiến lược

Để phát triển du lịch, bài toán đặt ra với Lai Châu ngoài khai thác tiềm năng sẵn có còn là đồng bộ hóa hạ tầng, dịch vụ và cơ chế thu hút đầu tư. Địa phương này đang rà soát, đề xuất đầu tư cầu qua sông Nậm Na, tuyến đường Chăn Nưa – Pú Đao; xây dựng chợ trung tâm, bến cảng Chăn Nưa phục vụ vận chuyển hàng hóa và tổ chức sự kiện lễ hội.

Thu hút dự án điện mặt trời trong năm 2026 nhằm đa dạng hóa nguồn thu, gia tăng giá trị sản xuất công nghiệp – xây dựng. Đây là hướng đi cho thấy tư duy phát triển không đơn tuyến, mà kết hợp giữa nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp năng lượng và du lịch sinh thái.

Đáng chú ý, xã Lê Lợi đã bước đầu hình thành điểm du lịch sinh thái – văn hóa cộng đồng dân tộc Thái tại bản Chang, gắn với chợ phiên Pú Đao và Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ quy mô cấp tỉnh, thu hút ngày càng nhiều du khách trong nước và quốc tế. 

Việc tăng cường liên kết tour, tuyến giữa xã Lê Lợi với khu du lịch tâm linh Mường Lay (tỉnh Điện Biên) cũng mở ra không gian liên kết vùng, đáp ứng nhu cầu ưa chuộng hành trình trải nghiệm trọn gói, chiến lược liên kết là điều kiện tiên quyết để gia tăng thời gian lưu trú và mức chi tiêu.

Thực tiễn cho thấy, di sản chỉ thực sự được đánh thức khi được đặt trong đời sống đương đại. Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ, Bảo vật quốc gia “Bia cổ hoài lai”, đỉnh Pú Đao hay các bản làng Mông, Thái… nếu chỉ dừng ở sự bảo vệ tĩnh, sẽ khó tạo động lực tăng trưởng. Ngược lại, khi được tích hợp vào chuỗi giá trị du lịch – thương mại – dịch vụ, di sản sẽ trở thành nguồn lực nội sinh.

Lai Châu đang đứng trước cơ hội lớn để định vị thương hiệu du lịch dựa trên trục lịch sử - khám phá. Nếu tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, nâng cấp hạ tầng, chuẩn hóa dịch vụ và xây dựng sản phẩm OCOP gắn với tour tuyến, Lai Châu hoàn toàn có thể hình thành một “cực tăng trưởng” du lịch mới ở Tây Bắc. Đó cũng chính là chiến lược dài hạn, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, đóng góp thiết thực cho tăng trưởng bền vững địa phương.