Kiến nghị giữ nguyên mô hình quản lý 4 vườn quốc gia liên tỉnh

Đảm bảo tính toàn vẹn hệ sinh thái và lợi ích quốc gia

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có báo cáo gửi Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về việc nghiên cứu chuyển các vườn quốc gia về địa phương quản lý. Sau khi rà soát cơ sở pháp lý, đánh giá thực tiễn, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và tổng hợp ý kiến các địa phương, Bộ kiến nghị tiếp tục duy trì mô hình quản lý tập trung đối với 4 vườn quốc gia liên tỉnh gồm Cúc Phương, Tam Đảo, Bạch Mã và Yok Đôn. Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh việc sắp xếp lại mô hình quản lý các vườn quốc gia đang nhận được nhiều ý kiến khác nhau từ các địa phương cũng như các tổ chức bảo tồn.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Luật Lâm nghiệp, Luật Đa dạng sinh học và các văn bản hướng dẫn hiện hành đều quy định Bộ chịu trách nhiệm trực tiếp quản lý các khu rừng đặc dụng, vườn quốc gia có diện tích nằm trên địa bàn từ hai tỉnh, thành phố trở lên. Việc quản lý thống nhất không chỉ nhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước mà còn bảo đảm tính toàn vẹn của hệ sinh thái, duy trì sự kết nối sinh cảnh, bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ các lợi ích chiến lược vượt ra ngoài phạm vi quản lý của từng địa phương.

Hiện cả nước có 167 khu rừng đặc dụng, trong đó có 36 vườn quốc gia. Phần lớn các vườn quốc gia do địa phương quản lý. Chỉ có 5 vườn quốc gia liên tỉnh do Bộ Nông nghiệp và Môi trường trực tiếp quản lý, gồm Tam Đảo, Cúc Phương, Bạch Mã, Yok Đôn và Cát Tiên với tổng diện tích gần 270.000 ha.

Trong số này, Vườn quốc gia Ba Vì đã được chuyển giao về UBND thành phố Hà Nội quản lý theo Luật Thủ đô năm 2026; Vườn quốc gia Cát Tiên cũng đã có kết luận của Thủ tướng Chính phủ về việc chuyển giao cho UBND tỉnh Đồng Nai quản lý.

Theo Bộ, các vườn quốc gia liên tỉnh không chỉ là tài sản của từng địa phương mà còn là tài sản thiên nhiên đặc biệt quan trọng của quốc gia. Đây là nơi lưu giữ nguồn gen của hàng nghìn loài động, thực vật quý hiếm; giữ vai trò điều tiết nguồn nước, giảm thiểu thiên tai, hấp thụ và lưu giữ carbon, góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Bên cạnh đó, các vườn quốc gia còn là trung tâm nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, cứu hộ động vật hoang dã, hợp tác quốc tế và phát triển du lịch sinh thái, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng vùng đệm.

Đối với Vườn quốc gia Cúc Phương - vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam - Bộ cho biết đây đã trở thành biểu tượng của công tác bảo tồn thiên nhiên sau hơn 60 năm hình thành và phát triển. Đặc biệt, di tích khảo cổ Hang Con Moong trong phạm vi vườn quốc gia đang được UNESCO xem xét ghi danh là Di sản thế giới, do đó việc quản lý cần được thực hiện thống nhất trên toàn bộ không gian sinh thái.

Đa số địa phương đồng thuận giữ nguyên mô hình quản lý

Để phục vụ việc nghiên cứu phương án quản lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã lấy ý kiến của 10 tỉnh, thành phố có diện tích các vườn quốc gia liên tỉnh. Kết quả cho thấy 7/10 địa phương, gồm Tuyên Quang, Phú Thọ, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Lâm Đồng và Thái Nguyên, đề nghị tiếp tục duy trì mô hình Bộ quản lý như hiện nay. Ba địa phương gồm Đồng Nai, Ninh Bình và Huế đề xuất tiếp nhận toàn bộ diện tích các vườn quốc gia trên địa bàn.

Đáng chú ý, ngay trong cùng một vườn quốc gia cũng chưa có sự thống nhất giữa các địa phương. Đối với Vườn quốc gia Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình đề nghị tiếp nhận toàn bộ nhưng Thanh Hóa và Phú Thọ đều mong muốn tiếp tục giao Bộ quản lý. Tương tự, thành phố Huế đề xuất tiếp nhận Vườn quốc gia Bạch Mã trong khi thành phố Đà Nẵng kiến nghị giữ nguyên mô hình hiện nay.

Không chỉ các địa phương, nhiều tổ chức bảo tồn trong và ngoài nước cũng khuyến nghị cần hết sức thận trọng khi thay đổi mô hình quản lý các vườn quốc gia có giá trị đặc biệt. Các tổ chức này cho rằng việc quản lý cần dựa trên giá trị sinh thái và tính toàn vẹn của hệ sinh thái thay vì địa giới hành chính, đồng thời tiếp tục duy trì đầu mối quản lý ở cấp quốc gia đối với các vườn quốc gia chiến lược.

Trên cơ sở đánh giá toàn diện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng 6 nguyên tắc quản lý, trong đó nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính toàn vẹn hệ sinh thái, không làm suy giảm hiệu quả bảo tồn, duy trì vai trò trung tâm quốc gia về nghiên cứu khoa học, cứu hộ động vật hoang dã, hợp tác quốc tế và ưu tiên lợi ích quốc gia lâu dài.

Vì vậy, Bộ kiến nghị Chính phủ giao Bộ chủ trì thực hiện việc chuyển giao Vườn quốc gia Cát Tiên theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời tiếp tục giao Bộ quản lý thống nhất, ổn định đối với 4 vườn quốc gia liên tỉnh gồm Cúc Phương, Tam Đảo, Bạch Mã và Yok Đôn nhằm bảo đảm hiệu quả bảo tồn, giữ vững tính toàn vẹn hệ sinh thái và phát huy các giá trị chiến lược của những tài sản thiên nhiên đặc biệt quan trọng của quốc gia.

Từ cơ sở pháp lý hiện hành và ý kiến của các địa phương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị tiếp tục quản lý 4 vườn quốc gia liên tỉnh, bao gồm: Cúc Phương, Tam Đảo, Bạch Mã, Yok Đôn.