Khủng hoảng chuỗi cung ứng tác động ra sao tới giá smartphone?

Sự dịch chuyển trong chuỗi cung ứng công nghệ

Cuộc khủng hoảng chip nhớ toàn cầu đang tái định hình chuỗi cung ứng của ngành công nghệ, đặc biệt là lĩnh vực smartphone. Thị trường bộ nhớ DRAM hiện chịu tác động sâu sắc từ làn sóng đầu tư quy mô lớn vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), khiến cán cân cung - cầu dịch chuyển rõ rệt.

Trong hai năm gần đây, các tập đoàn công nghệ lớn như Meta, Google, Microsoft liên tục mở rộng trung tâm dữ liệu, đẩy mạnh huấn luyện và vận hành các mô hình AI thế hệ mới. Quá trình này tiêu thụ lượng lớn chip nhớ hiệu năng cao, buộc các nhà sản xuất bán dẫn ưu tiên nguồn cung cho các đơn hàng mang lại biên lợi nhuận cao hơn so với thiết bị tiêu dùng. Hệ quả là smartphone, vốn sử dụng DRAM với cấu hình ngày càng lớn, bị đẩy vào thế bất lợi trong cuộc cạnh tranh giành nguồn cung.

Khác với giai đoạn thiếu chip do đứt gãy logistics thời kỳ đại dịch, lần thiếu hụt này xuất phát từ cấu trúc cầu thay đổi. Công suất sản xuất bộ nhớ toàn cầu không suy giảm, nhưng phần lớn đã được “khóa” cho các khách hàng sở hữu trung tâm dữ liệu. Điều đó khiến giá chip nhớ tăng nhanh và được dự báo còn duy trì ở mức cao trong thời gian tới.

Trong chuỗi cung ứng này, Apple nổi lên như một ngoại lệ. Với quy mô mua linh kiện khổng lồ, quan hệ lâu năm với các nhà cung cấp hàng đầu như Samsung Electronics, SK Hynix và Micron, Apple được đánh giá có khả năng đảm bảo nguồn DRAM ổn định hơn phần lớn các nhà sản xuất smartphone khác. Lợi thế đàm phán giúp hãng tránh được tình trạng thiếu linh kiện nghiêm trọng, ngay cả khi thị trường chung đang căng thẳng.

Ngược lại, nhiều nhà sản xuất Android, đặc biệt tại Trung Quốc, đang đối mặt với bài toán khó. Thiếu chip nhớ buộc họ phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, cắt giảm sản lượng hoặc chấp nhận chi phí linh kiện cao hơn. Khi khả năng hấp thụ chi phí tăng thêm bị giới hạn, áp lực tăng giá bán là điều khó tránh khỏi.

Chuỗi cung ứng smartphone vì thế đang phân hóa rõ rệt. Các doanh nghiệp có quy mô lớn, chuỗi cung ứng tích hợp và khả năng kiểm soát nguồn linh kiện sẽ đứng vững hơn. Ngược lại, những nhà sản xuất phụ thuộc vào thị trường linh kiện giao ngay hoặc không có hợp đồng dài hạn với các hãng bán dẫn sẽ chịu rủi ro lớn hơn, cả về chi phí lẫn khả năng duy trì thị phần.

Quyết định điều chỉnh giá của Apple

Giữa biến động chuỗi cung ứng, Apple đứng trước lựa chọn mang tính chiến lược, tăng giá iPhone để bảo toàn biên lợi nhuận, hay giữ giá nhằm mở rộng thị phần. Đây không chỉ là quyết định kinh doanh đơn lẻ, mà còn có thể trở thành tín hiệu định hướng cho toàn bộ ngành smartphone.

Nếu Apple giữ nguyên giá bán iPhone, hãng sẽ phải tự hấp thụ phần chi phí chip nhớ tăng thêm. Điều này có thể gây áp lực ngắn hạn lên lợi nhuận, nhưng đổi lại, iPhone sẽ trở nên cạnh tranh hơn khi các đối thủ buộc phải tăng giá. Trong kịch bản đó, chuỗi cung ứng của Apple tiếp tục phát huy lợi thế quy mô, giúp hãng giành thêm thị phần từ các nhà sản xuất nhỏ hơn đang chật vật vì thiếu linh kiện.

Ngược lại, nếu Apple quyết định tăng giá, thị trường nhiều khả năng sẽ chứng kiến một “hiệu ứng domino”. Các đối thủ, vốn đã chịu áp lực chi phí lớn hơn, sẽ có thêm dư địa để điều chỉnh giá bán mà không lo mất lợi thế cạnh tranh tương đối. Chuỗi cung ứng smartphone khi đó sẽ bước vào giai đoạn tái cân bằng, với mặt bằng giá mới cao hơn, phản ánh đúng chi phí linh kiện đầu vào.

Các tổ chức nghiên cứu thị trường cho rằng lựa chọn của Apple có thể ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng toàn ngành. Dữ liệu từ IDC cho thấy, tình trạng thiếu chip nhớ được dự báo là một trong những nguyên nhân khiến thị trường smartphone toàn cầu năm nay có thể ghi nhận mức sụt giảm lần đầu kể từ năm 2023. Nhu cầu người dùng không giảm mạnh, nhưng nguồn cung và giá bán trở thành rào cản lớn.

Qualcomm, nhà thiết kế chip smartphone lớn nhất thế giới, đã phản ánh phần nào thực trạng này khi thừa nhận nhiều khách hàng sản xuất điện thoại không có đủ bộ nhớ để hoàn thiện sản phẩm, dù đơn đặt hàng từ thị trường vẫn tích cực. Điều đó cho thấy vấn đề không nằm ở sức mua, mà ở khả năng vận hành chuỗi cung ứng một cách trơn tru.

Trong bức tranh đó, Samsung là cái tên đặc biệt. Nhờ sở hữu cả mảng sản xuất smartphone lẫn bộ nhớ bán dẫn, tập đoàn Hàn Quốc có khả năng “nội bộ hóa” phần nào cú sốc chi phí. Nếu Samsung lựa chọn chiến lược giá tương đồng với Apple, trật tự chuỗi cung ứng smartphone cao cấp nhiều khả năng sẽ được củng cố, với hai cực chính là Apple và Samsung.

Về dài hạn, cuộc khủng hoảng chip nhớ hiện nay đang gửi đi một thông điệp rõ ràng. Đó là chuỗi cung ứng công nghệ không còn được đánh giá chỉ bằng chi phí thấp, mà bằng khả năng chống chịu và kiểm soát rủi ro. Doanh nghiệp nào nắm được nguồn linh kiện chiến lược, xây dựng quan hệ bền vững với nhà cung cấp và có quy mô đủ lớn để đàm phán sẽ chiếm ưu thế.

Apple, dù chọn tăng giá hay giữ giá, vẫn đang ở vị thế chủ động. Quyết định của hãng sẽ không chỉ định hình chiến lược của riêng mình, mà còn tác động mạnh đến cách các doanh nghiệp khác điều chỉnh chuỗi cung ứng, kế hoạch sản xuất và chiến lược thị trường trong thời gian tới. Trong một ngành ngày càng phụ thuộc sâu vào công nghệ lõi như chip nhớ, lợi thế chuỗi cung ứng đang trở thành yếu tố phân định thắng thua rõ rệt hơn bao giờ hết.