Khi máy móc bắt đầu 'nghĩ' thay công nhân trong khu công nghiệp

Khi hạ tầng khu công nghiệp bắt đầu biết "suy nghĩ"

Các khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đang từng bước triển khai ứng dụng AI, tự động hóa và chuyển đổi số trong hoạt động sản xuất, quản lý hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA) cho biết, mục tiêu của quá trình này là nâng cao năng suất, tối ưu hóa vận hành, tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí và tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong công tác quản lý và vận hành hạ tầng khu công nghiệp, các công ty phát triển hạ tầng đang phối hợp với doanh nghiệp viễn thông nâng cấp hạ tầng số, mở rộng phủ sóng 5G, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và nghiên cứu ứng dụng nền tảng quản lý thông minh trên cơ sở dữ liệu lớn, GIS, IoT và AI để phục vụ quản lý quy hoạch, đất đai, hạ tầng kỹ thuật, giám sát an ninh, giao thông, môi trường và hoạt động đầu tư. Nói cách khác, không chỉ nhà máy được số hóa, mà cả "cơ thể" của khu công nghiệp, từ đường sá, hệ thống điện đến an ninh cũng đang dần được vận hành bằng dữ liệu thay vì con người.

Theo Phó Trưởng ban HEPZA, đơn vị đang triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và xây dựng nhà máy thông minh, gồm: khảo sát nhu cầu đổi mới công nghệ; kết nối doanh nghiệp với chuyên gia, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo; tư vấn cải tiến kỹ thuật, đổi mới dây chuyền sản xuất; hỗ trợ áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến, công cụ cải tiến năng suất, tiêu chuẩn chất lượng và các chương trình nâng cao năng suất trong nước, quốc tế.

Về hỗ trợ tài chính, HEPZA phối hợp với Công ty Đầu tư tài chính nhà nước TP. Hồ Chí Minh (HFIC) và các sở, ngành hướng dẫn doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để đầu tư đổi mới thiết bị, công nghệ, thực hiện sản xuất xanh, tuần hoàn; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp trích lập và sử dụng hiệu quả Quỹ phát triển khoa học và công nghệ cho hoạt động R&D, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Khi một nhà máy chỉ cần một phần sáu số người

Nếu những con số về hạ tầng số nghe có phần trừu tượng, thì câu chuyện tại một nhà máy cụ thể trong vùng công nghiệp phía Nam lại cho thấy quy mô thực sự của cuộc chuyển đổi này. Trả lời phóng viên Báo Công Thương, ông Lữ Chính Minh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Electronic Tripod Việt Nam cho biết, tại nhà máy mới của tập đoàn, doanh nghiệp đã đưa vào vận hành những thiết bị thông minh hóa, tự động hóa và trực quan hóa tiên tiến nhất trong toàn hệ thống.

Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp chuyển đổi số này, nếu như trước đây, quy mô tương đương cần đến 30.000 nhân sự, hiện tại hệ thống tự động hóa giúp Công ty TNHH Electronic Tripod Việt Nam tối ưu quy mô, chỉ cần chưa đầy 5.000 người - tức chưa tới một phần sáu so với trước.

Theo ông Lữ Chính Minh, đây cũng là một công trình kiểu mẫu đạt tiêu chuẩn kiến trúc xanh LEED, với toàn bộ hệ thống công trình xanh, năng lượng xanh và tái sử dụng nước đều đạt cấp độ cao.

Ông nhấn mạnh, kỳ vọng của doanh nghiệp khi đầu tư vào Việt Nam là xây dựng mô hình công nghệ cao, số hóa toàn diện, chứ không phải tận dụng nguồn lao động giá rẻ hay đưa vào các công nghệ thiết kế cấp thấp. Đây là một lát cắt cho thấy chuyển đổi số trong khu công nghiệp không còn là câu chuyện của tương lai, mà đã hiện diện ngay trong những dây chuyền đang vận hành từng ngày.

Về phát triển nguồn nhân lực để thích ứng với xu hướng này, HEPZA khuyến khích doanh nghiệp đưa kỹ năng số, kỹ năng vận hành thiết bị thông minh và kỹ năng quản trị sản xuất số vào chương trình đào tạo nội bộ, đặc biệt đối với lao động mới.

Định hướng đến năm 2030, phần lớn công nhân làm việc trong các khu chế xuất, khu công nghiệp được tiếp cận, hướng dẫn và trang bị nền tảng số cơ bản để thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số trong sản xuất.

Rõ ràng, khi máy móc đảm nhận ngày càng nhiều công đoạn, giá trị của người lao động không mất đi mà dịch chuyển sang những kỹ năng vận hành, giám sát và quản trị hệ thống - một cuộc chuyển đổi đòi hỏi cả doanh nghiệp lẫn người lao động cùng thay đổi tư duy.

Theo công bố mới nhất của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) tại Hội nghị thường niên các nhà tiên phong tổ chức ở Đại Liên (Trung Quốc) ngày 22/6/2026, mạng lưới "Ngọn hải đăng sản xuất toàn cầu" (Global Lighthouse Network) - vinh danh các nhà máy ứng dụng thành công công nghệ 4.0 - vừa kết nạp thêm 16 địa điểm mới, nâng tổng số thành viên lên 238 nhà máy và chuỗi giá trị tại hơn 35 quốc gia. Việt Nam có đại diện đầu tiên trong mạng lưới này là nhà máy của Foxconn Industrial Internet tại Bắc Giang, được WEF ghi nhận đã tăng năng suất lao động 190%, đạt tỷ lệ giao hàng đúng hẹn 99,5% và cắt giảm chi phí sản xuất 45% nhờ hơn 40 giải pháp công nghệ 4.0, trong đó có AI và dữ liệu lớn.