Kết nối hợp tác xã với kinh tế tư nhân: Mở lối tăng giá trị nông sản

Sáng 10/4, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tổ chức Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia lần thứ 3 năm 2026 với chủ đề “Kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân”.

Ngân hàng “mở khóa” dòng vốn cho liên kết chuỗi

Phát biểu khai mạc, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam nhấn mạnh, các nền kinh tế thành công trên thế giới không vận hành dựa trên những chủ thể đơn lẻ, mà được tổ chức theo hệ sinh thái, nơi các thành phần kinh tế tương tác, hỗ trợ và cùng phát triển.

Tại Việt Nam, khu vực kinh tế hợp tác với nòng cốt là hợp tác xã đang từng bước khẳng định vai trò. Đến đầu năm 2026, cả nước có hơn 35.000 hợp tác xã với gần 7 triệu thành viên; trong đó khu vực nông nghiệp chiếm khoảng 67%, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong xây dựng nông thôn mới.

Theo thống kê, khoảng 78% hợp tác xã hoạt động hiệu quả; gần 4.700 hợp tác xã tham gia liên kết chuỗi giá trị và khoảng 2.600 hợp tác xã ứng dụng công nghệ số. Tuy nhiên, tỷ lệ tham gia chuỗi liên kết vẫn chưa đến 20%, cho thấy những điểm nghẽn về đầu ra, tiêu chuẩn hóa và kết nối thị trường.

“Những con số này phản ánh rõ xu hướng chuyển mình của hợp tác xã, từ mô hình hỗ trợ sang chủ thể kinh tế năng động, tham gia sâu hơn vào thị trường”, bà Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, kết nối giữa hợp tác xã và khu vực kinh tế tư nhân trở thành yêu cầu tất yếu. Hợp tác xã mang lại lợi thế về tổ chức sản xuất và vùng nguyên liệu ổn định, trong khi doanh nghiệp có thế mạnh về công nghệ, vốn và thị trường. Khi hai khu vực này liên kết hiệu quả, các chuỗi giá trị mới sẽ được hình thành, mở ra dư địa phát triển bền vững cho hàng triệu người dân.

Dưới góc độ tài chính - ngân hàng, ông Nguyễn Ngọc Cảnh, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN), khẳng định, khu vực kinh tế tập thể và hợp tác xã là thành phần quan trọng, cùng với kinh tế nhà nước và tư nhân tạo nền tảng vững chắc cho nền kinh tế. Theo đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khơi thông nguồn vốn và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị.

Cụ thể, chính sách tiền tệ được điều hành linh hoạt, giữ mặt bằng lãi suất thấp để hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã. Hiện lãi suất cho vay ngắn hạn đối với lĩnh vực ưu tiên, trong đó có hợp tác xã, ở mức khoảng 4%/năm – thấp hơn mặt bằng chung.

Song song, hành lang pháp lý tiếp tục được hoàn thiện với việc sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng (2024–2025), cho phép cấp tín dụng điện tử, đơn giản hóa điều kiện vay vốn, đặc biệt với các khoản vay nhỏ.

Đáng chú ý, các cơ chế tín dụng đặc thù cho nông nghiệp và liên kết chuỗi được mở rộng mạnh mẽ. Theo đó, hạn mức vay không tài sản bảo đảm tăng lên 500 triệu đồng với hộ gia đình và 5 tỷ đồng với hợp tác xã. Các dự án liên kết ứng dụng công nghệ cao có thể vay tới 70 - 80% giá trị dự án. Cơ chế xử lý rủi ro linh hoạt trong trường hợp thiên tai, dịch bệnh.

Nhiều chương trình tín dụng ưu đãi quy mô lớn cũng được triển khai như chương trình phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, hay các chính sách tín dụng cho vùng dân tộc thiểu số với lãi suất chỉ khoảng 3,74%/năm.

Nhờ đó, dư nợ tín dụng đối với khu vực hợp tác xã đạt khoảng 7.000 tỷ đồng; nếu tính cả hộ gia đình, cá nhân là thành viên hợp tác xã, tổng dư nợ lên tới hơn 8,5 triệu tỷ đồng.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Ngọc Cảnh, việc tiếp cận vốn vẫn còn khó khăn do nội tại nhiều hợp tác xã còn hạn chế về quy mô, năng lực quản trị, thiếu minh bạch dòng tiền và chưa hình thành chuỗi liên kết bền vững.

Hoàn thiện thể chế để “kích hoạt” hệ sinh thái

Ở góc độ thể chế, ông Đỗ Mạnh Khởi, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho rằng, liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp là mối quan hệ cộng sinh, giúp tối ưu chuỗi cung ứng và khơi thông tiềm năng của cả hai khu vực.

Với hợp tác xã, liên kết giúp mở rộng quy mô hoạt động, tăng nguồn thu, nâng cao năng lực quản trị và củng cố vai trò đại diện cho nông dân. Với doanh nghiệp, đây là giải pháp hiệu quả để kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu, giảm chi phí và đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường quốc tế.

Tuy vậy, mối liên kết hiện nay vẫn chưa tận dụng hết lợi thế bổ trợ. Để thúc đẩy, cần tập trung vào 6 nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục, phát triển cơ chế hợp tác công – tư, xây dựng chính sách theo chuỗi giá trị, thúc đẩy chuyển đổi số – chuyển đổi xanh và phát huy vai trò các tổ chức trung gian.

Cùng quan điểm, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, trong khi kinh tế tư nhân đóng góp hơn 50% GDP và tạo việc làm cho trên 80% lao động, thì hợp tác xã vẫn là nền tảng tổ chức sản xuất trong nông nghiệp.

Tuy nhiên, liên kết giữa hai khu vực còn rời rạc, thiếu ổn định. Trong bối cảnh yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và phát triển xanh ngày càng cao, cần chuyển từ “liên kết đơn lẻ” sang xây dựng hệ sinh thái tích hợp.

Theo đó, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, hợp tác xã là nền tảng tổ chức sản xuất, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế và điều phối. Đồng thời, cần hoàn thiện chính sách liên kết chuỗi, thúc đẩy chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Liên kết giữa kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn. Khi thể chế được hoàn thiện và các nguồn lực được kết nối hiệu quả, một hệ sinh thái kinh tế năng động, bền vững và bao trùm sẽ dần hình thành, tạo nền tảng cho tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Diễn đàn HTX Quốc gia 2026 nhằm làm rõ quan hệ hợp tác xã – doanh nghiệp, nhận diện điểm nghẽn liên kết và đề xuất giải pháp khả thi. Thời gian tới, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tiếp tục làm cầu nối, thúc đẩy chuỗi giá trị, hỗ trợ đổi mới quản trị, ứng dụng công nghệ và hoàn thiện chính sách. Sự kết hợp giữa tinh thần hợp tác và tính năng động của khu vực tư nhân sẽ tạo nền tảng cho một hệ sinh thái kinh tế bền vững, bao trùm.