Hoàn thiện thể chế xúc tiến thương mại, tạo thuận lợi cho thị trường

Điều chỉnh chính sách linh hoạt, bám sát thị trường

Giai đoạn 2021–2025 có thể xem là một chu kỳ hoàn thiện thể chế quan trọng của lĩnh vực xúc tiến thương mại, trong bối cảnh nền kinh tế chịu tác động kép từ biến động kinh tế toàn cầu, yêu cầu phục hồi sau đại dịch và áp lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Thực tiễn này đòi hỏi chính sách xúc tiến thương mại không chỉ dừng ở vai trò hỗ trợ sự kiện, mà phải trở thành một cấu phần của quản lý thị trường hiện đại, đồng hành cùng doanh nghiệp trong mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nhìn tổng thể, khung pháp lý cho hoạt động xúc tiến thương mại trong giai đoạn 2021–2025 đã được xây dựng và hoàn thiện theo hướng đồng bộ hơn, giảm dần khoảng trống pháp lý và tăng tính khả thi trong triển khai. Vai trò “nhạc trưởng” của cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Cục Xúc tiến thương mại, thể hiện rõ qua việc chủ động rà soát, đề xuất sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan trực tiếp đến hoạt động thương mại, khuyến mại, hội chợ, triển lãm thương mại và phát triển ngoại thương.

Một trong những bước đi đáng chú ý được thể hiện rõ tại "Báo cáo về tổng kết công tác năm 2025, giai đoạn 2021-2025 và phương hướng giai đoạn 2026-2030, kế hoạch nhiệm vụ năm 2026" của Cục Xúc tiến thương mại vừa công bố mới đây là việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại.

Nghị định số 17/2022/NĐ-CP của Chính phủ, không chỉ điều chỉnh riêng lĩnh vực xúc tiến thương mại, nhưng đã góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trong xử lý vi phạm về hoạt động thương mại, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để các hoạt động xúc tiến thương mại được triển khai trong khuôn khổ minh bạch, hạn chế tình trạng lợi dụng khuyến mại, hội chợ, triển lãm để vi phạm pháp luật.

Trong lĩnh vực phát triển ngoại thương, việc sửa đổi Nghị định số 28/2018/NĐ-CP thông qua Nghị định số 14/2024/NĐ-CP được đánh giá là điều chỉnh cần thiết, khi các biện pháp phát triển ngoại thương phải thích ứng nhanh hơn với bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh ngày càng gay gắt. Những sửa đổi này không chỉ làm rõ hơn cơ chế hỗ trợ từ Chương trình cấp quốc gia về xúc tiến thương mại, mà còn tạo dư địa để thiết kế các hoạt động xúc tiến theo hướng linh hoạt, sát nhu cầu thị trường và đặc thù từng ngành hàng.

Đặc biệt, Nghị định số 128/2024/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 81/2018/NĐ-CP về hoạt động xúc tiến thương mại được xem là “tháo gỡ” cho nhiều vướng mắc tồn tại lâu nay trong triển khai khuyến mại, hội chợ, triển lãm thương mại. Việc làm rõ các khái niệm, quy trình và thẩm quyền quản lý đã giúp giảm đáng kể sự lúng túng của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khi tiếp cận và thực hiện các hình thức xúc tiến thương mại hợp pháp.

Nếu như các năm đầu giai đoạn tập trung hoàn thiện khung khổ pháp lý, thì năm 2025 nổi lên là năm bản lề của cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xúc tiến thương mại. Thực hiện các nghị quyết quan trọng của Trung ương và Chính phủ về cải thiện môi trường kinh doanh, Cục Xúc tiến thương mại đã chủ trì xây dựng và trình cấp có thẩm quyền các dự thảo nghị định sửa đổi liên quan trực tiếp đến Nghị định số 28/2018/NĐ-CP và Nghị định số 81/2018/NĐ-CP.

Điểm xuyên suốt trong các dự thảo này là mục tiêu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, xử lý triệt để các quy định chồng chéo, thiếu rõ ràng hoặc không còn phù hợp. Theo đánh giá, các nội dung sửa đổi hướng tới việc cắt giảm khoảng 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính và 30 phần trăm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. Đây không chỉ là những con số kỹ thuật, mà phản ánh rõ sự chuyển biến trong tư duy quản lý, từ kiểm soát sang hỗ trợ và đồng hành cùng thị trường.

Cùng với đó, việc sửa đổi Quyết định số 30/2019/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình Thương hiệu quốc gia Việt Nam cũng mang ý nghĩa chiến lược. Những điều chỉnh trong quy chế xây dựng, quản lý và thực hiện chương trình góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào các hoạt động xây dựng và phát triển thương hiệu quốc gia.

Phân quyền, phân cấp: bước chuyển trong phương thức quản lý

Một điểm nhấn quan trọng trong công tác hoàn thiện thể chế là việc ban hành Nghị định số 146/2025/NĐ-CP của Chính phủ về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại. Đối với lĩnh vực xúc tiến thương mại, nghị định này đã tái cấu trúc thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương theo hướng tăng tính chủ động cho các cấp thực thi.

Việc phân quyền cho Bộ Công Thương trong quy định hạn mức khuyến mại, đồng thời phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc xác nhận tổ chức hội chợ, triển lãm thương mại tại nước ngoài, đã góp phần rút ngắn quy trình hành chính, giảm áp lực cho cơ quan Trung ương và tăng tính linh hoạt trong quản lý nhà nước. Trên cơ sở đó, Thông tư số 39/2025/TT-BCT được ban hành đã cụ thể hóa các quy định về hạn mức khuyến mại, tạo sự thống nhất trong thực thi trên phạm vi toàn quốc, đồng thời giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

Không thể tách rời thể chế pháp lý với cơ chế tài chính. Việc ban hành Thông tư số 45/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn lập dự toán, phân bổ, sử dụng và quyết toán kinh phí hỗ trợ Chương trình cấp quốc gia về xúc tiến thương mại và Chương trình phát triển thương hiệu đã góp phần giải quyết nhiều “điểm nghẽn” trong thực tiễn triển khai. Thông tư này làm rõ mức hỗ trợ, quy trình thanh quyết toán, qua đó giúp doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và địa phương chủ động hơn trong xây dựng và triển khai kế hoạch xúc tiến thị trường.

Trên nền tảng thể chế được hoàn thiện, công tác quản lý nhà nước về xúc tiến thương mại tiếp tục được triển khai theo hướng vừa chặt chẽ, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thị trường. Việc xác nhận hàng nghìn chương trình khuyến mại mỗi năm không chỉ nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật, mà còn góp phần giữ gìn môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Trong lĩnh vực hội chợ, triển lãm thương mại và tổ chức các hội nghị, hội thảo quốc tế, vai trò quản lý nhà nước ngày càng gắn với chức năng điều phối, kết nối và hỗ trợ, thay vì chỉ dừng ở việc cấp phép hành chính. Đây là sự chuyển biến phù hợp với yêu cầu hội nhập và phát triển thị trường trong giai đoạn mới.

Có thể khẳng định, giai đoạn 2021–2025 đã đặt nền móng quan trọng cho việc xây dựng một hệ thống thể chế xúc tiến thương mại hiện đại, thông thoáng và lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Những sửa đổi, bổ sung về nghị định, thông tư và quyết định không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt, mà còn tạo dư địa chính sách cho việc đổi mới mô hình xúc tiến thương mại trong giai đoạn 2026–2030, khi yêu cầu xúc tiến số, xúc tiến xanh và xúc tiến dựa trên dữ liệu ngày càng trở nên cấp thiết.