Hoàn thiện pháp lý: 'Chìa khóa' xử lý nợ xấu, ổn định hệ thống tài chính

Nhiệm vụ trọng tâm, bảo đảm an toàn hệ thống tài chính

Chiều 15/4, tại trụ sở Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các Tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức tọa đàm “Nợ xấu trong bối cảnh mới”.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng cho biết, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt ra mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026; trong đó, ngành ngân hàng đóng vai trò quan trọng.

Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội nhấn mạnh, trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới, xử lý nợ xấu tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm an toàn hệ thống tài chính - ngân hàng, hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Chung quan điểm, ông Đặng Đình Thích - Quyền Tổng giám đốc VAMC cho biết, trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, nợ xấu của hệ thống các tổ chức tín dụng đang phải đối mặt với nhiều áp lực gia tăng.

Ông Đặng Đình Thích phân tích, mặc dù tỷ lệ nợ xấu nội bảng vẫn đang được kiểm soát trong giới hạn cho phép, nhưng nếu nhìn một cách toàn diện vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Cụ thể, nợ xấu tiềm ẩn và các khoản nợ đã được cơ cấu lại vẫn còn lớn, phản ánh những khó khăn chưa được xử lý triệt để của khu vực doanh nghiệp.

Cùng với đó, nhóm nợ có mức độ rủi ro cao vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, trong khi nợ cần chú ý - vốn được coi là “vùng đệm cảnh báo sớm” có xu hướng gia tăng. Ngoài ra, rủi ro nợ xấu có tính chất tập trung theo ngành, lĩnh vực, đặc biệt là bất động sản, xây dựng, xuất khẩu và các ngành phụ thuộc lớn vào thị trường quốc tế.

“Những yếu tố này cho thấy một thực tế quan trọng: nợ xấu hiện nay không chỉ là vấn đề của quá khứ, mà còn là rủi ro đang tích tụ cho tương lai. Nếu không có giải pháp xử lý đồng bộ, kịp thời và đủ mạnh, nợ xấu hoàn toàn có thể quay trở lại theo chu kỳ mới, tạo áp lực lớn lên hệ thống ngân hàng và nền kinh tế”, quyền Tổng giám đốc VAMC nhận định.

Hoàn thiện pháp lý, ổn định hệ thống tài chính

Chỉ rõ thực tế, thị trường mua - bán nợ tại Việt Nam đang dần hình thành nhưng vẫn tồn tại nhiều “điểm nghẽn” về thể chế và vận hành, TS. Cấn Văn Lực cho biết, khung pháp lý cho lĩnh vực này đã có bước tiến nhất định.

Dẫn chứng cụ thể, chuyên gia này cho biết, Việt Nam đã có Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi giai đoạn 2024 - 2025, luật hóa một số quy định quan trọng từ Nghị quyết 42/2017/QH14 về xử lý nợ xấu. Bên cạnh đó, hoạt động mua - bán nợ còn được điều chỉnh bởi các nghị định như: Nghị định 53/2013/NĐ-CP về thành lập, tổ chức và hoạt động của công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam;  Nghị định 18/2016/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 53; Nghị định số 69/2016/NĐ-CP của Chính phủ về điều kiện kinh doanh dịch vụ mua bán nợ, cùng các thông tư hướng dẫn liên quan.

“Các luật này đã tạo điều kiện rất lớn cho các tổ chức tín dụng; song trong quá trình vận hành, xử lý, công tác mua - bán nợ phát sinh những điểm nghẽn mới”, TS. Cấn Văn Lực nhìn nhận và chỉ rõ, đó là việc thiếu tiêu chuẩn định giá khoản vay, khi các tổ chức tín dụng hiện vẫn dựa trên tiêu chuẩn thẩm định tài sản thông thường. Đồng thời, cơ chế công khai thông tin về tài sản bảo đảm còn thiếu, gây khó khăn cho nhà đầu tư.

Cơ cấu chủ thể tham gia thị trường cũng chưa đa dạng, chủ yếu vẫn là VAMC, DATC, các AMC của ngân hàng và tổ chức tín dụng. Sự tham gia của khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài còn rất hạn chế, trong khi các tổ chức trung gian như môi giới, định giá độc lập hay quỹ đầu tư, bảo hiểm, chứng khoán… chưa phát triển tương xứng.

Kinh nghiệm phát triển thị trường mua - bán nợ từ các nước Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc cho thấy, Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt thị trường thông qua các công ty quản lý tài sản quy mô lớn, được phép mua nợ xấu với giá chiết khấu để đẩy nhanh xử lý. Bên cạnh đó, chứng khoán hóa nợ giúp chia nhỏ khoản nợ, tăng thanh khoản và mở rộng đối tượng nhà đầu tư. 

Từ thực tiễn đó, TS. Cấn Văn Lực đề xuất một số định hướng chính sách. Trước hết, cần hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ, trong đó xem xét mở rộng quyền thu giữ tài sản bảo đảm cho các chủ thể ngoài ngân hàng, cho phép mua - bán nợ theo giá thị trường, kể cả dưới giá trị sổ sách. Đồng thời, cần sớm xây dựng hành lang pháp lý cho chứng khoán hóa nợ.

Song song đó, phát triển thị trường thứ cấp nhằm tăng thanh khoản; hoàn thiện sàn giao dịch nợ xấu; phát triển hệ sinh thái các tổ chức trung gian như môi giới, định giá, xếp hạng tín nhiệm. Việc đẩy nhanh tái cơ cấu tổ chức tín dụng yếu kém và doanh nghiệp nhà nước cũng cần gắn với xử lý nợ xấu.

Ngoài ra, cần nâng cao năng lực tài chính cho VAMC, cho phép chuyển nợ thành vốn góp để tham gia tái cơ cấu doanh nghiệp. Đồng thời, bản thân VAMC cũng phải tăng cường năng lực quản trị, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và dữ liệu trong xử lý nợ.

Từ thực tiễn hoạt động, đại diện ngân hàng Eximbank cũng đề xuất các giải pháp: hoàn thiện khung pháp lý và rút ngắn thủ tục; phát triển thị trường mua bán nợ xấu minh bạch, trong đó, xây dựng sàn giao dịch nợ xấu tiêu chuẩn, minh bạch, hỗ trợ định giá và chuyển nhượng hiệu quả, đồng thời khuyến khích các tổ chức mua bán nợ tham gia, đưa ra các chính sách ưu đãi để tăng thanh khoản thị trường.

Mặt khác, Eximbank đề xuất tăng cường công cụ thu hồi nợ và chế tài đối với khách hàng vay vốn; cho phép áp dụng các biện pháp chế tài đối với khách hàng trốn tránh, kê khai thông tin không đầy đủ; hỗ trợ ngân hàng truy xuất, xác minh và xử lý tài sản phân tán của chủ thể nhanh chóng; hỗ trợ nguồn lực và đào tạo chuyên môn

Đại diện Eximbank nhấn mạnh, công tác xử lý nợ xấu trong điều kiện hiện nay vẫn là thách thức lớn đối với ngân hàng và các tổ chức tín dụng. Việc hoàn thiện cơ chế pháp lý, phát triển thị trường mua bán nợ, tăng cường công cụ thu hồi và hỗ trợ nguồn lực sẽ giúp nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu, giảm rủi ro tín dụng và góp phần ổn định hệ thống ngân hàng.

Tại Tọa đàm, các ý kiến thảo luận tập trung làm rõ những điểm nghẽn lớn hiện nay, bao gồm: vướng mắc trong xử lý tài sản bảo đảm; thủ tục tố tụng, thi hành án còn kéo dài; cơ chế chuyển nhượng khoản nợ còn bất cập; thị trường mua bán nợ chưa phát triển tương xứng với nhu cầu thực tiễn.

Nhiều đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao tính minh bạch dữ liệu thị trường và thu hút thêm nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Đặc biệt, Tọa đàm thống nhất cho rằng, cần tiếp tục nâng cao vai trò của VAMC như một thiết chế quan trọng trong hệ sinh thái xử lý nợ xấu; đồng thời phát triển thị trường mua bán nợ theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả và tiệm cận thông lệ quốc tế.