Hiện thực hóa định hướng xây dựng đại học tinh hoa và trung tâm đào tạo xuất sắc

Tập trung đổi mới giáo dục đại học, xây dựng đại học tinh hoa 

Ngày 24/6, Văn phòng Trung ương Đảng công bố Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc về công tác chuẩn bị năm học 2026 - 2027 và tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Nội dung kết luận về định hướng phát triển giáo dục và đào tạo trong thời gian tới có nêu, tập trung đổi mới giáo dục đại học, xây dựng đại học tinh hoa và trung tâm đào tạo xuất sắc. Giáo dục đại học phải đi trước trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ chiến lược. Tự chủ đại học phải bao gồm tự chủ về tài chính, học phí, học thuật, tổ chức, nhân sự, hợp tác và nghiên cứu, đi đôi với trách nhiệm giải trình, công khai kết quả…

Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội xung quanh những định hướng trên.

- Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu "tập trung đổi mới giáo dục đại học, xây dựng đại học tinh hoa và trung tâm đào tạo xuất sắc". Theo PGS.TS, các cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là Đại học Quốc gia Hà Nội cần đáp ứng những điều kiện gì để hiện thực hóa mục tiêu này?

PGS.TS Phạm Bảo Sơn: Để hiện thực hóa định hướng xây dựng “đại học tinh hoa” và “trung tâm đào tạo xuất sắc” theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, tôi cho rằng cần nhìn giáo dục đại học không chỉ là lĩnh vực đào tạo, mà là một động lực chiến lược của phát triển quốc gia.

Theo thông lệ quốc tế, một đại học tinh hoa phải hội đủ ba điều kiện cốt lõi. Thứ nhất là nguồn lực đủ mạnh, bao gồm đầu tư cho đội ngũ, học bổng, hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm hiện đại, hạ tầng số và hợp tác quốc tế.

Thứ hai là khả năng hội tụ nhân tài và cạnh tranh ở tầm quốc tế, từ các nhà khoa học đầu ngành, giảng viên xuất sắc đến sinh viên ưu tú, gắn với cơ chế tuyển chọn, đãi ngộ và phát triển nhân tài thực chất.

Thứ ba là mô hình quản trị linh hoạt, hiện đại, bảo đảm tự chủ học thuật, tổ chức, nhân sự, tài chính và hợp tác, đi đôi với trách nhiệm giải trình, kiểm định chất lượng và công khai kết quả.

Với Đại học Quốc gia Hà Nội, thực hiện Nghị quyết 71 không chỉ là nâng cao chất lượng đào tạo, mà là tái định vị Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành một tổ hợp chiến lược quốc gia về tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đại học Quốc gia Hà Nội có lợi thế đa ngành, đa lĩnh vực, từ khoa học cơ bản, công nghệ, khoa học xã hội và nhân văn đến luật, kinh tế, giáo dục, ngoại ngữ. Vấn đề đặt ra là phải kết nối các năng lực đó thành sức mạnh tổng hợp để đào tạo nhân tài, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm xuất sắc, phòng thí nghiệm dùng chung và các chương trình liên ngành phục vụ những nhiệm vụ lớn của đất nước.

Tháo gỡ các vấn đề về tự chủ đại học 

- Tự chủ đại học phải bao gồm từ tài chính, học thuật đến tổ chức, nhân sự, đồng thời gắn với trách nhiệm giải trình và kiểm định chất lượng. Theo PGS.TS, đâu là những vấn đề cần ưu tiên tháo gỡ để tự chủ đại học phát huy hiệu quả thực chất?

PGS.TS Phạm Bảo Sơn: Theo tôi, cần ưu tiên tháo gỡ ba vấn đề.

Thứ nhất là tự chủ về tổ chức và nhân sự. Đại học muốn phát triển thành đại học tinh hoa thì phải có quyền chủ động thu hút, sử dụng, đãi ngộ và đánh giá nhân tài theo năng lực, kết quả và đóng góp. Đây là điều kiện rất quan trọng để hình thành đội ngũ giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và chuyên gia quốc tế đủ sức cạnh tranh ở tầm khu vực và thế giới.

Thứ hai là tự chủ tài chính phải gắn với cơ chế đầu tư và đặt hàng mới. Tự chủ không thể chỉ hiểu là các trường tự cân đối kinh phí, mà phải tạo điều kiện để đại học chủ động huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp, xã hội, hợp tác công - tư, các quỹ phát triển đại học và các nhiệm vụ đặt hàng theo mục tiêu quốc gia.

Thứ ba là đổi mới phương thức quản trị và trách nhiệm giải trình. Khi được trao quyền tự chủ lớn hơn, đại học phải minh bạch hơn về chất lượng đào tạo, kết quả nghiên cứu, việc làm của người học, chuyển giao công nghệ, hợp tác quốc tế và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Quản trị đại học cần chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình, thủ tục sang quản lý theo mục tiêu, kết quả và tác động.

Đối với Đại học Quốc gia Hà Nội, tự chủ không phải là mục tiêu tự thân, mà là điều kiện để giải phóng nguồn lực sáng tạo, phát huy lợi thế đa ngành, đa lĩnh vực, xây dựng các trung tâm đào tạo và nghiên cứu xuất sắc, qua đó thực hiện tốt hơn sứ mệnh quốc gia trong đào tạo nhân tài, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phục vụ phát triển đất nước.

- Đại học phải đi trước trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và gắn chặt với doanh nghiệp, viện nghiên cứu. Theo PGS.TS, các trường đại học cần thay đổi như thế nào để đáp ứng yêu cầu này trong bối cảnh hiện nay?

PGS.TS Phạm Bảo Sơn: Để đáp ứng yêu cầu đại học phải đi trước trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và gắn chặt với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, tôi cho rằng các trường đại học cần chuyển mạnh từ mô hình đào tạo truyền thống sang mô hình đại học đổi mới sáng tạo.

Trước hết, đại học phải thay đổi tư duy đào tạo: Không chỉ đào tạo theo những ngành, chương trình sẵn có, mà phải đào tạo theo nhu cầu phát triển mới của đất nước, của các ngành công nghệ chiến lược, của doanh nghiệp và địa phương. Chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo, phương thức thực tập, thực hành và đánh giá người học cần có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp, chuyên gia công nghệ, cơ quan quản lý và địa phương.

Thứ hai, đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo phải được gắn kết thành một chỉnh thể. Đối với Đại học Quốc gia Hà Nội, lợi thế lớn là chúng tôi vừa có các trường đại học, vừa có viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu và các đơn vị liên ngành. Vì vậy, nhiệm vụ quan trọng là kết nối tốt hơn các năng lực bên trong Đại học Quốc gia Hà Nội, hình thành các chương trình liên ngành, nhóm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm dùng chung và trung tâm đổi mới sáng tạo để cùng giải quyết các bài toán lớn của đất nước.

Thứ ba, cần phát triển mạnh mô hình hợp tác 3 nhà: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp theo hướng thực chất hơn. Trong mô hình này, doanh nghiệp và địa phương không chỉ là nơi tiếp nhận sinh viên sau tốt nghiệp, mà phải cùng nhà trường xác định bài toán thực tế, đặt hàng nghiên cứu, tham gia đào tạo, đồng hướng dẫn sinh viên, cùng phát triển phòng thí nghiệm, cùng thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Như vậy, đào tạo sẽ gắn với nghiên cứu; nghiên cứu gắn với đổi mới sáng tạo; và đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu thật của doanh nghiệp, địa phương và đất nước.

Thứ tư, phương thức đào tạo phải linh hoạt hơn, liên ngành hơn và cá thể hóa hơn. Sinh viên cần được học qua dự án, học qua nghiên cứu, học qua giải quyết các bài toán thật; đồng thời được trang bị năng lực số, năng lực AI, tư duy liên ngành, năng lực tự học và khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ.

Tinh thần chung là đại học không chỉ đáp ứng thị trường lao động hiện tại, mà phải đi trước một bước trong chuẩn bị nhân tài, tri thức và công nghệ cho tương lai. Với Đại học Quốc gia Hà Nội, đây là trách nhiệm rất lớn trong thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW và sứ mệnh quốc gia về đào tạo nhân tài, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phục vụ phát triển đất nước.

Xin cảm ơn PGS.TS!

PGS.TS Phạm Bảo Sơn: Đại học Quốc gia Hà Nội đang tập trung xây dựng các trung tâm đào tạo và nghiên cứu xuất sắc trong một số nhóm lĩnh vực chiến lược như khoa học cơ bản và công nghệ nền tảng; công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và các công nghệ chiến lược mới; khoa học sự sống, năng lượng, môi trường và phát triển bền vững... Đây là những lĩnh vực vừa phục vụ phát triển công nghệ chiến lược, vừa bảo đảm khoa học, công nghệ gắn với phát triển con người, văn hóa, thể chế và năng lực cạnh tranh quốc gia.