Hàng không Đông Nam Á ứng phó giá nhiên liệu tăng do xung đột Trung Đông

Từ cuối tháng 2/2026, những biến động địa chính trị tại khu vực vùng Vịnh đã khiến bản đồ hàng không thế giới bị xáo trộn mạnh mẽ. Đối với các quốc gia Đông Nam Á, khu vực vốn đang trên đà phục hồi rực rỡ sau đại dịch, sự leo thang của xung đột Trung Đông không chỉ là một thách thức về an ninh mà còn là một bài toán kinh tế hóc búa khi chi phí nhiên liệu chiếm tới 30 - 40% tổng chi phí vận hành.

Áp lực chi phí và sự gián đoạn mạng lưới bay toàn cầu

Theo số liệu từ Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) và Cục Hàng không Việt Nam, giá nhiên liệu Jet A1 có thời điểm tăng gấp ba lần so với giai đoạn trước khi xung đột nổ ra. Việc các quốc gia như Iran, Iraq và Israel hạn chế hoặc đóng cửa không phận đã biến “xa lộ hàng không” chiến lược kết nối Á - Âu thành điểm nóng đầy rủi ro.

Việc phải điều chỉnh lộ trình để né tránh vùng chiến sự không chỉ kéo dài thời gian bay mà còn làm tiêu tốn thêm một lượng lớn nhiên liệu. Ước tính, các chuyến bay từ Đông Nam Á đi châu Âu hiện phải bay vòng qua các hành lang xa hơn, làm phát sinh chi phí từ 15% đến 25% cho mỗi giờ bay. Tại Việt Nam, các hãng hàng không lớn như Vietnam Airlines hay Vietjet Air đang phải đối mặt với áp lực chi phí vận hành đội tàu bay tăng thêm khoảng 60 - 70% do hệ lụy từ xung đột Trung Đông.

Các hãng hàng không giá rẻ trong khu vực như AirAsia (Malaysia) hay Lion Air (Indonesia) cũng không nằm ngoài vòng xoáy. Với mô hình kinh doanh dựa trên việc tối ưu hóa chi phí, sự biến động của giá dầu thô thế giới là một đòn giáng mạnh, buộc họ phải cân nhắc việc áp dụng phụ thu nhiên liệu hoặc cắt giảm các đường bay không hiệu quả để bảo toàn dòng vốn.

Chiến lược thích ứng trước hệ lụy từ xung đột Trung Đông

Để tồn tại trong bối cảnh thị trường năng lượng bất ổn, các quốc gia Đông Nam Á đã triển khai hàng loạt biện pháp mang tính cấp bách và dài hạn.

Tại Singapore và Thái Lan, nhiều hãng bay đã bắt đầu lộ trình điều chỉnh giá vé và áp dụng phụ thu nhiên liệu từ trung tuần tháng 3/2026. Dù đây được coi là giải pháp tình thế để chia sẻ gánh nặng chi phí trực tiếp với khách hàng, các chuyên gia kinh tế vẫn đưa ra lời cảnh báo về rủi ro "gậy ông đập lưng ông". Nếu mức giá vượt quá ngưỡng chịu đựng của thị trường, nhu cầu du lịch và giao thương vốn đang nhạy cảm sau đại dịch có thể bị sụt giảm đáng kể, gây hệ lụy ngược lại cho doanh thu toàn ngành.

Song song với các biện pháp tài chính ngắn hạn, tầm nhìn dài hạn đang được hiện thực hóa thông qua việc chuyển đổi sang nhiên liệu bền vững (SAF). Singapore hiện đang dẫn đầu xu hướng này khi chính thức yêu cầu các chuyến bay khởi hành từ đảo quốc sư tử phải sử dụng ít nhất 1% SAF ngay từ đầu năm 2026. Đây được đánh giá là bước đi chiến lược, không chỉ hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 mà còn giúp các hãng bay giảm bớt sự lệ thuộc vào nguồn dầu mỏ truyền thống - vốn là mặt hàng chịu tác động trực tiếp và nặng nề nhất từ những biến động của xung đột Trung Đông.

Riêng tại thị trường Việt Nam, vai trò của Chính phủ được thể hiện rõ nét qua các chính sách tài khóa linh hoạt. Cục Hàng không đã nhanh chóng đề xuất phương án duy trì mức hỗ trợ thuế bảo vệ môi trường và giảm thuế VAT cho nhiên liệu bay kéo dài đến hết quý II/2026. Những can thiệp kịp thời này đóng vai trò chốt chặn quan trọng nhằm giữ ổn định mặt bằng giá dịch vụ, tạo đà tâm lý tốt cho người dân và doanh nghiệp trước thềm các đợt cao điểm du lịch lớn như lễ 30/4 và kỳ nghỉ hè 2026.

Sự gián đoạn tại các cơ sở lọc dầu và cảng xuất khẩu ở vùng Vịnh đã buộc các nước Đông Nam Á phải tìm kiếm nguồn cung thay thế. Tại Indonesia, nền kinh tế lớn nhất khu vực, đã đẩy nhanh lộ trình tự chủ năng lượng bằng cách tăng cường sản xuất biodiesel và hạn chế nhập khẩu dầu diesel từ tháng 4/2026. Việc đa dạng hóa nguồn cung không chỉ là giải pháp ứng phó tạm thời mà còn là chiến lược an ninh năng lượng trọng yếu trong tương lai.

Mặc dù tình hình hiện tại đầy rẫy khó khăn, nhưng ngành hàng không Đông Nam Á vẫn cho thấy sức chống chịu đáng kinh ngạc. Các hãng bay đang tận dụng giai đoạn này để tái cơ cấu đội tàu bay theo hướng hiện đại, tiết kiệm nhiên liệu hơn.