Hà Nội xem xét kỹ lưỡng phương án di chuyển Tượng đài 'Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh'

Biểu tượng lịch sử cần được đặt trong không gian phù hợp

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng vũ trang Thủ đô và 80 năm Ngày Toàn quốc kháng chiến, Hà Nội đang tổ chức, chỉnh trang, hoàn thiện nhiều không gian văn hóa, lịch sử, trong đó có khu vực hồ Hoàn Kiếm.

Liên quan đến phương án di chuyển Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” tại khuôn viên di tích quốc gia đền Bà Kiệu về không gian thuộc Trung đoàn 692, Sư đoàn Bộ binh 301, Bộ Tư lệnh Thủ đô, theo thông tin mới nhất ngày 22/8, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội vừa xem xét, cho ý kiến. Theo đó, việc triển khai di chuyển tượng đài được yêu cầu lựa chọn thời điểm phù hợp, đồng thời nghiên cứu các ý kiến góp ý về địa điểm mới nhằm bảo đảm tương xứng với giá trị lịch sử, văn hóa và ý nghĩa của công trình.

Theo đó, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội cơ bản thống nhất chủ trương di chuyển tượng đài ra ngoài khuôn viên di tích đền Bà Kiệu theo đề xuất của Đảng ủy UBND TP. Hà Nội tại Báo cáo số 783-BC/ĐU ngày 22/8/2026.

Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội giao Đảng ủy UBND TP. Hà Nội, lãnh đạo UBND TP. Hà Nội nghiên cứu kỹ để có phương án triển khai phù hợp. 

Về thời điểm thực hiện, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội lưu ý lựa chọn thời điểm di chuyển Tượng đài sau khi thực hiện công bố thông tin quy hoạch khu vực Hồ Hoàn Kiếm và hoàn thiện cơ sở vật chất nơi đặt tượng đài. Việc làm này của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội cho thấy sự cầu thị, thận trọng trong quá trình triển khai.

Từ góc độ lịch sử, PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng cho rằng, mỗi tượng đài lịch sử đều gắn với một sự kiện, một dấu mốc đặc biệt và mang trong mình những giá trị biểu tượng riêng. Với Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, giá trị ấy gắn với cuộc chiến đấu anh dũng của quân và dân Hà Nội trong những ngày Toàn quốc kháng chiến, đặc biệt là 60 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thủ đô mùa đông năm 1946.

Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc, tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” được trích từ thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô. Hình ảnh được khắc họa trên tượng đài gợi nhớ tinh thần chiến đấu anh dũng, quả cảm của quân và dân Hà Nội trong những ngày tháng khói lửa, mở đầu cuộc Toàn quốc kháng chiến.

“Bởi vậy, công trình không chỉ ghi dấu một sự kiện lịch sử mà còn mang giá trị tinh thần sâu sắc, thể hiện khí phách, ý chí chiến đấu và sự hy sinh của quân, dân Hà Nội trong một thời khắc đặc biệt của lịch sử dân tộc”, PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc nhấn mạnh.

PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc phân tích thêm, cuộc chiến đấu 60 ngày đêm tại Hà Nội diễn ra trên nhiều địa bàn, từ khu vực chợ Đồng Xuân, Bắc Bộ Phủ, Hàng Đậu, Hàng Thiếc, Pháo Đài Láng đến nhiều tuyến phố, trận địa khác của Thủ đô. Vì vậy, xét về ý nghĩa lịch sử, tượng đài mang tính biểu tượng chung cho cuộc chiến đấu anh dũng của quân và dân Hà Nội, chứ không chỉ gắn với một địa điểm cụ thể.

Di chuyển để tiếp nối, phát huy giá trị biểu tượng

Đồng tình về việc di dời tượng đài, PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc cho rằng, trước đây Hà Nội xây dựng tượng đài tại khu vực đền Bà Kiệu cũng có lý do phù hợp. Tuy nhiên, nếu hiện nay thành phố thực hiện quy hoạch, tổ chức lại không gian và bố trí tượng đài tại một khuôn viên phù hợp thì hoàn toàn có thể xem xét. Điều quan trọng nhất là phải lựa chọn được địa điểm xứng đáng với ý nghĩa lịch sử của tượng đài.

Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc, khi lựa chọn địa điểm mới, Hà Nội cần đặc biệt quan tâm đến khả năng phát huy giá trị của tượng đài trong đời sống đương đại. Nếu tượng đài được đặt tại một không gian ít người tiếp cận, ít khách tham quan, giá trị quảng bá và giáo dục truyền thống có thể bị hạn chế.

Do đó, theo PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc, các cơ quan quy hoạch, văn hóa cùng các nhà khoa học cần cân nhắc kỹ để lựa chọn một không gian vừa bảo đảm tính trang trọng, tôn nghiêm, vừa tạo điều kiện thuận lợi để người dân, nhất là thế hệ trẻ, có thể tiếp cận, tìm hiểu và cảm nhận đầy đủ giá trị của biểu tượng lịch sử này.

“Địa điểm đặt tượng đài phải làm sao để người dân có thể đến chiêm ngưỡng, quan sát, qua đó hồi tưởng và hiểu sâu sắc hơn về cuộc chiến đấu oanh liệt của Hà Nội năm 1946. Như vậy, giá trị giáo dục lịch sử của tượng đài mới được phát huy tốt hơn”, PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc nhấn mạnh.

Tại khu vực hồ Hoàn Kiếm, Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” đã trở thành một hình ảnh quen thuộc đối với người dân và du khách. Ở góc nhìn của người dân sống lâu năm tại khu vực hồ Hoàn Kiếm, bà Nguyễn Kim Phúc (70 tuổi, trú tại số 29 phố Hàng Dầu, phường Hoàn Kiếm) - đối diện Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” cũng bày tỏ sự đồng thuận và ủng hộ chủ trương di dời tượng đài đến địa điểm mới phù hợp hơn.

Theo bà Phúc, việc đặt tượng đài tại vị trí hiện nay chưa thật sự hài hòa với tổng thể kiến trúc và không gian văn hóa xung quanh. "Việc di dời không chỉ giúp đưa tượng đài đến một không gian trang nghiêm, phù hợp hơn, mà còn trả lại cho khu vực hồ Hoàn Kiếm một không gian tâm linh, văn hóa nguyên vẹn, quy tụ về một khối thống nhất”, bà Phúc chia sẻ.

Đối với địa điểm mới di dời tượng đài, Ban Thường vụ Thành ủy đã yêu cầu Đảng ủy UBND Thành phố, lãnh đạo UBND Thành phố nghiên cứu các ý kiến góp ý về địa điểm mới đặt tượng đài, bảo đảm tương xứng với giá trị lịch sử, văn hóa và ý nghĩa của công trình.

Địa điểm mới cần có không gian trang nghiêm, thuận lợi cho nhân dân và du khách tham quan, tiếp cận; qua đó, phát huy tốt giá trị giáo dục truyền thống, tôn vinh tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Phương án sẽ được báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định trước khi triển khai thực hiện.

Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc, bảo tồn không đơn thuần là lưu giữ những dấu tích hay ký ức của quá khứ, mà quan trọng hơn là tiếp tục quảng bá, lan tỏa và phát huy những giá trị ấy trong đời sống đương đại. Đối với những tượng đài, di tích gắn với các sự kiện tiêu biểu của lịch sử Thủ đô, yêu cầu này càng cần được đặt ra nghiêm túc.