Hà Nội mở rộng không gian, tạo động lực phát triển kinh tế đô thị mới

Mở rộng không gian phát triển kinh tế đô thị

Là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là đầu tàu kinh tế của Vùng Thủ đô và khu vực phía Bắc, TP. Hà Nội đang đứng trước yêu cầu tạo lập những động lực tăng trưởng mới để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững. Trong đó, phát triển kinh tế đô thị gắn với hoàn thiện hạ tầng và mở rộng không gian phát triển được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, khai thác hiệu quả các nguồn lực và phát huy vai trò cực tăng trưởng của Thủ đô.

Những năm gần đây, Hà Nội liên tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách phục vụ phát triển đô thị. Mới đây nhất, việc thông qua Luật Thủ đô năm 2026 và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đã mở ra dư địa mới cho thành phố trong tổ chức không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và thu hút đầu tư.

Theo định hướng quy hoạch này, Hà Nội không chỉ hướng tới xây dựng một đô thị hiện đại, văn minh mà còn tạo nền tảng để Hà Nội phát triển theo mô hình đa cực, giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử và hình thành những cực tăng trưởng mới ở các khu vực cửa ngõ.

Cùng đó, quy hoạch cũng xác định triết lý phát triển lấy con người làm trung tâm, lấy chiều sâu văn hóa Thăng Long - Hà Nội làm nguồn lực nội sinh, hướng tới mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các Thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc hàng đầu thế giới.

Ngoài ra, trong bức tranh phát triển Thủ đô giai đoạn mới, hạ tầng giao thông tiếp tục được xác định là động lực quan trọng để hiện thực hóa mô hình phát triển đa cực. Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ xây dựng mạng lưới đường sắt đa cấp theo cấu trúc "vòng và tia" với tổng chiều dài khoảng 1.200km, trong đó hệ thống đường sắt đô thị dài 979km đóng vai trò trục xương sống.

Cùng với đó là phát triển các khu đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng), lấy các nhà ga làm trung tâm để tổ chức không gian đô thị và sử dụng đất. Khi các công trình này hoàn thành, năng lực kết nối giữa trung tâm với các khu vực vệ tinh và các địa phương trong vùng sẽ được nâng lên đáng kể, góp phần giảm ùn tắc, rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa và thúc đẩy phát triển các khu đô thị, khu công nghiệp, trung tâm logistics hiện đại.

Hình thành động lực phát triển mới

Theo định hướng trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Hà Nội sẽ hình thành 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực. Trong đó, khu vực Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn được phát triển thành cực hội nhập quốc tế gắn với sân bay Nội Bài; Gia Lâm - Long Biên trở thành cửa ngõ logistics và thương mại; Phú Xuyên phát triển công nghiệp công nghệ cao và logistics; Hòa Lạc tiếp tục là trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; Sơn Tây - Ba Vì phát triển du lịch, văn hóa và sinh thái; còn sông Hồng được xác định là trục cảnh quan, văn hóa và động lực phát triển mới của Thủ đô.

Để kết nối các không gian phát triển, Hà Nội xác lập 9 trục động lực. Trong đó, trục Nhật Tân - Nội Bài được định hướng là trục xương sống hình thành đô thị phía Bắc gắn với mô hình đô thị sân bay. Trục Hồ Tây - Cổ Loa - sân bay Gia Bình kết nối trung tâm Thủ đô với vùng kinh tế mới phía Đông Bắc và hành lang kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.

Các trục quốc lộ 5 và cao tốc Hà Nội - Hải Phòng sẽ phát triển thành hành lang đô thị dịch vụ, thương mại và logistics thông minh kết nối Hà Nội với cảng biển quốc tế. Trục quốc lộ 1A và cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ đóng vai trò hành lang kinh tế chủ đạo phía Nam, phát triển công nghiệp hỗ trợ và logistics đa phương thức. Đại lộ Thăng Long và trục Hồ Tây - Ba Vì được định hướng trở thành trục động lực kinh tế tri thức kết nối trung tâm với Hòa Lạc và Ba Vì.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, đây là bước chuyển rất căn bản trong tư duy phát triển của Hà Nội. Nếu trước đây, Hà Nội được nhìn nhận như một “trung tâm lớn”, nay đã được nâng lên thành một “chủ thể kiến tạo phát triển”. "Điều đó đồng nghĩa với việc Thủ đô không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn phải định hình mô hình phát triển, tạo động lực và dẫn dắt cho cả vùng và cả nước. Đây không chỉ là kỳ vọng chính trị mà còn là đòi hỏi tất yếu từ thực tiễn phát triển khi Hà Nội đang hội tụ đầy đủ tiềm năng về vị trí địa kinh tế, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống hạ tầng, khoa học công nghệ…”, PGS.TS Trần Đình Thiên đánh giá.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm mở ra định hướng phát triển mới với tư duy tổ chức lại không gian đô thị theo mô hình đa cực, đa trung tâm. Việc hình thành các cực tăng trưởng, hệ thống hạ tầng kết nối đồng bộ và các đô thị vệ tinh không chỉ góp phần phân bổ lại dân cư, việc làm, mà còn tạo nền tảng để Hà Nội mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới mục tiêu trở thành thành phố toàn cầu.