Gỡ 'nút thắt' để Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành đại học tinh hoa

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội sáng 16/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra một thông điệp rất đáng chú ý: Đại học Quốc gia Hà Nội phải vươn lên thành một đại học tinh hoa hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực, vận hành theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo và có năng lực dẫn dắt quốc gia.

Theo các chuyên gia giáo dục, yêu cầu Đại học Quốc gia Hà Nội vươn lên thành đại học tinh hoa, đa ngành, đa lĩnh vực không chỉ là mục tiêu phát triển của một cơ sở giáo dục hàng đầu mà còn thể hiện tư duy đổi mới mô hình đại học trong bối cảnh cạnh tranh tri thức toàn cầu.

Gỡ “nút thắt” để trở thành đại học tinh hoa

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng: "Mục tiêu đưa Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành một đại học tinh hoa, hiện đại và có vai trò dẫn dắt quốc gia là định hướng đúng, nhưng để hiện thực hóa cần tháo gỡ những "nút thắt" đã tồn tại nhiều năm. Dù Đại học Quốc gia Hà Nội được xác định là những cơ sở trọng điểm và đã nhận được đầu tư nhất định, nhưng mức độ hỗ trợ hiện nay vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng, trong khi cơ chế vận hành còn nhiều giới hạn khiến không gian phát triển chưa đủ rộng".

Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh phân tích, một trong những điều kiện quan trọng để trở thành đại học tinh hoa là quyền tự chủ thực chất và đầu tư tương xứng. Theo đó, tự chủ phải mở rộng sang quyền quyết định về nhân sự học thuật, từ tuyển dụng, sử dụng, chế độ đãi ngộ đến việc lựa chọn và phát triển đội ngũ học giả đầu ngành. Với một đại học đa ngành, đa lĩnh vực như Đại học Quốc gia Hà Nội thì việc bổ nhiệm, phong chức danh khoa học cũng có ý nghĩa đặc biệt nếu muốn thu hút đội ngũ học giả giỏi. 

Ngoài những ràng buộc về cơ chế, Đại học Quốc gia Hà Nội cần nhìn lại năng lực nội tại của mình, đặc biệt là khả năng đảm nhận các nhiệm vụ khoa học lớn mang tầm quốc gia. Muốn trở thành cơ sở giáo dục đại học dẫn đầu, phải chứng minh được khả năng tập hợp nhân lực chất lượng cao, thể hiện được năng lực nghiên cứu, chất lượng phòng thí nghiệm, khả năng chuyển giao công nghệ, cũng như đóng góp vào tư vấn chính sách cho quốc gia.

Ở khía cạnh nguồn lực, áp lực tài chính cũng đang tạo ra nghịch lý phát triển. Khi ngân sách chưa đủ mạnh, trường buộc phải duy trì quy mô đào tạo đại học lớn để đảm bảo vận hành, dẫn tới dư địa dành cho nghiên cứu và đào tạo nhân lực trình độ sau đại học bị thu hẹp. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ và đầu tư cho nghiên cứu chuyên sâu trở nên khó khăn.

"Ngoài ra, lợi thế đa ngành của Đại học Quốc gia Hà Nội vẫn chưa được phát huy đầy đủ do mức độ kết nối giữa các trường, khoa thành viên còn rời rạc. Chỉ khi hình thành được cơ chế hợp tác học thuật và nghiên cứu chặt chẽ hơn trong nội bộ, trường mới có thể tạo sức mạnh tổng hợp và mở rộng cơ hội liên kết với các đối tác bên ngoài", Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh nói.

Ưu tiên đầu tư cho ngành công nghệ mũi nhọn

Còn Tiến sĩ Vũ Văn Ngọc, Viện trưởng Viện Đào tạo Tiên tiến, Chất lượng cao & POHE, Đại học Kinh tế Quốc dân thì cho rằng, để trở thành đại học tinh hoa, Đại học Quốc gia Hà Nội cần theo đuổi chiến lược phát triển dựa trên chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu và khả năng tạo ra giá trị mới cho xã hội. Trọng tâm là mở rộng và nâng tầm các chương trình đào tạo chất lượng cao, hướng tới phát hiện và bồi dưỡng lực lượng nhân tài trong những lĩnh vực then chốt.

"Trong bối cảnh khoa học công nghệ ngày càng đóng vai trò quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, việc ưu tiên đầu tư cho các ngành công nghệ mũi nhọn, có tính chiến lược cần được xem như một hướng đi dài hạn", Tiến sĩ Vũ Văn Ngọc nói.

Đối với Việt Nam, điều này càng mang ý nghĩa chiến lược khi đất nước đang đứng trước khát vọng phát triển nhanh và bền vững. Nếu muốn vươn lên trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng bằng tài nguyên hay lao động giản đơn, mà phải đặt nền tảng trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong hành trình đó, các đại học lớn như Đại học Quốc gia Hà Nội giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đào tạo công dân số, doanh nhân số và nhà khoa học số cho tương lai.

Đồng tình với quan điểm trên, Thạc sĩ Lê Thị Loan, nguyên Phó khoa Giáo dục, Học viện Quản lý Giáo dục cũng nhận định, đại học đa ngành không chỉ đào tạo kỹ sư, bác sĩ, nhà kinh tế hay nhà khoa học riêng lẻ, Đại học Quốc gia Hà Nội cần hướng đến đào tạo nguồn nhân lực liên ngành, những con người có năng lực thích ứng, biết kết nối tri thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Ví dụ, một chuyên gia về trí tuệ nhân tạo không chỉ cần kiến thức công nghệ mà còn phải hiểu về quản trị dữ liệu, pháp lý và tác động của công nghệ với xã hội.

Đối với Đại học Quốc gia Hà Nội, yêu cầu phát triển thành đại học đa ngành, đa lĩnh vực còn mang ý nghĩa về vai trò dẫn dắt. Một cơ sở giáo dục đại học hàng đầu không thể chỉ mạnh ở một vài lĩnh vực riêng lẻ mà phải có khả năng quy tụ trí tuệ ở nhiều ngành then chốt, tạo ảnh hưởng về học thuật, chính sách và nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều quan trọng là phải có chiến lược phát triển trọng tâm, xây dựng được những lĩnh vực mũi nhọn, đồng thời tạo cơ chế liên kết hiệu quả giữa các ngành để phát huy sức mạnh tổng hợp.

Từ mục tiêu trở thành đại học tinh hoa đến năng lực dẫn dắt quốc gia là chặng đường đòi hỏi không chỉ quyết tâm từ chính Đại học Quốc gia Hà Nội mà còn sự đồng hành về cơ chế, nguồn lực và chính sách. Khi những “điểm nghẽn” được tháo gỡ, đại học mới có thể thực sự trở thành nơi sản sinh tri thức, nhân tài và động lực phát triển đất nước.