Tin Khu Vực
Nhận diện và xử lý triệt để rác hữu cơ thông qua phân loại tại nguồn và tái chế sinh khối được xem là "chìa khóa" để Việt Nam hiện thực hóa các cam kết quốc tế về giảm phát thải.
Chôn lấp rác hữu cơ và "gánh nặng" phát thải
Theo các số liệu thống kê mới nhất, mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 25 triệu tấn chất thải rắn sinh hoạt. Đáng chú ý, thành phần rác hữu cơ (thức ăn thừa, phế phẩm nông nghiệp, vỏ rau củ...) chiếm tỷ lệ áp đảo từ 60 - 70%. Hiện nay, phần lớn lượng rác thải này vẫn đang được xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Trong môi trường yếm khí (thiếu ô-xy) tại các bãi chôn lấp, quá trình phân hủy sinh học chất hữu cơ sẽ sinh ra lượng lớn khí mê-tan.
Ứng phó với biến đổi khí hậu là một trong những thách thức lớn nhất hiện nay đối với mọi quốc gia.
Dù có vòng đời tồn tại trong khí quyển ngắn hơn CO2, mê-tan lại có khả năng hấp thụ nhiệt cao gấp hàng chục lần, đẩy nhanh quá trình nóng lên toàn cầu. Tại Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Việt Nam đã cam kết giảm ít nhất 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 so với mức năm 2020. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc giảm thiểu mê-tan từ khâu quản lý chất thải rắn được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.
Phân loại tại nguồn: Thay đổi tư duy từ "cuối đường ống"
Thay vì bị động xử lý tại khâu "cuối đường ống" (bãi chôn lấp), giải pháp cốt lõi và hiệu quả nhất là cắt giảm lượng chất hữu cơ ngay từ nguồn phát sinh. Việc phân loại rác tại nguồn giúp tách biệt thành phần hữu cơ sinh học để đưa vào ủ thành phân compost (phân hữu cơ vi sinh) thông qua quá trình phân hủy hiếu khí, triệt tiêu nguy cơ phát sinh mê-tan.
Bên cạnh đó, các công nghệ xử lý cơ học như ép, tách nước và nghiền nhỏ rác thải đang được ứng dụng hiệu quả nhằm thay đổi tính chất vật lý của rác. Việc kéo giảm độ ẩm không chỉ hạn chế quá trình phân hủy yếm khí, mà còn là tiền đề để chuyển hóa rác thành Nhiên liệu đốt từ chất thải (RDF - Refuse Derived Fuel). Nếu đáp ứng các quy chuẩn kỹ thuật và môi trường nghiêm ngặt, nguồn RDF này hoàn toàn có thể thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch trong các ngành công nghiệp thâm dụng năng lượng.
Đồng bộ với khu vực đô thị, tại vùng nông thôn, việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp cũng mở ra hướng đi tương tự. Sinh khối sau thu hoạch (thân cây, vỏ trấu, rơm rạ) nếu được thu gom, nghiền nhỏ và ủ bằng chế phẩm sinh học sẽ tạo ra chuỗi giá trị tuần hoàn, thay vì bị đốt bỏ hay xả thải bừa bãi gây ô nhiễm môi trường.
Khi bị vùi trong các bãi rác, rác hữu cơ phân hủy trong điều kiện yếm khí, tạo ra một lượng lớn khí mê-tan.
Tuy nhiên, để vận hành thành công các chuỗi công nghệ tái chế này, phân loại chất thải tại nguồn là điều kiện tiên quyết. Đánh giá về lộ trình này, TS. Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Môi trường khẳng định: "Việt Nam sớm hay muộn cũng phải thực hiện thành công việc phân loại rác để đạt được các mục tiêu về kinh tế tuần hoàn, tái chế và bảo vệ môi trường. Trong đó, khâu quan trọng và khó khăn nhất cần tập trung xử lý ngay chính là rác thải thực phẩm (rác hữu cơ)".
Quản lý và giảm phát thải mê-tan không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ quá đắt đỏ, phức tạp. Hành trình này hoàn toàn có thể khởi đầu từ ý thức phân loại rác tại mỗi hộ gia đình, đến các trạm thu gom và mô hình ủ phân vi sinh tại địa phương. Khi rác thải hữu cơ không còn là phế phẩm mang đi chôn lấp, mà được nhìn nhận là nguồn tài nguyên tái tạo, chúng ta không chỉ giải quyết được bài toán khí nhà kính mà còn tiến những bước vững chắc trên lộ trình xây dựng một nền kinh tế xanh, tuần hoàn và bền vững.