Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam: Tôn vinh đúng, tạo động lực thật cho doanh nghiệp

Ngày 7/4/2014, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 34-CT/TW về tiếp tục đổi mới công tác thi đua, khen thưởng, trong đó nhấn mạnh yêu cầu tổ chức các phong trào thi đua thiết thực, hiệu quả, chống hình thức; công tác khen thưởng phải chính xác, kịp thời, công khai, minh bạch, đồng thời chú trọng phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các điển hình tiên tiến.

Tinh thần đó tiếp tục được cụ thể hóa trong các quy định mới. Nghị định số 152/2025/NĐ-CP của Chính phủ về phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực thi đua, khen thưởng đặt ra yêu cầu tăng tính chủ động, trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Trong ngành Công Thương, Thông tư số 16/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương tiếp tục cụ thể hóa các quy định về thi đua, khen thưởng, tạo cơ sở để công tác xét chọn, ghi nhận thành tích đi vào thực chất hơn, phù hợp yêu cầu đổi mới quản lý và phát triển của ngành.

Trong bối cảnh doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu ngày càng cao về đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, yêu cầu đổi mới công tác thi đua, khen thưởng cũng trở nên cấp thiết. Năm 2026, Bộ Công Thương khởi động lại Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam sau 10 năm gián đoạn. Từ hơn 400 doanh nghiệp tham dự, 150 doanh nghiệp được lựa chọn vào vòng xét giải; lễ trao giải dự kiến diễn ra trong quý IV/2026.

Từ “đến hẹn lại lên” sang đánh giá thực chất

Chia sẻ tại Tọa đàm “Đổi mới công tác thi đua, khen thưởng: Tạo động lực để doanh nghiệp bứt phá” do Báo Công Thương tổ chức vào ngày 22/9, bà Mạc Thu Phượng, Chuyên viên chính Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Công Thương) cho rằng, điểm đổi mới đáng chú ý nhất trong công tác thi đua, khen thưởng hiện nay là sự chuyển dịch từ “khen thưởng theo niên hạn, định kỳ” sang “khen thưởng thực chất, gắn chặt với hiệu quả hành động và phân cấp toàn diện”.

Sự thay đổi thể hiện trước hết ở việc thực chất hóa tiêu chuẩn đánh giá. Công tác thi đua, khen thưởng không còn theo cách chia đều chỉ tiêu hoặc xét theo lối “đến hẹn lại lên”, mà thành tích phải được phản ánh bằng những kết quả đầu ra cụ thể.

Đối với ngành Công Thương, kết quả đó có thể được thể hiện qua đóng góp vào kim ngạch xuất nhập khẩu, hiệu quả quản lý, phát triển thị trường, tăng trưởng sản xuất công nghiệp hoặc những kết quả thực chất khác gắn với nhiệm vụ của từng đơn vị.

Một điểm mới khác là tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Việc giao quyền đánh giá về cơ sở giúp quá trình xem xét thành tích kịp thời, sát thực tế hơn, song đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm cao hơn đối với thủ trưởng đơn vị trong việc bảo đảm tính chính xác, khách quan của hồ sơ. Trọng tâm của công tác khen thưởng cũng được hướng mạnh về cơ sở, chú trọng người lao động trực tiếp - những người tạo ra sản phẩm, năng suất và những kết quả cụ thể trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

“Thi đua, khen thưởng hiện nay không còn là một thủ tục hành chính rập khuôn, mà đã thực sự trở thành đòn bẩy tinh thần và kinh tế, khơi thông năng lực sáng tạo cho toàn ngành”, bà Mạc Thu Phượng nhấn mạnh.

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá cao việc Bộ Công Thương khởi động lại Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam. Một giải thưởng uy tín cần đi cùng hệ thống tiêu chí rõ ràng và cách thức đánh giá thực chất. Việc xét chọn không chỉ nhìn vào kết quả kinh doanh thể hiện trên giấy tờ mà cần xem xét giá trị sản phẩm, sức lan tỏa, uy tín trên thị trường, việc tuân thủ pháp luật cũng như văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp.

Sự tham gia của cả doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vào hệ thống Giải thưởng cũng cho thấy cách tiếp cận công bằng trong ghi nhận những đóng góp, nỗ lực của doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam.

ESG, công nghệ trở thành thước đo mới

Một nội dung được các diễn giả trao đổi sâu tại tọa đàm là việc Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam đưa ESG, chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ và trách nhiệm xã hội vào tiêu chí đánh giá. Bà Ngụy Thị Giang, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sáng tạo Xanh Việt Nam (Green In) cho rằng, đây là sự thay đổi đáng chú ý trong cách nhìn nhận về một doanh nghiệp tiêu biểu.

Nếu trước đây doanh thu, lợi nhuận, tốc độ tăng trưởng hay thị phần là những thước đo quan trọng thì trong bối cảnh hiện nay, những yếu tố này vẫn cần thiết nhưng không còn là câu chuyện duy nhất.

“Một doanh nghiệp tiêu biểu ngày nay không chỉ là doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, mà còn phải là doanh nghiệp tạo ra giá trị một cách có trách nhiệm và có khả năng duy trì giá trị đó trong dài hạn”, bà Ngụy Thị Giang nói.

Theo bà Ngụy Thị Giang, bên cạnh hiệu quả kinh doanh, doanh nghiệp còn phải trả lời nhiều câu hỏi liên quan đến việc tuân thủ pháp luật, chính sách đối với người lao động, trách nhiệm với cộng đồng và môi trường, tính minh bạch trong quản trị, khả năng kiểm soát rủi ro cũng như đầu tư cho đổi mới công nghệ. Vì vậy, việc đưa ESG vào tiêu chí đánh giá không đơn thuần là “thêm việc” cho doanh nghiệp mà phản ánh sự thay đổi về chuẩn mực của một doanh nghiệp tiêu biểu trong giai đoạn mới.

Thực hành ESG và chuyển đổi xanh cũng đặt doanh nghiệp trước bài toán về nguồn lực. Doanh nghiệp phải đầu tư cho công nghệ, thay đổi quy trình, đào tạo người lao động, xây dựng hệ thống dữ liệu và nhiều yếu tố khác. Tuy nhiên, theo bà Ngụy Thị Giang, vấn đề quan trọng là doanh nghiệp nhìn nhận nguồn lực này như một khoản chi phí hay một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn.

Doanh nghiệp cũng không nhất thiết bắt đầu bằng câu hỏi phải đáp ứng bao nhiêu tiêu chí ESG, mà cần xác định vấn đề nào trong ba trụ cột môi trường, xã hội và quản trị đang tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của mình.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, các nội dung như truy xuất nguồn gốc, phát thải, lao động và dữ liệu có thể là những vấn đề cần ưu tiên. Trong khi đó, doanh nghiệp có nhu cầu tiếp cận nguồn vốn có thể bắt đầu từ quản trị, minh bạch thông tin và quản trị rủi ro.

“ESG không đứng bên ngoài hoạt động kinh doanh. Nó nằm ngay trong năng suất, chi phí, chất lượng, khả năng giữ người, khả năng đáp ứng khách hàng và khả năng tiếp cận thị trường”, bà Ngụy Thị Giang nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Lại Hoàng Dương, Giám đốc kiêm Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng cho rằng, giá trị của một giải thưởng cấp quốc gia nằm ở bộ tiêu chí toàn diện, không chỉ xét doanh thu mà còn xem xét quản trị, tuân thủ pháp luật, chất lượng sản phẩm và trách nhiệm với người lao động.

Ông Lại Hoàng Dương cho biết, năm 2024, Máy tính Thánh Gióng được Thủ tướng Chính phủ trao Giải thưởng Chất lượng Quốc gia 2023. Với một doanh nghiệp có dưới 50 nhân sự vận hành nhà máy Mini Factory in City, sự ghi nhận này tạo động lực lớn đối với người lao động khi họ nhìn thấy công việc hằng ngày của mình đóng góp vào quá trình xây dựng một thương hiệu máy tính Việt Nam.

Để danh hiệu tiếp tục “sống” sau lễ trao giải

Một vấn đề khác được các diễn giả thống nhất là giá trị của Giải thưởng không nên kết thúc tại lễ trao giải. Sau khi được tôn vinh, doanh nghiệp cần tiếp tục được kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và trở thành những điển hình có khả năng dẫn dắt, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng.

Bà Mạc Thu Phượng cho biết, ngành Công Thương hướng tới việc “mô hình hóa” những bài học thành công, trong đó làm rõ phương pháp, giải pháp công nghệ, cách thức tối ưu chi phí để các doanh nghiệp khác có thể tham khảo, học tập.

Cùng với đó là xây dựng mạng lưới các doanh nghiệp điển hình, đưa những đơn vị được tôn vinh trở thành “hạt nhân kết nối”. Những giải pháp chuyển đổi số, tiết kiệm năng lượng đã chứng minh được hiệu quả có thể được kết nối với các hiệp hội ngành hàng, khu công nghiệp để hỗ trợ doanh nghiệp và tiếp tục đo lường khả năng nhân rộng. Mục tiêu là để phong trào thi đua, khen thưởng tạo ra “hiệu ứng cộng hưởng”, thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp cùng nâng tầm và phát triển bền vững.

Từ góc nhìn chuyên gia ESG, bà Ngụy Thị Giang đề xuất xây dựng chuỗi “Phát hiện - Ghi nhận - Chia sẻ - Kết nối - Hỗ trợ áp dụng - Đo lường kết quả”. Khi giới thiệu một mô hình tốt, không chỉ cần nói doanh nghiệp đạt thành tích gì mà quan trọng hơn là làm rõ họ đã thực hiện như thế nào, đầu tư bao nhiêu, gặp những khó khăn gì, thời gian hoàn vốn ra sao và bài học nào có thể áp dụng đối với doanh nghiệp khác.

Bà Ngụy Thị Giang cũng đề xuất xây dựng thư viện các mô hình thực hành tốt về ESG và chuyển đổi xanh theo từng ngành, từng quy mô doanh nghiệp; tổ chức các chương trình kết nối như Factory Tour, doanh nghiệp dẫn dắt - doanh nghiệp học hỏi.

Từ phía doanh nghiệp, ông Lại Hoàng Dương kỳ vọng, danh hiệu phải tiếp tục “sống” sau lễ trao giải. Theo ông, cần có hoạt động truyền thông có chiều sâu và kéo dài; kết nối doanh nghiệp được tôn vinh với các kênh xúc tiến thương mại, triển lãm chuyên ngành, đồng thời tạo cơ chế để các doanh nghiệp đoạt giải chia sẻ kinh nghiệm với nhau cũng như với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi cung ứng.

Cũng theo đại diện Công ty Cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng, một danh hiệu chỉ thực sự trở thành “bệ phóng” khi tạo ra được một cộng đồng doanh nghiệp cùng học hỏi và phát triển, thay vì dừng lại ở việc vinh danh từng doanh nghiệp.

Từ các ý kiến tại tọa đàm có thể thấy, thông điệp xuyên suốt của đổi mới công tác thi đua, khen thưởng là hướng tới “tôn vinh đúng, tạo động lực thật”. Từ những định hướng tại Chỉ thị 34-CT/TW đến các quy định mới của Chính phủ và Bộ Công Thương, yêu cầu chung là đưa thi đua, khen thưởng ngày càng đi vào thực chất, gắn với kết quả, trách nhiệm và khả năng lan tỏa.

Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam 2026 được Bộ Công Thương khởi động lại sau 10 năm gián đoạn. Từ hơn 400 doanh nghiệp tham dự, 150 doanh nghiệp được lựa chọn vào vòng xét giải. Giải thưởng hướng tới tôn vinh Top 30 doanh nghiệp xuất sắc và Top 100 doanh nghiệp tiêu biểu; lễ trao giải dự kiến diễn ra trong quý IV/2026.