Tin Khu Vực
Nhân dịp Bộ Công Thương tái khởi động Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam 2026, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với chuyên gia ESG Phạm Hoài Trung về ý nghĩa của giải thưởng, việc lồng ghép ESG vào tiêu chí xét tặng và cách lượng hóa các tiêu chí để bảo đảm công bằng, minh bạch với doanh nghiệp tham gia.
Định hướng lại tiêu chuẩn phát triển của doanh nghiệp
- Ông đánh giá như thế nào về Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam 2026 được Bộ Công Thương tái khởi động nhằm tôn vinh các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam, nhân kỷ niệm 20 năm Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO)?
Ông Phạm Hoài Trung: Theo tôi, việc Bộ Công Thương tái khởi động Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam 2026 là một hoạt động rất có ý nghĩa. Giải thưởng không chỉ tôn vinh doanh nghiệp mà còn góp phần định hướng lại tiêu chuẩn phát triển của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn hội nhập mới.
Sau gần 20 năm tham gia sâu vào hệ thống thương mại toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam đã trưởng thành đáng kể về quy mô, năng lực sản xuất, xuất khẩu, dịch vụ, phân phối, công nghệ và khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã khác so với giai đoạn đầu hội nhập. Trước đây, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp thường dựa nhiều vào chi phí lao động, giá thành, năng lực gia công và khả năng mở rộng thị trường. Hiện nay, yêu cầu của thị trường đã cao hơn rất nhiều.
Doanh nghiệp không chỉ phải chứng minh mình làm ra sản phẩm tốt, có giá cạnh tranh, mà còn phải chứng minh sản phẩm và dịch vụ đó được tạo ra bằng một mô hình kinh doanh có trách nhiệm, minh bạch và bền vững. Vì vậy, một giải thưởng cấp Bộ trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ nếu chỉ dừng ở việc tôn vinh doanh thu, lợi nhuận, thương hiệu hay quy mô thì chưa đủ.
Điểm đáng chú ý của giải thưởng là cách tiếp cận toàn diện hơn, khi đặt doanh nghiệp trong nhiều chiều đánh giá như kết quả kinh doanh, chất lượng sản phẩm và dịch vụ, năng lực thị trường, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững.
Đây là cách nhìn phù hợp với xu thế mới, bởi một doanh nghiệp xuất sắc không chỉ là doanh nghiệp tăng trưởng nhanh mà còn phải là doanh nghiệp tăng trưởng có chất lượng.
Tôi cũng đánh giá cao việc giải thưởng áp dụng cho cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Điều này tạo ra một mặt bằng đánh giá rộng hơn, phản ánh đúng cấu trúc của nền kinh tế Việt Nam hiện nay.
- Trong quy chế xét tặng Giải thưởng, tiêu chí “Phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội” được chấm 20 điểm, trong đó có nội dung áp dụng ESG. Ông đánh giá như thế nào về việc bổ sung ESG vào tiêu chí chấm giải?
Ông Phạm Hoài Trung: Tôi đánh giá việc bổ sung ESG vào tiêu chí chấm giải là một bước đi rất tích cực và phù hợp với bối cảnh hiện nay. Bởi nếu trước đây nhiều giải thưởng doanh nghiệp thường tập trung vào doanh thu, lợi nhuận, thương hiệu, tốc độ tăng trưởng hoặc quy mô thị trường thì hiện nay cách nhìn đó không còn đầy đủ.
Một doanh nghiệp xuất sắc không chỉ là doanh nghiệp tăng trưởng nhanh mà còn phải là doanh nghiệp tăng trưởng có trách nhiệm, có khả năng quản trị rủi ro và có đóng góp tích cực đối với môi trường, người lao động, cộng đồng và chuỗi cung ứng. Việc dành 20 điểm cho tiêu chí “Phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội”, trong đó có nội dung áp dụng ESG, cho thấy Ban Tổ chức đã nhìn nhận ESG không phải là yếu tố phụ trợ hay hoạt động hình ảnh mà là một phần của năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.
Đây là tín hiệu rất quan trọng. Khi ESG được đưa vào tiêu chí xét giải, doanh nghiệp sẽ hiểu rằng để được tôn vinh, họ không chỉ cần kinh doanh hiệu quả mà còn phải chứng minh cách thức tạo ra hiệu quả đó có bền vững hay không.
Từ góc độ môi trường, ESG giúp đánh giá doanh nghiệp có quan tâm đến tiết kiệm năng lượng, sử dụng tài nguyên hiệu quả, kiểm soát chất thải, giảm phát thải và tuân thủ các quy định về môi trường hay không.
Từ góc độ xã hội, ESG đặt ra yêu cầu về việc làm ổn định, thu nhập, bảo hiểm, an toàn lao động, văn hóa doanh nghiệp và trách nhiệm với cộng đồng.
Từ góc độ quản trị, ESG đòi hỏi doanh nghiệp phải minh bạch hơn trong cung cấp thông tin, tuân thủ pháp luật, quản trị rủi ro và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.
Điểm đáng chú ý là tiêu chí ESG trong quy chế không được đặt tách rời khỏi hoạt động kinh doanh mà được lồng ghép cùng các tiêu chí về tăng trưởng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng sản phẩm, dịch vụ và uy tín thị trường. Cách tiếp cận này hợp lý, bởi ESG chỉ có giá trị thực sự khi trở thành một phần trong mô hình vận hành và chiến lược phát triển của doanh nghiệp, chứ không phải là một báo cáo riêng biệt hay một hoạt động truyền thông đơn lẻ.
Cần đo lường bằng chỉ số và bằng chứng cụ thể
- ESG gồm ba trụ cột là môi trường, xã hội và quản trị. Khi chấm giải cho doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ, theo ông, cần lượng hóa các tiêu chí ESG ra sao để bảo đảm công bằng, minh bạch và phù hợp với đặc thù từng ngành?
Ông Phạm Hoài Trung: Theo tôi, để chấm ESG một cách công bằng, minh bạch và phù hợp với đặc thù từng ngành, trước hết cần hiểu rằng ESG không nên được chấm theo cảm tính hoặc theo những khẩu hiệu như doanh nghiệp có “làm xanh” hay không. ESG phải được lượng hóa bằng chỉ số, bằng chứng và mức độ cải thiện thực tế của doanh nghiệp.
Với thang điểm 20 điểm cho nhóm tiêu chí “Phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội”, có thể thiết kế thành ba phần: môi trường khoảng 7-8 điểm, xã hội khoảng 5-6 điểm và quản trị khoảng 5-6 điểm.
Tuy nhiên, tỷ trọng này có thể điều chỉnh theo từng ngành. Doanh nghiệp công nghiệp có tác động môi trường lớn hơn thì phần môi trường cần chiếm tỷ trọng cao hơn. Doanh nghiệp thương mại và dịch vụ lại cần chú trọng hơn đến người tiêu dùng, dữ liệu khách hàng, chuỗi cung ứng, lao động dịch vụ và minh bạch thông tin.
Đối với trụ cột môi trường, doanh nghiệp công nghiệp cần được đánh giá bằng các chỉ số như mức tiêu hao năng lượng trên một đơn vị sản phẩm, tỷ lệ tiết kiệm năng lượng, kiểm kê khí nhà kính, cường độ phát thải, tỷ lệ nước tái sử dụng, tỷ lệ chất thải được tái chế, mức độ tuân thủ môi trường, đầu tư công nghệ sạch hoặc áp dụng các hệ thống quản lý như ISO 14001, ISO 50001.
Với lĩnh vực thương mại và dịch vụ, tiêu chí môi trường có thể là sử dụng bao bì sinh thái, giảm nhựa dùng một lần, logistics phát thải thấp, bán lẻ xanh, tiết kiệm điện trong vận hành, mua sắm xanh và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Đối với trụ cột xã hội, cần lượng hóa bằng các chỉ số như việc làm ổn định, thu nhập bình quân, bảo hiểm xã hội, an toàn lao động, đào tạo nhân sự, tỷ lệ nghỉ việc, cơ chế tiếp nhận khiếu nại, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trách nhiệm với cộng đồng và chính sách bình đẳng trong môi trường làm việc.
Đối với trụ cột quản trị, cần đánh giá cam kết của lãnh đạo, chiến lược ESG, việc phân công trách nhiệm, quản trị rủi ro, minh bạch báo cáo, tuân thủ pháp luật, đạo đức kinh doanh, phòng, chống tham nhũng, bảo mật dữ liệu và cơ chế kiểm soát nội bộ. Đây là phần rất quan trọng, bởi nếu quản trị yếu thì các cam kết về môi trường và xã hội rất dễ dừng ở hình thức.
Tôi cho rằng nên có hai lớp tiêu chí: Một lớp tiêu chí ESG chung áp dụng cho tất cả doanh nghiệp và một lớp tiêu chí riêng theo từng ngành.
Đồng thời, hồ sơ ESG cần có bằng chứng kiểm chứng như báo cáo phát triển bền vững, báo cáo kiểm kê phát thải, chứng nhận ISO, dữ liệu năng lượng, hồ sơ lao động, báo cáo tuân thủ, chính sách nội bộ và kết quả cải thiện qua từng năm.
Như vậy, ESG trong chấm giải không chỉ là cộng thêm điểm cho doanh nghiệp “nói tốt” mà phải trở thành cơ chế nhận diện những doanh nghiệp thực sự quản trị tốt hơn, vận hành hiệu quả hơn, có trách nhiệm hơn và có năng lực cạnh tranh bền vững hơn.
- Việc ESG trở thành một tiêu chí trong Giải thưởng có thể tạo sức lan tỏa như thế nào đối với cộng đồng doanh nghiệp ngành Công Thương, nhất là trong bối cảnh thị trường, chuỗi cung ứng và người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến phát triển bền vững?
Ông Phạm Hoài Trung: Theo tôi, việc ESG trở thành một tiêu chí trong Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam 2026 có thể tạo ra sức lan tỏa rất tích cực đối với cộng đồng doanh nghiệp ngành Công Thương. Bởi giải thưởng không chỉ có chức năng tôn vinh mà còn có chức năng định hướng chuẩn mực phát triển cho doanh nghiệp.
Khi ESG được đưa vào tiêu chí chấm giải, thông điệp gửi tới doanh nghiệp là rất rõ: Trong giai đoạn hiện nay, một doanh nghiệp tiêu biểu không chỉ được đánh giá bằng doanh thu, lợi nhuận, quy mô thị trường hay thương hiệu, mà còn phải được đánh giá bằng việc doanh nghiệp tạo ra tăng trưởng đó có bền vững, minh bạch và có trách nhiệm hay không.
Sức lan tỏa đầu tiên là tạo áp lực tích cực để doanh nghiệp tự rà soát lại mô hình vận hành của mình. Doanh nghiệp công nghiệp sẽ phải quan tâm hơn đến tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, quản lý chất thải, an toàn lao động và công nghệ sạch. Doanh nghiệp thương mại và dịch vụ sẽ phải chú trọng hơn đến bán lẻ xanh, bao bì sinh thái, logistics phát thải thấp, bảo vệ dữ liệu khách hàng, chất lượng dịch vụ và trách nhiệm với người tiêu dùng.
Sức lan tỏa thứ hai là tạo ra một mặt bằng so sánh mới giữa các doanh nghiệp. Khi ESG trở thành một phần của thang điểm, doanh nghiệp sẽ hiểu rằng phát triển bền vững không còn là việc “làm thêm cho đẹp hồ sơ” mà là một phần của năng lực cạnh tranh.
Doanh nghiệp nào có dữ liệu tốt hơn, quản trị minh bạch hơn, trách nhiệm xã hội rõ hơn và khả năng đáp ứng yêu cầu xanh hóa chuỗi cung ứng tốt hơn sẽ có lợi thế trong việc xây dựng uy tín trên thị trường.
Sức lan tỏa thứ ba là tác động đến chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh các nhà mua hàng, nhà nhập khẩu, ngân hàng, nhà đầu tư và người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến ESG, giải thưởng có thể khuyến khích doanh nghiệp chủ động chuẩn bị dữ liệu, báo cáo, chứng nhận và hệ thống quản trị phù hợp.
Điều này giúp doanh nghiệp Việt Nam không bị động trước các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, dấu chân carbon, trách nhiệm lao động, tiêu chuẩn môi trường và minh bạch thông tin.
Tôi cho rằng nếu tiêu chí ESG được lượng hóa rõ hơn, có bằng chứng kiểm chứng và tránh tình trạng “greenwashing” (tẩy xanh), giải thưởng sẽ không chỉ là một hoạt động tôn vinh mà còn trở thành công cụ thúc đẩy chuyển đổi xanh trong cộng đồng doanh nghiệp ngành Công Thương.
Khi đó, mỗi doanh nghiệp đạt giải không chỉ là một đơn vị kinh doanh tốt mà còn có thể trở thành hình mẫu về tăng trưởng có trách nhiệm, góp phần lan tỏa văn hóa sản xuất và tiêu dùng bền vững trong toàn thị trường.
- Xin cảm ơn ông!
Chuyên gia ESG Phạm Hoài Trung: Việc đưa ESG vào thang điểm chấm giải là bước khởi đầu đúng đắn. Bước tiếp theo là làm cho ESG trở nên đo lường được, so sánh được và kiểm chứng được trong thực tiễn.