Tin Khu Vực 
Những rào cản đặc thù của hàng tươi sống
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử giúp rút ngắn chuỗi trung gian, mở rộng thị trường và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng. Tuy nhiên, khi đối tượng kinh doanh là những mặt hàng có tính đặc thù cao như nông sản và hải sản, thương mại điện tử lập tức bộc lộ một thách thức lớn, đó là làm thế nào để giữ được chất lượng tươi sống từ nơi sản xuất đến tay người mua trong thời gian ngắn nhất. Đây không chỉ là câu chuyện bán hàng trên không gian số, mà là cuộc đua khốc liệt với thời gian, công nghệ bảo quản và năng lực logistics chuyên dụng.
Nông sản và hải sản từ lâu đã được xem là nhóm hàng mang đậm bản sắc địa phương, gắn với lợi thế tự nhiên của từng vùng, từng đô thị. Những địa phương ven biển như Hải Phòng có thế mạnh rõ rệt về hải sản, trong khi các tỉnh phía Bắc nổi bật với nhiều loại nông sản theo mùa. Tuy nhiên, chính đặc điểm “tươi sống” lại trở thành điểm yếu chí tử khi các sản phẩm này bước vào môi trường thương mại điện tử.
Khác với hàng tiêu dùng thông thường, nông - hải sản có “vòng đời” rất ngắn. Chỉ cần một sự chậm trễ trong khâu giao nhận, hoặc một sai sót nhỏ trong quá trình đóng gói, sản phẩm có thể bị dập nát, giảm chất lượng hoặc hư hỏng hoàn toàn. Hệ quả trực tiếp là tỷ lệ hoàn đơn cao, chi phí phát sinh lớn và thiệt hại dồn hết về phía người bán, đa phần là các doanh nghiệp nhỏ hoặc hộ sản xuất địa phương.
Đối với hải sản, yêu cầu bảo quản còn khắt khe hơn nhiều. Để giữ được chất lượng, sản phẩm cần được cấp đông đúng quy trình, duy trì nhiệt độ ổn định xuyên suốt quá trình vận chuyển và được giao đến tay người tiêu dùng trong thời gian tối ưu. Chỉ một mắt xích trục trặc trong chuỗi này cũng đủ khiến toàn bộ lô hàng không còn giá trị thương mại. Trong điều kiện thiếu sự hỗ trợ bài bản từ các sàn thương mại điện tử và hệ thống vận tải chuyên dụng, việc đưa hải sản tươi sống đi xa khỏi địa phương vẫn là thách thức vượt quá khả năng của nhiều doanh nghiệp nhỏ.
Đối với hải sản, yêu cầu bảo quản còn khắt khe hơn nhiều. Ảnh minh họa
Sự chuyển dịch sang thương mại điện tử, dù mang lại cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, cũng đồng thời đặt doanh nghiệp vào trạng thái phải “tự đối diện” với rủi ro vận hành. Khi bán hàng trực tiếp trên không gian số, doanh nghiệp không còn sự “chia sẻ áp lực” từ thương lái hay các đại lý trung gian như trước đây. Mọi vấn đề, từ tồn kho, đóng gói, giao nhận đến phản hồi của khách hàng, đều dồn về một đầu mối duy nhất.
Theo ông Nguyễn Khánh Toàn, Giám đốc Quan hệ Chính phủ TikTok Shop Việt Nam, rủi ro này thể hiện rõ nhất trong các giai đoạn nhu cầu tăng đột biến, đặc biệt là thông qua các phiên livestream hoặc các chương trình khuyến mãi lớn. Khi đơn hàng tăng gấp 5 - 10 lần chỉ trong vài giờ, nếu doanh nghiệp không chuẩn bị sẵn sàng về sản lượng, kho bãi và quy trình bảo quản, cơ hội bán hàng sẽ nhanh chóng biến thành áp lực nặng nề. Với hàng tươi sống, sự quá tải của hệ thống không chỉ gây chậm trễ giao hàng mà còn trực tiếp làm suy giảm chất lượng sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng.
Một rào cản khác đến từ chính năng lực vận hành của doanh nghiệp địa phương. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp vẫn đang duy trì mô hình “tự làm tất cả”, từ sản xuất, livestream bán hàng, đóng gói cho đến gọi dịch vụ vận chuyển. Theo bà Nguyễn Thu Thủy từ Bee Logistics, cách làm này không còn phù hợp trong môi trường cạnh tranh hiện nay. Việc thiếu kinh nghiệm trong lựa chọn vật liệu, thiết kế bao bì và giải pháp đóng gói phù hợp cho từng loại sản phẩm, đặc biệt là hàng cần giữ lạnh hoặc dễ hư hỏng, chính là nguyên nhân khiến trải nghiệm khách hàng bị ảnh hưởng và rủi ro cho doanh nghiệp ngày càng gia tăng.
Áp dụng các giải pháp logistics tích hợp
Trước những thách thức nêu trên, các chuyên gia cho rằng bài toán bảo quản nông - hải sản không thể được giải quyết bằng những giải pháp manh mún. Thương mại điện tử, trong trường hợp này, không thể chỉ dừng lại ở việc “đưa hàng lên sàn”, mà phải gắn chặt với một hệ sinh thái hậu cần mạnh mẽ và chuyên nghiệp.
Xu hướng tất yếu là chuyển dịch sang các giải pháp logistics tích hợp, trong đó bao gồm quản lý tồn kho thông minh, quy trình đóng gói chuẩn hóa cho hàng tươi sống và mạng lưới vận chuyển được tối ưu hóa về thời gian. Với nông - hải sản, logistics không chỉ là phương tiện vận tải hay kho bãi đơn thuần, mà là cả một chuỗi cung ứng lạnh hoàn chỉnh. Chuỗi này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa công nghệ bảo quản, quy trình vận hành và dữ liệu.
Khi bán hàng trực tiếp trên không gian số, doanh nghiệp không còn sự “chia sẻ áp lực” từ thương lái hay các đại lý trung gian như trước đây. Ảnh minh họa
Trong bức tranh đó, dữ liệu đóng vai trò then chốt. Việc phân tích dữ liệu đơn hàng, xu hướng tiêu dùng và yếu tố mùa vụ giúp doanh nghiệp dự báo chính xác nhu cầu thị trường, từ đó chủ động kế hoạch sản xuất, bảo quản và phân phối. Khi khả năng dự báo được nâng cao, rủi ro tồn kho hoặc hư hỏng sẽ được giảm thiểu, đồng thời mở ra cơ hội để đặc sản địa phương không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn hướng tới thương mại điện tử xuyên biên giới trong khu vực ASEAN.
Một đề xuất đáng chú ý được đưa ra từ Hiệp hội doanh nghiệp SMEs là mô hình “trung tâm logistics dùng chung”. Đối với các doanh nghiệp nhỏ tại Hải Phòng, Hà Nội hay các địa phương lân cận, việc tự đầu tư hệ thống kho lạnh đạt chuẩn và quy trình đóng gói chuyên nghiệp là gánh nặng vượt quá khả năng tài chính. Trung tâm logistics dùng chung, với hạ tầng bảo quản sẵn có và đội ngũ vận hành chuyên nghiệp, được xem là giải pháp khả thi để tháo gỡ nút thắt này.
Tại các trung tâm này, hàng hóa sẽ được tập kết, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đóng gói theo quy trình thống nhất trước khi phân phối đi các vùng miền khác. Việc dùng chung hạ tầng giúp giảm đáng kể chi phí logistics cho từng doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để họ tập trung nguồn lực cho cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu.
Để mô hình này vận hành hiệu quả, cần có sự đồng hành của “kiềng ba chân”: Nhà nước - sàn thương mại điện tử - doanh nghiệp logistics. Về phía cơ quan quản lý, các chính sách hỗ trợ chi phí logistics, kho bãi và marketing trong giai đoạn đầu là yếu tố quan trọng để khuyến khích doanh nghiệp tham gia. Về phía các sàn thương mại điện tử, việc tích hợp sâu hơn các công cụ vận hành, hỗ trợ chuẩn hóa quy trình và cung cấp các gói vận chuyển ưu tiên cho hàng tươi sống sẽ giúp giảm áp lực cho người bán. Về phía doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là phải thay đổi tư duy, từ bỏ cách làm tự phát để đầu tư bài bản vào thương hiệu, bao bì và đặc biệt là làm chủ dữ liệu khách hàng.
Bài toán bảo quản nông - hải sản trên sàn thương mại điện tử chính là bài toán về sự chuyên nghiệp hóa chuỗi cung ứng. Khi các “điểm nghẽn” về logistics và công nghệ bảo quản được khơi thông, đặc sản địa phương sẽ không còn bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý hay thời gian.
Để đưa con cá tươi từ biển Hải Phòng hay trái cam từ vườn tược miền Bắc đến bàn ăn của người tiêu dùng ở các tỉnh phía Nam, điều cần thiết không chỉ là một nền tảng số hay đường truyền internet mạnh, mà là một hệ thống logistics đủ lạnh, đủ nhanh và đủ đồng bộ. Chỉ khi đó, giá trị của nông sản Việt mới thực sự được nâng tầm và phát triển bền vững trên bản đồ kinh tế số.
