Gặp người tái bản “Om ngự” nấu cơm tiến Vua

“Om ngự” có hình tròn, miệng rộng, vành miệng hơi úp vào để khi đun cơm nước không trào ra ngoài và có nắp đậy, trên nắp có núm để cầm.
Mục sở thị Làng gốm hơn 500 tuổi sản xuất linh vật mèo phục vụ Tết Quý Mão

Chiều cuối Đông, tiết trời se lạnh, trong căn nhà rường làng cổ Phước Tích (xã Phong Hoà, huyện Phong Điền, Thừa Thiên Huế) trưng bày rất nhiều sản phẩm gốm, người đàn ông 75 tuổi – ông Lê Trọng Diễn nhớ về “một thời vang bóng” của nghề gốm làng mình.

Lai lịch “Om ngự” làng Phước Tích

Bắt đầu câu chuyện về lai lịch của “Om ngự” nấu cơm tiến Vua, mắt ông Lê Trọng Diễn sáng lên, nét mặt tươi hẳn và để khẳng định làng mình - Phước Tích cũng có công lớn trong việc tạo ra vật dụng cho chốn cung đình xưa.

Gặp người tái bản “Om ngự” nấu cơm tiến Vua

Theo ông Lê Trọng Diễn, làng Phước Tích được thành lập 1470, kể từ đó, để làm kế sinh nhai, nhà nhà làm gốm, người người làm gốm. Nơi đây không có lấy một tấc ruộng, không có một nghề nào ngoài nghề làm gốm. Nói đến làng Phước Tích thì hồn làng cũng là gốm, cốt làng cũng là gốm.

Gốm làng Phước Tích nổi tiếng đã từ rất lâu, cách đây mấy trăm năm người Nhật Bản khẳng định rằng, trong trà đạo truyền thống của người Nhật vốn đã có ly trà bằng gốm làng Phước Tích.

Sách Ô Châu cận lục viết, vào những năm 1553, không có mối thu nhập nào lớn cho bằng đất nung làng Phước Tích. Có được điều đó là do đất ở đây rất chất lượng, màu sắc đẹp, nhờ vậy mà vua Gia Long cho để làm “Om ngự” nấu cơm.

Với giọng khàn rõ, chậm rãi ông Diễn cho rằng, hiện trong làng không ai có tư liệu về “Om Ngự” của làng Phước Tích. Tuy nhiên, trong Phủ biên tạp lục viết rằng, khi vua Gia Long lên ngôi năm 1802 và chính thức đặt tên cho làng là Phước Tích. Trước đó, làng có nhiều tên như Dõng Quyết, Cảm Quyết, Phước Giang, Hoàng Giang… Cũng từ khi được vua đặt tên Phước Tích, những người làm gốm trong làng “làm om tặng” để nấu cơm cho vua ăn và đặt tên là “Om ngự” hay “Ngọc oa ngự dụng”.

Gặp người tái bản “Om ngự” nấu cơm tiến Vua
Tác giả bài viết trao đổi cùng ông Lê Trọng Diễn

“Om ngự” có hình tròn, miệng rộng, vành miệng hơi úp vào để khi đun cơm nước không trào ra ngoài và có nắp đậy, trên nắp có núm để cầm. Khi làm om tiến vua thì có rất nhiều điều kiện, trong đó đất phải tinh lọc, mẫu phải đặc biệt và có cách đốt lò riêng cho “Om ngự”.

Trong Đại nam thực lục chép rằng, ngày xưa “Om ngự” làng Phước Tích dùng để nấu cơm với gạo De làng An Cựu (TP. Huế) và múc nước giếng Hàm Long chùa Bảo Quốc chỉ để cho vua dùng. Ngày nay nhiều cụ cao niên trong làng Phước Tích vẫn nhớ hai câu thơ truyền miệng trong dân gian “Om Phước Tích ngon cơm Hoàng đế - Sen Hà Trì nhất thể Phú Xuân”.

Ông Diễn kể rằng, việc làm “Om ngự” tiến vua nấu cơm cũng đã được vua Khải Định ban cho “giấy khen” và được lưu giữ tại nhà Lê Trọng Kim - đây là nơi sản xuất gốm lớn nhất vùng Phước Tích trước đây. Tuy nhiên, đến năm 1968, trong vụ hoả hoạn, nhà ông Kim bị cháy nên “giấy khen” không còn nữa.

“Om ngự” ngày nay

Chỉ tay từng sản phẩm gốm Phước Tích trưng bày trong nhà, từ chạn, ảng đến lu, vại, đèn dầu, bình vôi…. với vẻ nâng niu, ánh mắt chăm chú, hoài niệm. Ông Diễn cho rằng, đây là những vật dụng thường ngày không thể thiếu trong nhà của người xưa và là tài sản vô giá của ông hiện nay.

Gặp người tái bản “Om ngự” nấu cơm tiến Vua
“Om ngự” được giữ gìn cẩn thận, trưng bày tại nhà ông Diễn

Ông nhớ lại, thấy tiếc nuối về một thời nổi tiếng của gốm Phước Tích, năm 2010 kế thừa mẫu “Om ngự” của ông nội để lại – duy nhất một cái, ông Diễn bắt đầu “tái bản” để phục vụ nhu cầu sinh hoạt và bán cho du khách nấu cơm ăn.

Sau khi sản phẩm ra lò, mẫu mã thì tương đối nhưng màu sắc thì không giống với bản cũ. Đây chỉ là “dạng” chứ không hoàn toàn giống “Om ngự” xưa, cái này là do chất đất và lò nung, ông Diễn khẳng định.

Ban đầu chỉ sản xuất ít và để nhớ về “một thời vàng son” của cha ông, nhưng càng về sau “tiếng lành đồn xa” nhu cầu sử dụng của người dân và khách hàng một nhiều. Rồi cũng từ đó, cứ đều đặn năm nào cũng có khách hàng trong và ngoài tỉnh đặt mua. Những người mua là chủ nhà hàng, tiệm ăn, mua để nấu cơm niêu, kho cá bán cho khách, có đơn hàng từ tận Sài Gòn đặt từ 2.000 – 4.000 cái, ông Lê Trọng Diễn giải thích.

Ông Diễn như một “kho sách sống” ở làng Phước Tích, ông nhớ như in những tháng ngày thăng trầm của làng gốm quê mình. Từ xưa đến nay, gốm Phước tích cũng đã nhiều lần “tắt lò” rồi cũng nhiều lần sống lại, từ học công nghệ gốm Lái Thiêu đến gốm Bát Tràng, thành lập hợp tác xã, rồi xây dựng lại lò gốm để phục dựng di tích…

Bây giờ nghề gốm ở Phước Tích vẫn sống được, vẫn có thu nhập, nhưng người sống với nghề gốm phải có lòng yêu nghề, có nhiệt huyết, đam mê…, ông Diễn cho biết.

Tuy nhiên, qua câu chuyện, trong ánh mắt ông Diễn vẫn gợi lên nét buồn thấy rõ, sự trăn trở về thế hệ kế cận, nối nghề cha ông nó mông lung, xa vời. Trong nghề gốm có ba thứ quan trọng “nhất xương, nhì da, ba giác lò” – xương là đất, da là thợ chuốt, thợ vẽ, giác lò là thợ đốt lò. Giờ trong làng không còn ai đốt lò được nữa cả, lớp trẻ chưa đam mê, tương lai gốm Phước Tích sẽ thất truyền…

Ông Nguyễn Xuân Hoa - Nhà nghiên cứu văn hoá Huế cho biết, trong ăn uống cung đình xưa, người ta sẽ tuyển chọn rất kỹ từ thực phẩm cho đến những vật dụng nấu nướng, tức là những nguồn nguyên vật liệu để tạo ra một bữa cơm cho vua, trong đó có việc chọn om để nấu cơm, kho cá.

Theo ông Hoa, om nấu cơm cho vua ăn chỉ sử dụng một lần, om nấu cơm cho vua trước khi nấu người ta lấy một om đất mới hoàn toàn, và dùng lửa nung lên một lần để “hơi đất” toả đi, không gây hại đến sức khỏe con người. Gạo vo xong, bỏ vào om nấu thành cơm. Om chỉ dùng 1 lần, dùng xong đập bỏ, không dùng lại nữa. Bởi vậy, nên nhu cầu đòi hỏi số lượng om lớn, vì số lượng rất lớn và vật rất dễ bị vỡ, bể nên rất khó để đưa từ những nơi xa về và “Om ngự” Phước Tích phù hợp với những yêu cầu đó. Với nguồn nhu cầu lớn nên đã thúc đẩy việc phát triển làm om đất của làng Phước Tích phát triển.

Với nét kiến trúc cổ kính, rêu phong và những căn nhà rường, vườn cây trái hàng trăm trăm tuổi bên dòng sông Ô Lâu, làng cổ Phước Tích là một trong hai ngôi làng của Việt Nam được công nhận là di tích quốc gia cùng với làng cổ Đường Lâm.

Nguyễn Tuấn
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★
Bài viết cùng chủ đề: Văn hoá

Có thể bạn quan tâm

Tin mới nhất

Hội Lim Xuân Quý Mão 2023: Nghiêm cấm hát quan họ “ngửa nón xin tiền”

Hội Lim Xuân Quý Mão 2023: Nghiêm cấm hát quan họ “ngửa nón xin tiền”

Hội Lim Xuân Quý Mão 2023 cần thực hiện với tinh thần vui tươi, thiết thực, đảm bảo tính trang nghiêm, an toàn và tiết kiệm.
Hà Nam: Đón nhận Bằng di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia cho đình Hạ - Sồng

Hà Nam: Đón nhận Bằng di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia cho đình Hạ - Sồng

Vừa qua, UBND xã Đức Lý (Lý Nhân - Hà Nam) đã tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia cho đình Hạ - Sồng.
Ninh Bình: Khai hội chùa Bái Đính Xuân Quý Mão 2023

Ninh Bình: Khai hội chùa Bái Đính Xuân Quý Mão 2023

Sáng 27/1 (mùng 6 tháng Giêng), chùa Bái Đính đã diễn ra Lễ khai hội chùa Bái Đính Xuân Quý Mão 2023.
Đảm bảo an ninh trật tự phiên chợ Viềng xuân Quý Mão 2023

Đảm bảo an ninh trật tự phiên chợ Viềng xuân Quý Mão 2023

Để đảm bảo an ninh trật tự cho phiên chợ Viềng xuân Quý Mão 2023, các cơ quan chức năng liên quan tỉnh Nam Định sẽ triển khai nhiều hoạt động.
Nhộn nhịp Lễ hội khèn hoa, Hội xuân mở cổng trời trên đỉnh Fansipan

Nhộn nhịp Lễ hội khèn hoa, Hội xuân mở cổng trời trên đỉnh Fansipan

Sáng 26/1 (tức mùng 5 Tết Quý Mão), khu du lịch Sun World Fansipan Legend tưng bừng khai mạc Lễ hội khèn hoa và Hội xuân mở cổng trời.

Tin cùng chuyên mục

Bộ tem “Kỷ niệm 50 năm Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam”

Bộ tem “Kỷ niệm 50 năm Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam”

Ngày 27/01/2023, Bộ tem “Kỷ niệm 50 năm Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam (1973-2023)” đã chính thức được phát hành.
Cúng khai trương đầu năm như thế nào để làm ăn thuận lợi, phát tài?

Cúng khai trương đầu năm như thế nào để làm ăn thuận lợi, phát tài?

Cúng khai trương đầu năm mới là điều quan trọng để khởi đầu công việc làm ăn, buôn bán, kinh doanh của các tiểu thương, doanh nghiệp.
Tựa sách nào bán chạy nhất Lễ hội Đường sách Tết Quý Mão 2023?

Tựa sách nào bán chạy nhất Lễ hội Đường sách Tết Quý Mão 2023?

Đắc nhân tâm, Cây cam ngọt của tôi, Võ Văn Kiệt trăm năm một chữ dân, Muôn kiếp nhân sinh là những tựa sách bán chạy nhất Lễ hội Đường sách Tết Quý Mão.
Khai mạc Lễ hội kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa

Khai mạc Lễ hội kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa

Lễ hội kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa được tổ chức để tưởng nhớ công lao to lớn của người Anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ...
Để lễ hội thực sự là sự kiện của cộng đồng, tôn vinh những giá trị văn hóa của dân tộc

Để lễ hội thực sự là sự kiện của cộng đồng, tôn vinh những giá trị văn hóa của dân tộc

Cả nước đang bước vào mùa lễ hội lớn nhất trong năm, dự báo lượng người tham gia tăng đột biến vì thế công tác quản lý, tổ chức lễ hội cần được tăng cường.
​​​​​​​Những lễ hội nổi tiếng ở miền Trung không thể bỏ qua dịp đầu năm

​​​​​​​Những lễ hội nổi tiếng ở miền Trung không thể bỏ qua dịp đầu năm

Lễ hội tại miền Trung luôn có sức hấp dẫn đặc biệt nhờ những sắc màu độc đáo với nhiều truyền thống thú vị được lưu giữ trong suốt nhiều năm.
Khám phá “vương quốc hang động"

Khám phá “vương quốc hang động"

Quảng Bình - điểm du lịch khám phá thiên nhiên với Vườn QG Phong Nha - Kẻ Bàng cùng hàng nghìn hang động lớn nhỏ, được xem là vương quốc hang động.
Về Cồn Chim - Mảnh đất Thuận Thiên

Về Cồn Chim - Mảnh đất Thuận Thiên

Chụp từ trên cao, Cồn Chim mang hình chiếc lá mảnh mai xanh biếc. Chiếc lá mời gọi những cánh chim trời giữa dòng Cổ Chiên sánh mật phù sa.
Mùng 4 Tết: Phủ Tây Hồ (Hà Nội) đông kẹt cứng

Mùng 4 Tết: Phủ Tây Hồ (Hà Nội) đông kẹt cứng

Trưa mùng 4 Tết, “biển người” vẫn đổ về Phủ Tây Hồ để dâng lễ cầu may mắn những ngày năm mới Quý Mão 2023.
Lễ hội chùa Hương Tích Hà Tĩnh 2023 có gì mới?

Lễ hội chùa Hương Tích Hà Tĩnh 2023 có gì mới?

Lễ hội chùa Hương Tích, xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc (tỉnh Hà Tĩnh) chính thức khai hội từ 27/1 (tức ngày mùng 6 tháng Giêng).
Phú Thọ: Nghiêm cấm chèo kéo khách, nâng giá bán hàng trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng

Phú Thọ: Nghiêm cấm chèo kéo khách, nâng giá bán hàng trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng

BQL Khu Di tích lịch sử Đền Hùng nghiêm cấm chèo kéo khách, nâng giá và chèn ép du khách khi đến dâng hương trong dịp Tết Nguyên đán Quý Mão 2023.
Đặc sắc tục “lấy nước mới” của đồng bào Tày, Nùng

Đặc sắc tục “lấy nước mới” của đồng bào Tày, Nùng

Theo phong tục cổ truyền của đồng bào Tày, Nùng tỉnh Cao Bằng, sau thời khắc giao thừa đồng bào dân tộc thường đi “lấy nước mới” đầu năm để dâng bàn thờ tổ tiên
Mèo rừng Cúc Phương: Hành trình hồi sinh

Mèo rừng Cúc Phương: Hành trình hồi sinh

Được giải cứu và đưa về rừng Cúc Phương chăm sóc, chữa trị … mỗi cá thể mèo rừng có những số phận và những câu chuyện như một cuộc hành trình hồi sinh.
Suối thực, suối mơ và rượu Văn Cao

Suối thực, suối mơ và rượu Văn Cao

Chúng tôi cho rằng, thưởng thức rượu Văn Cao là 1 hoạt động văn hóa. Chúng ta có thể nhân rộng cách uống rượu này thông qua việc phổ biến rượu nấu từ gạo VN.
CLIP: Ngàn người đổ về ngôi đền Thiêng dưới chân núi Nưa xin

CLIP: Ngàn người đổ về ngôi đền Thiêng dưới chân núi Nưa xin 'nước thánh'

Những ngày đầu năm mới, hàng ngàn người dân khắp nơi lại đổ về Phủ Na, ngôi đền thiêng ở Như Thanh (Thanh Hóa), để vãn cảnh, xin nước thánh cầu may mắn, bình an
Tục xin chữ đầu năm - tôn vinh truyền thống hiếu học của người Việt

Tục xin chữ đầu năm - tôn vinh truyền thống hiếu học của người Việt

Tục xin chữ, cho chữ không chỉ thể hiện truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo mà còn là một nét đẹp văn hóa của người Việt Nam vào những ngày Tết đến, Xuân về.
"Páo dung” gọi Xuân về

"Páo dung” gọi Xuân về

Từ ngàn xưa, trên những nương lúa, đêm hội gặp gỡ của các đôi trai gái và hội vui Xuân của người Dao đều vang lên lời hát ngọt ngào của điệu Páo dung.
Sinh viên quốc tế hào hứng trải nghiệm Tết cổ truyền Việt Nam

Sinh viên quốc tế hào hứng trải nghiệm Tết cổ truyền Việt Nam

Trong dịp Tết Nguyên đán Quý Mão, nhiều sinh viên quốc tế rất thích thú và ấn tượng khi có cơ hội trải nghiệm nét văn hóa truyền thống độc đáo của Việt Nam.
Mèo“quý tộc” và thú chơi thời thượng

Mèo“quý tộc” và thú chơi thời thượng

Không chỉ là thú cưng, những chú mèo thuộc dòng giống quý tộc, được xách tay về Việt Nam với mức giá lên đến hàng trăm triệu đồng còn là biểu tượng sự giàu có.
Hà Nội: Văn Miếu - Quốc Tử Giám đông nghẹt chiều ngày mùng 2 Tết Quý Mão

Hà Nội: Văn Miếu - Quốc Tử Giám đông nghẹt chiều ngày mùng 2 Tết Quý Mão

Chiều 23/1 (tức mùng 2 Tết), tranh thủ thời tiết đẹp, nhiều người dân Hà Nội đã đổ dồn về di tích tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám để khai bút, xin chữ và du Xuân.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động