Lần đầu tiên, Việt Nam chính thức công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi Hiệp định thương mại tự do (FTA Index) một công cụ toàn diện nhằm đo lường mức độ triển khai và khai thác các FTA tại từng địa phương. Trong bối cảnh xu hướng bảo hộ thương mại ngày càng gia tăng, các FTA không chỉ là "tấm hộ chiếu" giúp hàng hóa Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế mà còn là nền tảng then chốt để kết nối sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
"Hội nhập nhưng mà không ỷ lại, không phụ thuộc vào bất cứ một đối tác nào, nhưng chúng ta cũng không chấp nhận phải hội nhập bằng mọi cách. Hội nhập phải phụ thuộc là không dứt khoát, không chúng ta phải đứng lên từ cái bàn tay, khối ốc, khung trời, cửa biển và mảnh đất của mình bằng cái giá trị cốt lõi của con người Việt Nam", Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính phát biểu lại buổi lễ.
Sự kiện công bố Bộ chỉ số FTA Index 2024 diễn ra vào tháng 4/2025 đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực nâng cao hiệu quả thực thi các cam kết quốc tế của Việt Nam. Thay vì chỉ đánh giá tổng thể ở cấp Trung ương, FTA Index giúp so sánh mức độ thực thi giữa các địa phương - nơi trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp và triển khai chính sách hội nhập. Đây là căn cứ quan trọng để nhìn nhận rõ hơn đâu là điểm mạnh, điểm yếu trong công tác tận dụng FTA tại từng tỉnh, thành phố.
Cũng theo Bộ trưởng, Bộ Chỉ số FTA Index hàng năm, nhằm tạo lập, cung cấp cơ sở dữ liệu minh bạch, khách quan, toàn diện về mức độ thực thi các cam kết FTA tại từng địa phương; làm căn cứ quan trọng, giúp Chính phủ và các Bộ, ngành, địa phương hoạch định cơ chế, chính sách điều hành sản xuất, xuất nhập khẩu bảo đảm sát thực, khả thi nhằm thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp chủ động tham gia, khai thác có hiệu quả các FTA để đẩy mạnh sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu; đồng thời, âng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, nhất là trong bối cảnh toàn cầu đang trải qua nhiều biến động phức tạp, khó đoán định. Bộ Chỉ số còn là minh chứng rõ nét, thể hiện cam kết của Việt Nam về tự do hoá thương mại, cạnh tranh công bằng và hướng tới phát triển bền vững.
Ông Ngô Trung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương cũng cho rằng, việc công bố chỉ số này mang nhiều ý nghĩa, đặc biệt trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng. Việt Nam gửi đi thông điệp kiên định hội nhập sâu rộng, không phụ thuộc vào bất kỳ thị trường nào và tuân thủ nghiêm túc các cam kết quốc tế.
Cũng theo ông Khanh, Bộ chỉ số còn là lời nhắc nhở rằng các địa phương phải chủ động vào cuộc, bởi cơ hội từ các hiệp định chỉ thực sự phát huy khi được chuyển hóa thành hành động thực tiễn, chính sách hỗ trợ, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao năng lực doanh nghiệp.
Đáng chu ý, theo các chuyên gia kinh tế, thực hiện chủ trương của Đảng, những năm qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều quyết sách quan trọng và chỉ đạo thực hiện toàn diện, hiệu quả công tác hội nhập kinh tế quốc tế; nổi bật là đã đẩy mạnh đàm phán, ký kết và thực thi 17 FTA với hầu hết các quốc gia, các nền kinh tế lớn trên thế giới, đưa Việt Nam trở thành một trong những nước dẫn đầu khu vực và thế giới về tham gia các khuôn khổ hợp tác kinh tế song phương và đa phương.
Tuy nhiên, trong quá trình thực thi các FTA này vẫn chưa tận dụng được hết hiệu quả mà hiệp định mang lại, đơn cử là tỷ lệ tận dụng ưu đãi còn rất hạn chế và doanh nghiệp chủ yếu làm các sản phẩm thô. Hơn nữa, ở các địa phương, mặc dù đã có nhiều quan tâm, hỗ trợ cho các doanh nghiệp tận dụng các FTA, song còn rất khiêm tốn, do nguồn nhân lực ở nhiều nơi còn rất mỏng, chưa được đào tạo một cách bài bản về chuyên môn.
Chính bởi vậy, FTA Index ra đời cũng nhằm mục tiêu hỗ trợ cho rất nhiều đối tượng khác nhau từ Quốc hội cho đến các cơ quan Trung ương, cơ quan địa phương, các nhà đầu tư và người dân, doanh nghiệp có thể tận dụng được các FTA tốt hơn vì nó sẽ đo lường sức khỏe, đo lường khả năng của các tỉnh thành, hỗ trợ các doanh nghiệp trong quá trình thực thi đó. Từ đó có thể xây dựng được những giải pháp hỗ trợ cho các địa phương, các doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng và các nhà đầu tư một cách tích cực và hiệu quả hơn.
Tương tự đối với các cơ quan trung ương, FTA Index sẽ giúp cho công tác quản lý tốt hơn và hỗ trợ cho các địa phương và doanh nghiệp một cách thiết thực hơn. Còn với địa phương có thể soi chiếu được việc thực hiện kế hoạch hành động của Chính phủ gắn với kế hoạch hành động do mình xây dựng và từ đó có thể xác định được những điểm đã làm được và những điểm làm nhưng còn cần phải thúc đẩy hơn nữa để từ đó đưa ra những giải pháp, chính sách cụ thể hơn cho các doanh nghiệp trên địa bàn của mình tận dụng được FTA.
Dẫn lời Tổng Bí thư với kỳ vọng môi trường kinh doanh của Việt Nam phải vươn lên nằm trong nhóm 3 nước dẫn đầu khu vực ASEAN, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng đánh giá, FTA Index được xem là bước đầu giúp nhận diện điểm mạnh, điểm yếu trong thực thi hội nhập.
Tuy nhiên, trong thời gian tới, để triển khai FTA Index hiệu quả, các chuyên gia cho rằng, cần tăng cường nhận thức và tuyên truyền về FTA; xây dựng kế hoạch hành động chi tiết; có các giải pháp hỗ trợ chuyên sâu; và cuối cùng là kết nối các mắt xích trong chuỗi sản xuất, xuất khẩu từ nông dân, doanh nghiệp đến ngân hàng, logistics và chính quyền.
Hiện nay, hàng hóa Việt Nam đã hiện diện tại hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ nhờ các FTA. Kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 800 tỷ USD, gần gấp đôi GDP, là minh chứng rõ ràng cho vai trò quan trọng của hội nhập kinh tế.
Kể từ khi tham gia Hiệp định thương mại tự do (FTA) đầu tiên cách đây hơn 30 năm, Việt Nam đã không ngừng mở rộng cánh cửa bước vào các thị trường tiềm năng trên toàn cầu. Những nỗ lực hội nhập sâu rộng ấy đã mang lại kết quả rõ nét: hàng hóa "Made in Vietnam" ngày càng hiện diện nhiều hơn tại các thị trường lớn, khó tính và có yêu cầu khắt khe về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và xuất xứ.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều rủi ro và bất ổn, những "cơn gió ngược" từ suy thoái, xung đột địa chính trị hay chính sách bảo hộ có thể tác động trực tiếp đến nền kinh tế Việt Nam. Chính vì vậy, việc tận dụng triệt để các FTA đã ký kết và chủ động mở rộng thêm các hiệp định với các khu vực, đối tác mới là hướng đi chiến lược. Đây không chỉ là giải pháp để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, mà còn là cơ hội để Việt Nam tiếp cận các thị trường giàu tiềm năng, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước.
