ESG và bài toán tự chủ của doanh nghiệp Việt

Ngày 30/1/2026, tại Hà Nội, Viện Quản trị Kinh doanh,Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp với Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học “ESG và các vấn đề về phát triển bền vững tại Việt Nam”. Hội thảo diễn ra trong bối cảnh ESG (Môi trường, xã hội, quản trị đang nổi lên như “luật chơi mới” của thương mại quốc tế, trở thành thước đo quan trọng để đánh giá rủi ro dài hạn và chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Hội thảo quy tụ các chuyên gia, giảng viên, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp trong lĩnh vực môi trường, quản trị và phát triển bền vững, nhằm: trao đổi về xu hướng ESG, thực trạng triển khai và khung chính sách liên quan tại Việt Nam; làm rõ vai trò của ESG đối với mục tiêu phát triển bền vững và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam; thảo luận các cách tiếp cận và giải pháp triển khai khả thi, đặc biệt là định hướng nội địa hóa hệ tiêu chí và mô hình ESG phù hợp với điều kiện và năng lực thực thi của doanh nghiệp Việt Nam.

ESG - điều kiện để chuyển đổi thực chất

Phát biểu tại hội thảo, TS. Vũ Văn Tiến - Trưởng Ban Tuyên giáo Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhấn mạnh: Phát triển bền vững luôn là quan điểm xuyên suốt của Đảng, sự phát triển hôm nay không được làm tổn hại đến tương lai. Đại hội lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo TS Vũ Văn Tiến, ESG cần được nhìn nhận như công cụ quản trị hiện đại để hiện thực hóa các chủ trương về tăng trưởng xanh và quản trị quốc gia. Điều cốt lõi phải chuyển hóa ESG thành hành động cụ thể, phù hợp với từng ngành, từng địa phương, từng doanh nghiệp, điều này không chỉ đáp ứng yêu cầu hội nhập mà còn trở thành động lực phát triển bao trùm.

TS. Vũ Văn Tiến cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức hiện hữu như các vấn đề liên quan đến thể chế phát triển bền vững còn đang hoàn thiện; chuẩn mực quốc tế chưa tương thích hoàn toàn; năng lực dữ liệu và kiểm chứng còn hạn chế; khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa dễ bị quá tải nếu thiếu hỗ trợ. Do đó, nội địa hóa ESG phải gắn với quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và chuyển đổi số quốc gia.

Hội thảo đã đặt trọng tâm vào việc định hình các cách tiếp cận và giải pháp khả thi nhằm nội địa hóa ESG - từ “chuẩn mực toàn cầu” thành mô hình triển khai phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực thực thi của doanh nghiệp Việt Nam, qua đó tạo động lực cho chuyển đổi thực chất, bền vững.

ESG trong chiến lược phát triển bền vững quốc gia

Phiên tham luận của hội thảo tập trung vào ba chủ đề: triển khai Nghị quyết 68 và thực trạng ESG tại Việt Nam; ESG với mục tiêu phát triển bền vững của doanh nghiệp và cách doanh nghiệp ứng xử với ESG.

Liên quan đến Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Đại biểu Quốc hội khóa XV Nguyễn Quang Huân - Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam cho rằng, từ một khái niệm từng được xem là phổ thông như “phát triển bền vững”, thế giới đang chuyển mạnh sang tiếp cận theo chuẩn ESG. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy hơn 44% doanh nghiệp Việt Nam hiện nay thậm chí chưa từng nghe tới thuật ngữ ESG. Đây là vấn đề cần được thảo luận nghiêm túc, bởi nếu doanh nghiệp không hiểu ESG, rất khó có thể duy trì tăng trưởng dài hạn.

Theo đại biểu Nguyễn Quang Huân, Nghị quyết 68 đặt ra mục tiêu đến năm 2030 tăng trưởng GDP khoảng 10 - 12%/năm, trong đó, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp 55 - 58% GDP, sử dụng tới 85% lao động và hướng tới mức tăng năng suất lao động 8,5 - 9,5%/năm. Xa hơn, đến năm 2045, Việt Nam kỳ vọng có khoảng 3 triệu doanh nghiệp, đóng góp trên 60% GDP.

“Những mục tiêu rất cụ thể này tạo sức ép lớn đối với khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân. Nếu không chuẩn bị một nền tảng phát triển bền vững, rất khó giữ được nhịp tăng trưởng ổn định trong thời gian dài. Tăng trưởng một vài năm có thể đạt được, nhưng tăng trưởng đều và bền vững thì chỉ có thể dựa trên con đường phát triển dài hạn”- đại biểu Nguyễn Quang Huân nhấn mạnh,

Theo đại biểu, phát triển bền vững cần được thống nhất nhận thức như một yêu cầu cấp thiết. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là đổi mới tư duy, tạo sự thống nhất giữa nhận thức và hành động. Các hội thảo, diễn đàn về ESG cần tiếp tục được mở rộng để lan tỏa hiểu biết ra ngoài xã hội, bởi hiện nay việc truyền thông về ESG vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tiễn.

Còn theo PGS.TS Phan Chí Anh - Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội khẳng định: hiện nay ESG đang chịu sự chi phối đáng kể từ các yếu tố bên ngoài, đặc biệt là thị trường tài chính quốc tế và các công ty tư vấn. Lợi ích thực chất của ESG đối với cộng đồng trong nước vẫn chưa được nhìn nhận đầy đủ, trong khi thị trường dịch vụ tư vấn ESG đang phát triển rất nhanh, tạo ra chi phí lớn cho doanh nghiệp.

Hiện, thế giới có khoảng 400 tiêu chuẩn ESG đã cung cấp cho doanh nghiệp một khung quản trị có tính hệ thống. Các bộ tiêu chuẩn từ tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành nghề hay chính phủ giúp doanh nghiệp định lượng tác động môi trường, chuẩn hóa trách nhiệm xã hội và nâng cao năng lực quản trị.

“Việc xây dựng báo cáo ESG theo chuẩn quốc tế có thể tiêu tốn hàng tỷ đồng và kéo dài nhiều năm. Điều này không sai, nhưng có nguy cơ làm lệch hướng các mục tiêu phát triển bền vững nếu thiếu điều chỉnh phù hợp” - PGS.TS Phan Chí Anh nêu.

Từ đó, PGS.TS Phan Chí Anh cho rằng ESG có tiềm năng giúp doanh nghiệp Việt Nam hướng tới phát triển bền vững, nhưng chưa thể phát huy hiệu quả tối ưu nếu không được đơn giản hóa, nội địa hóa và thiết kế cơ chế phù hợp.

Theo PGS.TS Phan Chí Anh, Việt Nam cần xây dựng hệ thống chỉ tiêu theo quy mô doanh nghiệp, ngành nghề và lộ trình thực hiện khác nhau. Việc nội địa hóa tiêu chuẩn phải phản ánh đặc thù Việt Nam, với sự tham gia của cơ quan quản lý, hiệp hội ngành nghề và cộng đồng doanh nghiệp. Thay vì chỉ áp dụng cách tiếp cận “từ trên xuống”, cần kết hợp cả chiều ngược lại từ thực tiễn doanh nghiệp để tạo hệ sinh thái ESG khả thi.

Với cách tiếp cận đa chiều và phản biện, các tham luận trình bày tại hội thảo nhìn nhận ESG trên cả hai mặt: ESG có thể trở thành đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh, nhưng cũng có thể biến thành gánh nặng tuân thủ nếu bị áp dụng máy móc hoặc chạy theo báo cáo hình thức. Cụ thể, ESG có thể tạo lợi thế cạnh tranh bền vững khi giúp doanh nghiệp nâng chất lượng quản trị dài hạn, tăng minh bạch, củng cố quản trị rủi ro và tuân thủ, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận thị trường và dòng vốn. Ngược lại, việc triển khai hình thức có thể làm gia tăng rủi ro “tô xanh”, đẩy chi phí tuân thủ lên cao nhưng không tạo ra chuyển đổi thực chất.