Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Vũ Nguyên Thành, Viện trưởng Viện Công nghiệp Thực phẩm (Bộ Công Thương) cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo thêm động lực và mở ra không gian mới cho hoạt động nghiên cứu khoa học, công nghệ. Những định hướng và chính sách mới không chỉ khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của khoa học, công nghệ mà còn tạo điều kiện để các viện nghiên cứu phát huy năng lực, chủ động đề xuất và triển khai những nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn, góp phần đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với sản xuất và đời sống.
Tại Nghị quyết số 57 đã nêu rõ: “Phát triển các viện nghiên cứu, trường đại học trở thành các chủ thể nghiên cứu mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo”; “đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, chú trọng nghiên cứu cơ bản, tiến tới tự chủ và cạnh tranh về công nghệ ở một số lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu, tiềm năng, lợi thế”… Đây là định hướng quan trọng, tạo thêm cơ sở để các viện nghiên cứu phát huy vai trò trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Những hình ảnh tại Viện Công nghiệp Thực phẩm
Là một trong những viện nghiên cứu đầu ngành của Việt Nam và là viện nghiên cứu duy nhất của Bộ Công Thương trong lĩnh vực công nghệ sinh học, những chủ trương, định hướng chính sách mới về khoa học, công nghệ sẽ mở thêm cơ hội để Viện Công nghiệp Thực phẩm phát huy thế mạnh trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học và công nghệ. Đồng thời, đây cũng là điều kiện để Viện chú trọng hơn đến quá trình hoàn thiện công nghệ, tạo ra sản phẩm và chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
PGS.TS Vũ Nguyên Thành nhấn mạnh, cùng với việc nâng cao chất lượng các nhiệm vụ khoa học, điều quan trọng là tăng khả năng kết nối giữa viện nghiên cứu với doanh nghiệp và các đơn vị sản xuất, qua đó rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường. Khi nhu cầu thực tiễn trở thành một trong những căn cứ để định hướng nhiệm vụ, kết quả nghiên cứu sẽ có thêm cơ hội được hoàn thiện, ứng dụng và nhân rộng. “Mục tiêu cuối cùng của nghiên cứu không chỉ là tạo ra kết quả khoa học, mà quan trọng hơn là kết quả đó có thể được ứng dụng, tạo ra giá trị và đóng góp thiết thực cho sản xuất” - PGS.TS Vũ Nguyên Thành nói.
Theo PGS.TS Vũ Nguyên Thành, một trong những vấn đề được Viện chú trọng là nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ. Đây cũng là nền tảng để Viện từng bước làm chủ những công nghệ phù hợp với thế mạnh và nhu cầu thực tiễn của ngành.
Viện Công nghiệp Thực phẩm luôn chú trọng nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ
Do đó, trong giai đoạn 2026, 2027, Viện ưu tiên chuẩn bị và triển khai hạ tầng trình diễn và chuyển giao công nghệ, đồng thời xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh gắn với các chương trình công nghệ lõi. Giai đoạn 2028 - 2030, Viện tập trung mở rộng quy mô chuyển giao, hình thành các gói công nghệ có khả năng nhân rộng theo chuỗi ngành hàng, đồng thời tăng cường nhiệm vụ hỗ trợ công tác xây dựng chính sách và quản lý nhà nước.
Viện cũng định hướng tập trung vào công nghiệp protein thay thế từ thực vật và vi sinh vật, phát triển chế biến sau gạo và các sản phẩm giá trị cao từ gạo, phát triển các sản phẩm từ phụ phẩm nông nghiệp theo hướng tuần hoàn, và nâng cấp năng lực kiểm nghiệm, giám định và cảnh báo rủi ro an toàn thực phẩm.
Ngoài ra, đẩy mạnh thu hút cán bộ giỏi, phát triển đội ngũ chuyên gia đầu ngành, tăng đào tạo quốc tế và đào tạo theo đặt hàng của doanh nghiệp. Đây là điều kiện cần để Viện nâng năng lực làm chủ công nghệ chiến lược và thực hiện tốt vai trò tư vấn, tham mưu cho Bộ.
PGS.TS Vũ Nguyên Thành cho rằng, trong bối cảnh yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, công nghiệp chế biến thực phẩm cần một nền tảng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đủ mạnh để nâng cao giá trị gia tăng, tự chủ công nghệ, bảo đảm an toàn thực phẩm và giảm phát thải. Xác định rõ trách nhiệm của một viện nghiên cứu đầu ngành trực thuộc Bộ Công Thương, Viện Công nghiệp Thực phẩm đã và đang tập trung nâng chất lượng nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, chủ động tham gia tham mưu chính sách, xây dựng hạ tầng đổi mới sáng tạo và đồng hành cùng doanh nghiệp.
Cụ thể, trong giai đoạn 2020-2025, Viện Công nghiệp Thực phẩm đã tham gia tham mưu chính sách, hỗ trợ Bộ Công Thương trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn, quy chuẩn và xử lý sự cố. Viện đã phối hợp rà soát hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho các sản phẩm do Bộ Công Thương quản lý, đồng thời tham gia xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với các nhóm ngành hàng quan trọng như sữa, dầu ăn, đồ uống có cồn, bột và tinh bột. Đáng chú ý, Viện đã tham gia xây dựng 4 quy chuẩn quốc gia nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, chống gian lận thương mại.
Viện Công nghiệp Thực phẩm triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học và công nghệ có tính ứng dụng cao
Bên cạnh đó, Viện duy trì Trung tâm phân tích và giám định thực phẩm quốc gia hoạt động theo tiêu chuẩn ISO, IEC 17025, thực hiện phân tích, giám định phục vụ doanh nghiệp và cơ quan quản lý; tham gia hỗ trợ chuyên môn trong các tình huống phát sinh liên quan đến xuất khẩu. Qua đó, Viện góp phần cung cấp bằng chứng, nâng tính minh bạch và khả năng phản ứng chính sách trước yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.
Một nhiệm vụ quan trọng khác đó là Viện đã triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học và công nghệ có tính ứng dụng cao, từng bước đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, góp phần giải quyết những yêu cầu thực tế của ngành và doanh nghiệp. Đặc biệt, Viện đã thành công trong phát triển và chuyển giao một số công nghệ chế biến và công nghệ sinh học phục vụ sản xuất thực phẩm chức năng, sản xuất giống vi sinh cho công nghiệp lên men…
Đơn cử như: Nâng cao khả năng giám sát an toàn thực phẩm thông qua việc xây dựng mức giới hạn các chỉ tiêu vi sinh vật đối với sản phẩm dầu thực vật, ngũ cốc và sản phẩm của ngũ cốc; nghiên cứu sản xuất đồ uống chức năng bằng phương pháp lên men sử dụng vi khuẩn Acetobacter có hoạt tính probiotic; nghiên cứu công nghệ chế biến một số sản phẩm từ quả thanh long ruột đỏ (siro, mứt nhuyễn) phục vụ sản xuất kem, sữa chua.
Nghiên cứu xây dựng quy trình công nghệ và dây chuyền thiết bị sản xuất một số sản phẩm đồ uống hỗ trợ sức khỏe giàu acid chlorogennic (CGA) từ hạt cà phê xanh; nghiên cứu công nghệ sản xuất chế phẩm giàu peptide chức năng từ một số loại microalgae Việt Nam ứng dụng trong sản xuất thực phẩm dành cho người ăn chay; nghiên cứu ứng dụng công nghệ phytosome và microencapsulation để nâng cao tính sinh khả dụng của một số hoạt chất chiết tách từ chè xanh Việt Nam
Khai thác ứng dụng nguồn gen vi sinh vật bản địa phân hủy lignocellulose trong xử lý chất thải của nhà máy sản xuất cồn sinh học; nghiên cứu đặc điểm kháng kháng sinh nội tại của các chủng Lactobacillus để tạo chế phẩm probiotic an toàn dùng cho người; nghiên cứu công nghệ sản xuất chế phẩm và thực phẩm chức năng từ ấu trùng ong chúa và sữa ong chúa…
Cũng trong giai đoạn 2022-2025, Viện đã thực hiện 30 hợp đồng chuyển giao công nghệ, 40 hợp đồng dịch vụ khoa học công nghệ. Nằm trong mạng lưới bảo tồn gen quốc gia và quốc tế, Viện đang bảo tồn, lưu giữ trên 1.900 chủng vi sinh vật công nghiệp phục vụ nhu cầu của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học. Nguồn gen được sử dụng và tạo ra những chủng vi sinh vật mới.
Các chính sách mới về khoa học, công nghệ mở thêm cơ hội để Viện Công nghiệp Thực phẩm phát huy thế mạnh nghiên cứu
Viện Công nghiệp Thực phẩm xác định tầm nhìn đến năm 2030 là trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp thực phẩm và công nghiệp sinh học, đóng vai trò hạ tầng kỹ thuật nòng cốt của Bộ Công Thương về tiêu chuẩn, quy chuẩn, giám định và an toàn thực phẩm.
Định hướng đến năm 2045 là phát triển Viện theo mô hình viện, trung tâm quốc gia có năng lực cạnh tranh khu vực, làm chủ một số công nghệ chiến lược, đồng hành với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa dựa trên khoa học và công nghệ. Để bảo đảm tính khả thi, Viện xây dựng định hướng theo nguyên tắc lựa chọn ưu tiên: Tập trung vào các công nghệ lõi có nhu cầu thị trường rõ, gắn với lợi thế nguyên liệu trong nước, có khả năng nội địa hóa và có tác động trực tiếp tới năng suất, chất lượng, an toàn và giảm phát thải trong ngành.
Với nền tảng nghiên cứu đã được tích lũy và hệ thống phòng, trung tâm chuyên môn tương đối toàn diện, Viện Công nghiệp thực phẩm sẽ tiếp tục cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 57 bằng những nhiệm vụ nghiên cứu sát hơn với nhu cầu thị trường, qua đó góp phần đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành một lực đẩy mới cho ngành Công Thương.
