Thực tế vận hành những tháng đầu năm 2026 cho thấy, áp lực lên hệ thống điện quốc gia đang gia tăng rõ rệt. Ngày 7/4/2026, hệ thống đã xác lập kỷ lục mới khi công suất cực đại đạt 51.691 MW (lúc 15h55), sản lượng điện toàn quốc đạt 1.078 triệu kWh, cao hơn khoảng 70 triệu kWh so với mức đỉnh trước đó ngày 31/3/2026. Tại miền Bắc, công suất cực đại ghi nhận 24.717 MW, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2025. Diễn biến này phản ánh nhu cầu điện tăng mạnh ngay từ đầu mùa nắng nóng, đặc biệt tại các địa phương tập trung nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất và trung tâm kinh tế như Hưng Yên, Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên.
Trong khi đó, theo dự báo của ngành điện, phụ tải cực đại miền Bắc năm 2026 có thể đạt khoảng 20.900 - 21.400 MW, tăng 10 - 12,8% so với năm trước. Do vậy, việc các doanh nghiệp chủ động tham gia điều chỉnh phụ tải (DR), đồng thời đẩy mạnh lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự dùng, cần được nhìn nhận như một giải pháp trọng tâm. Không chỉ trực tiếp góp phần “cắt đỉnh” phụ tải, giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia trong những thời điểm căng thẳng, các giải pháp này còn giúp doanh nghiệp chủ động nguồn năng lượng, tối ưu chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Quan trọng hơn, đây cũng là biểu hiện rõ nét của trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Khi mỗi cơ sở sản xuất trở thành một “tác nhân điều tiết phụ tải”, hệ thống điện sẽ vận hành linh hoạt hơn, giảm rủi ro quá tải cục bộ, đồng thời tạo dư địa để thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững.
Về phía ngành điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) xác định, tiết kiệm điện không chỉ dừng lại ở mục tiêu giảm chi phí, mà trở thành công cụ trực tiếp hỗ trợ vận hành hệ thống, góp phần giảm áp lực cung ứng trong các thời điểm cao điểm và nâng cao tính ổn định, an toàn của hệ thống điện quốc gia.
Ông Nguyễn Mạnh Quang - Phó Trưởng Ban Kinh doanh và Mua bán điện EVN cho biết: Để chủ động ứng phó, EVN đã thành lập Ban Chỉ đạo bảo đảm cung ứng điện năm 2026 và ban hành quy chế làm việc, trong đó phân công rõ trách nhiệm đối với các lĩnh vực phát điện, truyền tải, phân phối, điều chỉnh phụ tải, tiết kiệm điện và phối hợp vận hành với NSMO. Cùng với các giải pháp về nguồn, lưới điện, nhiên liệu và điều độ vận hành, EVN coi tiết kiệm điện là một phần quan trọng của bài toán bảo đảm an ninh năng lượng, an toàn hệ thống điện quốc gia và cung ứng điện ổn định cho sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân.
Theo đó, EVN coi điện mặt trời mái nhà, hệ thống pin lưu trữ (BESS) và điều chỉnh phụ tải là ba công cụ quan trọng để tăng độ linh hoạt của hệ thống điện. “Nếu điện mặt trời mái nhà là nguồn điện phân tán đặt gần nơi tiêu thụ, thì BESS là công cụ dịch chuyển năng lượng theo thời gian để hỗ trợ giờ cao điểm; còn điều chỉnh phụ tải là giải pháp tác động trực tiếp vào phía nhu cầu, giúp giảm phụ tải đỉnh mà không phải đầu tư thêm ngay nguồn điện đỉnh mới”, ông Quang nhấn mạnh.
Các tính toán của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO) cho thấy, riêng nhu cầu lắp đặt BESS cho hệ thống điện miền Bắc giai đoạn 2026 - 2027 ở mức 1.348 - 1.734 MW trong kịch bản tăng trưởng phụ tải 8,5%. “Trên cơ sở đó, EVN đã giao Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) triển khai 530 MW/1.060 MWh, giao Tổng công ty Điện lực Hà Nội (EVNHANOI) triển khai 275 MW/550 MWh, đồng thời giao EVNNPT nghiên cứu đầu tư khoảng 300 MW BESS trên lưới truyền tải với dung lượng tối thiểu 2 giờ”, ông Quang cho biết.
Nắng nóng đến sớm, kéo dài cùng với sự phục hồi của nền kinh tế là một trong những nguyên nhân chính khiến nhu cầu phụ tải tăng cao trên cả nước đặc biệt là tại khu vực miền Bắc. Trong các tháng cao điểm mùa hè, khoảngtừ tháng 5 đến tháng 8, hệ thống điện miền Bắc có thể đối mặt với nguy cơ thiếu hụt công suất đỉnh từ khoảng 2.500 đến 2.600 MW trong một số kịch bản vận hành bất lợi.
Thông tin từ Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), chỉ trong hai tháng đầu năm 2026, sản lượng điện thương phẩm của Tổng công ty đạt khoảng 16,29 tỷ kWh. Trong cơ cấu phụ tải, nhóm khách hàng công nghiệp và xây dựng chiếm khoảng 63,5%, trong khi nhóm khách hàng sinh hoạt và quản lý tiêu dùng chiếm gần 28,6%. Những con số này cho thấy, nhu cầu điện cho sản xuất tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, đồng thời nhu cầu điện phục vụ đời sống dân sinh cũng gia tăng rõ rệt, đặc biệt trong điều kiện thời tiết cực đoan.
Trong bối cảnh đó, áp lực đối với công tác cung ứng điện không chỉ đến từ sự gia tăng phụ tải trong nước mà còn chịu tác động từ những biến động của thị trường năng lượng thế giới. Hiện, tình hình năng lượng toàn cầu đang diễn biến phức tạp, các xung đột và căng thẳng tại một số khu vực như tại Trung Đông đang làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung, đồng thời khiến giá năng lượng trên thế giới biến động mạnh và khó lường.
Trên cơ sở nhận diện rõ những thách thức của mùa nắng nóng năm 2026, EVNNPC đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ điều hành hệ thống điện, đầu tư phát triển lưới điện, ứng dụng khoa học công nghệ đến tăng cường quản lý nhu cầu phụ tải và thúc đẩy sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định trong cao điểm mùa hè, mà còn hướng tới nâng cao hiệu quả vận hành và phát triển bền vững hệ thống điện trong dài hạn.
Ông Vũ Anh Phương - Phó Tổng Giám đốc EVNNPC cho biết, ngay từ đầu năm, các công ty điện lực đã phối hợp với Sở Công Thương rà soát, xác định danh sách các phụ tải quan trọng, trình UBND các tỉnh, thành phố phê duyệt. Trên cơ sở đó, phương án vận hành hệ thống điện năm 2026 được xây dựng và hoàn thiện phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương.
Trong công tác sửa chữa, bảo dưỡng, EVNNPC đã phê duyệt kế hoạch năm 2026 nhằm nâng cao độ tin cậy của lưới điện, đặc biệt đối với các thiết bị có nguy cơ sự cố cao. Các hạng mục trọng điểm được yêu cầu hoàn thành trước ngày 30/4/2026 để đảm bảo sẵn sàng vận hành trong mùa nắng nóng.
“Tổng công ty tiếp tục đẩy mạnh phát triển lưới điện 110kV và lưới trung, hạ áp nhằm đáp ứng nhu cầu tăng trưởng phụ tải, giảm tình trạng đầy tải, quá tải. Đồng thời, triển khai các giải pháp kỹ thuật như lắp đặt tụ bù ngang và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm nâng cao khả năng vận hành linh hoạt của hệ thống điện”, ông Phương cho biết.
Ở khâu điều hành, EVNNPC phối hợp chặt chẽ với các đơn vị điều độ để tối ưu phương thức vận hành, trong đó có việc điều chỉnh thời gian phát điện của các nhà máy thủy điện nhằm tăng khả năng đáp ứng phụ tải vào các thời điểm nắng nóng cao điểm.
Đặc biệt, Tổng công ty đẩy mạnh triển khai các chương trình quản lý nhu cầu phụ tải (DSM/DR), khuyến khích khách hàng sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời dịch chuyển phụ tải ra khỏi giờ cao điểm, triển khai lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự dùng. Đây là giải pháp mang tính nền tảng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành điện, chính quyền địa phương và khách hàng, nhất là các doanh nghiệp sản xuất lớn.
Cùng với đó, công tác tuyên truyền, tư vấn và khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà trong khu vực dân cư và doanh nghiệp cũng được tăng cường. Qua đó, góp phần giảm phụ tải từ lưới điện và giảm áp lực cho hệ thống trong các thời điểm cao điểm.
Ông Phương cho biết: “Tổng công ty đang triển khai các dự án điện mặt trời mái nhà tại 203 điểm thuộc trụ sở của 16 Công ty Điện lực, với tổng công suất lắp đặt khoảng 7.100 kWp. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ các dự án lắp đặt hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) với tổng công suất 305 MW/610 MWh. Đây không chỉ là giải pháp góp phần giảm điện năng tiêu thụ từ lưới điện, mà còn đóng vai trò mô hình mẫu, tạo niềm tin và lan tỏa tới khách hàng trong việc phát triển năng lượng sạch"
Với việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên, EVNNPC đang nỗ lực tối đa để bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định trong năm 2026. Tuy nhiên, để các giải pháp phát huy hiệu quả cao nhất, rất cần sự đồng hành của chính quyền địa phương và khách hàng sử dụng điện trong việc hình thành thói quen sử dụng điện tiết kiệm, hợp lý, như tắt các thiết bị không cần thiết, cài đặt điều hòa từ 27°C trở lên và chủ động điều chỉnh phụ tải vào các khung giờ cao điểm.
Có thể khẳng định, thách thức cốt lõi là làm sao biến tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải, sử dụng điện hiệu quả và phát triển nguồn phân tán thành công cụ vận hành thực tế, có số liệu, có giám sát, có cam kết thực hiện. Đó là điều kiện để chia sẻ áp lực cho hệ thống và bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định trong mùa nắng nóng 2026.
