Phòng dịch từ sớm để không trả giá bằng sức khỏe

Những đợt mưa lớn đầu tháng 7 vừa qua được dự báo sẽ xuất hiện dồn dập tại khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ dưới tác động của áp thấp nhiệt đới và bão trên Biển Đông. Bên cạnh những thiệt hại hữu hình như ngập lụt, sạt lở đất hay lũ quét, còn có một "mối nguy âm thầm" thường xuất hiện sau thiên tai là sự bùng phát của các dịch bệnh truyền nhiễm.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, sau mỗi đợt mưa bão, số ca mắc sốt xuất huyết, tiêu chảy cấp, đau mắt đỏ, tay chân miệng, các bệnh đường hô hấp và bệnh ngoài da đều có xu hướng gia tăng. Nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm, rác thải ùn ứ, cống rãnh tắc nghẽn, nước đọng kéo dài đã tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, vi rút và côn trùng truyền bệnh phát triển. Điều đáng lo ngại là những nguy cơ này thường không xuất hiện ngay khi thiên tai xảy ra mà bùng phát sau đó vài ngày hoặc vài tuần, khiến công tác kiểm soát gặp nhiều khó khăn nếu không có sự chuẩn bị từ sớm.

Điều đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy từ "chống dịch khi có dịch" sang "phòng dịch trước khi dịch xuất hiện". Đây không chỉ là yêu cầu chuyên môn của ngành y tế mà còn là một phần quan trọng trong công tác phòng ngừa rủi ro, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Có thể ghi nhận, ngành y tế Thanh Hóa đã chủ động xây dựng các phương án ứng phó từ rất sớm. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa đã kiện toàn Ban Chỉ đạo và các đội đáp ứng nhanh, chuẩn bị đầy đủ hóa chất, vật tư, trang thiết bị; đồng thời yêu cầu các đơn vị y tế cơ sở tăng cường giám sát dịch tễ, truyền thông phòng bệnh, hướng dẫn người dân xử lý nguồn nước, vệ sinh môi trường và chuẩn bị các điều kiện cần thiết trước mùa mưa bão.

Ở cơ sở, nhiều địa phương cũng đã có cách làm chủ động. Xã Thanh Quân là một ví dụ khi trạm y tế tham mưu chính quyền xây dựng kế hoạch phòng, chống dịch ngay từ đầu năm, triển khai giám sát véc-tơ truyền bệnh, huy động các tổ chức đoàn thể tham gia vệ sinh môi trường và tuyên truyền đến từng hộ dân. Những kết quả bước đầu cho thấy, khi chính quyền vào cuộc quyết liệt và người dân đồng thuận thì nguy cơ phát sinh dịch bệnh hoàn toàn có thể được kiểm soát.

Tuy nhiên, những nỗ lực của ngành y tế sẽ khó phát huy hiệu quả nếu người dân còn chủ quan. Thực tế cho thấy, phần lớn các bệnh truyền nhiễm sau mưa bão đều có thể phòng ngừa bằng những biện pháp rất đơn giản như sử dụng nước sạch, ăn chín uống sôi, thu gom rác thải, khơi thông cống rãnh, loại bỏ các vật dụng chứa nước đọng, thường xuyên diệt lăng quăng, bọ gậy và giữ gìn vệ sinh môi trường sống.

Điều đáng quan tâm là không ít người vẫn có tâm lý "đợi có dịch mới phòng". Khi xuất hiện các triệu chứng ban đầu lại tự mua thuốc điều trị tại nhà, bỏ qua "thời điểm vàng" để phát hiện và xử lý bệnh. Chính sự chủ quan ấy có thể khiến bệnh diễn biến nặng hơn, đồng thời làm gia tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Nâng cao ý thức cộng đồng - Chìa khóa kiểm soát dịch bệnh

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng thời tiết cực đoan, nguy cơ dịch bệnh sau thiên tai sẽ còn hiện hữu trong nhiều năm tới. Vì vậy, công tác phòng, chống dịch không thể chỉ mang tính thời vụ mà cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, gắn với nâng cao năng lực y tế dự phòng và xây dựng ý thức phòng bệnh trong cộng đồng.

Muốn hạn chế thấp nhất nguy cơ bùng phát dịch bệnh, cần tiếp tục đầu tư cho hệ thống y tế dự phòng, bảo đảm đầy đủ thuốc, hóa chất, vật tư, trang thiết bị, đồng thời nâng cao năng lực giám sát dịch tễ và xử lý ổ dịch ngay từ khi mới xuất hiện. Song song với đó là tăng cường truyền thông để mỗi người dân hiểu rằng vệ sinh môi trường, bảo vệ nguồn nước và chủ động theo dõi sức khỏe không chỉ là việc của cá nhân mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương vào chiều ngày 9/7/2026, ông Lê Hồng Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Mùa mưa bão luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát nhiều dịch bệnh truyền nhiễm, nhưng nguy cơ đó hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu người dân chủ động phòng bệnh ngay từ đầu. Chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ các phương án về nhân lực, thuốc, hóa chất, vật tư và tăng cường giám sát dịch tễ trên toàn địa bàn. Tuy nhiên, hiệu quả phòng, chống dịch không chỉ phụ thuộc vào ngành y tế mà trước hết bắt đầu từ ý thức của mỗi người dân. Mỗi gia đình cần chủ động vệ sinh môi trường, xử lý nguồn nước, diệt lăng quăng, bọ gậy, thực hiện ăn chín, uống sôi và theo dõi sức khỏe các thành viên sau mưa bão. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, cần đến cơ sở y tế sớm để được khám, điều trị kịp thời, không tự ý điều trị tại nhà. Chủ động phòng bệnh chính là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng."

Còn anh Nguyễn Tại Tuấn, trú tại phố Lê Ngân, phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cho biết: Từ khuyến cáo của ngành Y tế, năm nào cũng vậy gia đình đã chủ động vệ sinh nhà cửa, khơi thông cống rãnh, đậy kín các dụng cụ chứa nước và thường xuyên kiểm tra, loại bỏ những vật dụng có thể đọng nước để phòng, chống sốt xuất huyết.

"Trước đây, nhiều người chỉ quan tâm đến việc phòng chống thiên tai mà chưa chú ý nhiều đến nguy cơ dịch bệnh sau mưa bão. Qua tuyên truyền, tôi nhận thấy chỉ cần mỗi gia đình nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, sử dụng nước sạch, ăn chín, uống sôi và đưa người thân đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường thì đã góp phần rất lớn trong việc ngăn ngừa dịch bệnh. Phòng bệnh từ sớm vừa bảo vệ sức khỏe gia đình mình, vừa là trách nhiệm với cộng đồng", anh Tuấn chia sẻ.

Mưa bão là yếu tố khách quan không thể ngăn cản, nhưng dịch bệnh sau mưa bão hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, ngành y tế và người dân. Phòng dịch từ sớm chính là cách bảo vệ sức khỏe cộng đồng hiệu quả nhất, đồng thời giảm thiểu những thiệt hại về kinh tế - xã hội do dịch bệnh gây ra.

Thiên tai là yếu tố khó tránh, nhưng dịch bệnh sau thiên tai hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu có sự chuẩn bị từ sớm và sự chung tay của cả cộng đồng. Khi mỗi địa phương chủ động phương án ứng phó, cơ sở y tế sẵn sàng nguồn lực và người dân nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường sống, nguy cơ phát sinh dịch bệnh sẽ được hạn chế ở mức thấp nhất. Chủ động phòng dịch không chỉ là giải pháp bảo vệ sức khỏe trước mắt mà còn góp phần bảo đảm ổn định đời sống xã hội, duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh và giảm thiểu những tổn thất do thiên tai gây ra. Trong bối cảnh thời tiết diễn biến ngày càng cực đoan, phòng bệnh từ sớm, từ xa chính là cách ứng phó hiệu quả và bền vững nhất.