Đối ngoại sau Đại hội XIV: Động lực mới cho tăng trưởng hai con số

Triển khai toàn diện ở “tầm cao mới”, hiện thực hóa tăng trưởng hai con số

Tháng 2/2026, trong bài viết với tiêu đề "Đẩy mạnh đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới", Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Trong chiều dài của lịch sử nhân loại, thực tiễn thế giới cho thấy quy luật nhất quán: không một quốc gia phát triển hùng mạnh nào mà không xây dựng một nền đối ngoại mạnh. Trong thế giới ngày nay, an ninh và phát triển của mỗi quốc gia không thể biệt lập, đứng bên ngoài những tác động của thế giới và thời đại, của thời cuộc và cục diện.

Đứng trước những thời khắc lịch sử, đất nước cần có những quyết sách lịch sử. Kỷ nguyên mới đòi hỏi phải triển khai "đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới": Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia dân tộc; lấy hòa bình, độc lập, tự chủ, tự cường là nền tảng; đặt người dân là trung tâm của mọi chính sách; coi đóng góp cho cộng đồng quốc tế là trách nhiệm. Ở tầm cao mới , đối ngoại sẽ được triển khai một cách tự tin, tự chủ, tự lực, tự cường hơn; đóng góp hiệu quả hơn vào những mục tiêu chiến lược của đất nước; thể hiện trách nhiệm lớn hơn đối với hòa bình và phát triển của thế giới”.

Tư duy ấy đã được đặt ra rất rõ trong bài viết của Tổng Bí thư, khi nhấn mạnh rằng, trong lịch sử phát triển của thế giới, không một quốc gia nào có thể trở thành cường quốc nếu không xây dựng được một nền đối ngoại đủ mạnh. Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu sắc, an ninh và phát triển của mỗi quốc gia đều gắn chặt với những chuyển động của thế giới. Nhưng điều đáng chú ý hơn không nằm ở mệnh đề mang tính khái quát đó, mà nằm ở yêu cầu cụ thể được đặt ra: đối ngoại phải được triển khai “toàn diện ở tầm cao mới”, với năng lực đóng góp trực tiếp, hiệu quả hơn vào các mục tiêu chiến lược của đất nước.

Tinh thần đó cũng được thể chế hóa trong Nghị quyết Đại hội XIV, khi đối ngoại được xác định là nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên”, đặt ngang với quốc phòng, an ninh trong cấu trúc bảo đảm và phát triển đất nước. Đây là một thay đổi có tính bản lề, phản ánh việc đối ngoại không còn được nhìn như một không gian bên ngoài, mà trở thành một bộ phận cấu thành của hệ thống vận hành phát triển. Các mục tiêu tăng trưởng không thể đạt được nếu thiếu một nền đối ngoại đủ năng lực để kết nối, dẫn dắt và chuyển hóa các nguồn lực bên ngoài vào bên trong nền kinh tế.

Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV cũng đặt đối ngoại trong mối quan hệ trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời yêu cầu triển khai đối ngoại và hội nhập quốc tế một cách sâu rộng, toàn diện, hiệu quả, gắn với nhiệm vụ phân tích, dự báo tình hình quốc tế và xây dựng các kịch bản ứng phó đối với các tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội. Cụ thể, Kết luận nêu rõ: “Triển khai hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, hiệu quả. Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế. Chú trọng việc phân tích, đánh giá dự báo tình hình quốc tế, đề xuất các kịch bản ứng phó kịp thời, chủ động, nhất là đối với các tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”.

Điều này cho thấy một thay đổi rất rõ về chức năng: đối ngoại không còn chỉ là phản ứng với thế giới, mà phải đi trước, nhận diện cơ hội, giảm thiểu rủi ro và quan trọng hơn, tạo ra những điều kiện cần thiết cho tăng trưởng. Nói cách khác, đối ngoại đang được chuyển từ trạng thái “thích ứng” sang trạng thái “kiến tạo”.

Nhìn tổng thể, có thể thấy đối ngoại của Việt Nam đang đứng trước một bước chuyển quan trọng. Theo nhiều chuyên gia, để hoàn tất bước chuyển đó, điều cần thiết phải tổ chức lại toàn bộ cách thức vận hành của đối ngoại theo logic của tăng trưởng. Đây không chỉ nhiệm vụ riêng của bộ, ngành nào mà là yêu cầu đối với toàn bộ hệ thống điều hành kinh tế, từ trung ương đến địa phương, từ hoạch định chính sách đến thực thi.

Bước chuyển mạnh sau Đại hội XIV

Ngay sau Đại hội XIV, các hoạt động đối ngoại của Việt Nam không chỉ dày đặc về tần suất, mà quan trọng hơn, đã nâng tầm và vị thế nước nhà.

Sự chuyển động này bắt nguồn từ những định hướng ở tầm chiến lược. Trong bài viết của Tổng Bí thư, yêu cầu “đẩy mạnh đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới” là một chỉ dẫn về phương thức phát triển: đối ngoại phải đóng góp thực chất, trực tiếp và hiệu quả hơn vào các mục tiêu chiến lược của đất nước. Khi định hướng chiến lược được nâng tầm, những sự kiện lơn, trọng đại trong hợp tác quốc tế diễn ra sau Đại hội XIV không còn là hoạt động ngoại giao thông thường, mà khẳng định những bước đi nhằm cụ thể hóa một mô hình đối ngoại mới.

Điểm dễ nhận thấy nhất chính là nhịp độ và cấp độ triển khai hoạt động đối ngoại cấp cao. Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra ngay sau khi bộ máy lãnh đạo được kiện toàn là hoạt động đối ngoại quan trọng nhất trong năm, gắn trực tiếp với việc triển khai các mục tiêu phát triển của mỗi nước trong giai đoạn mới. … Những vấn đề vốn thuộc “lõi” của phát triển kinh tế như thúc đẩy thương mại, đầu tư, hợp tác hạ tầng, logistics, cửa khẩu, khoa học công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực… trở thành nội dung chính.

Một chuyển động tương tự cũng có thể thấy trong quan hệ với Nhật Bản, đặc biệt qua chuyến thăm của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tới Việt Nam mới đây. Nếu như trước đây, hợp tác kinh tế chủ yếu xoay quanh ODA, đầu tư và thương mại, thì các thỏa thuận gần đây đã đi xa hơn rất nhiều. Việc hai bên đặt mục tiêu đưa đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam đạt 5 tỷ USD mỗi năm, nâng kim ngạch thương mại lên 60 tỷ USD vào năm 2030, đồng thời ưu tiên hợp tác trong các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, an ninh năng lượng, đã chứng minh đối ngoại đang được sử dụng để tái thiết kế cấu trúc tăng trưởng của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, với Hàn Quốc lại phản ánh một bước chuyển sâu hơn về chất của hợp tác kinh tế. Khi quy mô hợp tác đã đạt tới mức cao, với hàng chục tỷ USD đầu tư và gần 100 tỷ USD thương mại, vấn đề không còn là mở rộng thêm, mà là nâng cấp bản chất của quan hệ. Việt Nam - Hàn Quốc tiếp tục triển khai tầm nhìn chiến lược về liên kết kinh tế trong bối cảnh tình hình mới, cùng nỗ lực hoàn thành mục tiêu kim ngạch thương mại song phương đạt 150 tỷ USD vào năm 2030. Cam kết tiếp tục tạo thuận lợi thương mại, mở cửa thị trường xuất nhập khẩu cho hàng hóa của nhau; hỗ trợ cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng sản xuất của Hàn Quốc...

Từ ngày 5 - 7/5, lần đầu tiên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước của Việt Nam thăm cấp nhà nước tới Ấn Độ. Đặc biệt, chuyến thăm diễn ra không lâu sau khi Đại hội XIV của Đảng thành công tốt đẹp và Quốc hội kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt. Điều này thể hiện sự coi trọng cao của Việt Nam đối với Ấn Độ - nước bạn bè thân thiết và Đối tác chiến lược toàn diện.

Chuyến thăm mở ra nhiều kỳ vọng về không gian phát triển mới. Với kim ngạch thương mại khoảng 16 tỷ USD nhưng còn nhiều dư địa, cùng tiềm năng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, dược phẩm, công nghiệp ô tô, hạ tầng…, quan hệ Việt Nam – Ấn Độ cho thấy một xu hướng: đối ngoại không chỉ tập trung vào các đối tác truyền thống, mà đang mở rộng theo hướng tìm kiếm những “không gian tăng trưởng mới”, phù hợp với cấu trúc kinh tế toàn cầu đang tái định hình.

Tiếp ngay sau đó, nhận lời mời của Tổng thống Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa dân chủ Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm cấp Nhà nước tới Cộng hòa xã hội chủ nghĩa dân chủ Sri Lanka từ ngày 7 - 8/5.

Cũng trong tháng 4/2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phu nhân cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tham dự Đại hội đồng lần thứ 152 của Liên minh Nghị viện thế giới (IPU-152) tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, tiến hành một số hoạt động song phương tại Thổ Nhĩ Kỳ và thăm chính thức Cộng hòa Italy từ ngày 11-17/4. Chuyến thăm tạo xung lực mới thúc đẩy hợp tác giữa Việt Nam và các nước trên nhiều lĩnh vực tiềm năng như: Quốc phòng - an ninh, giáo dục - đào tạo, văn hóa và giao lưu nhân dân; mở rộng sang các lĩnh vực mới như đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng. 

Nếu nhìn tổng thể, có thể thấy một logic xuyên suốt trong các hoạt động đối ngoại sau Đại hội XIV. Đó là sự chuyển dịch từ “quan hệ” sang “kết nối”, từ “hợp tác” sang “liên kết”, từ “mở cửa” sang “kiến tạo”. Đối ngoại không còn dừng ở việc thiết lập khuôn khổ, mà đang đi vào việc triển khai các dự án cụ thể, các chuỗi giá trị cụ thể, các cấu trúc kinh tế cụ thể.

Đối ngoại có thể mở ra không gian, nhưng không tự động tạo ra tăng trưởng. Thực tế cho thấy, dù đã tham gia sâu vào mạng lưới kinh tế toàn cầu, nhưng khả năng hấp thụ của nền kinh tế trong nước vẫn còn hạn chế, doanh nghiệp Việt Nam chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị, công nghiệp hỗ trợ còn yếu, giá trị gia tăng giữ lại trong nước chưa cao.

Vì vậy, bước chuyển của đối ngoại sau Đại hội XIV, nếu nhìn ở tầng sâu hơn, là câu chuyện của toàn bộ mô hình phát triển. Khi đối ngoại đã chuyển sang vai trò kiến tạo tăng trưởng, yêu cầu đặt ra đối với nội lực cũng phải thay đổi tương ứng. Không thể tiếp tục một mô hình trong đó đối ngoại mở cửa, còn trong nước chỉ tiếp nhận một cách thụ động. Ngược lại, phải hình thành một cấu trúc trong đó đối ngoại và nội lực vận hành đồng thời, tương hỗ lẫn nhau, tạo ra một động lực tổng hợp đủ mạnh để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Những bước chuyển mang tính đột phá của công tác đối ngoại sau Đại hội XIV đang khẳng định rõ nét vị thế Việt Nam trên trường quốc tế, qua đó góp phần quan trọng hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.