Đề xuất cơ chế tín chỉ tái chế của doanh nghiệp

Đề xuất cơ chế tín chỉ tái chế

Cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (Extended Producer Responsibility - EPR) được kỳ vọng là công cụ quan trọng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong quản lý chất thải. Tuy nhiên, sau thời gian triển khai, chính sách này vẫn bộc lộ một số khó khăn trong quá trình thực hiện.

Trong bối cảnh đó, ngày 6/3 tại Hà Nội, hội thảo tham vấn kỹ thuật về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đã được tổ chức với sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức liên quan.

Về định hướng điều chỉnh cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, ông Hồ Kiên Trung - Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang rà soát, đánh giá toàn diện việc thực hiện chính sách EPR để đề xuất phương án điều chỉnh trong quá trình sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường.

Theo ông Trung, việc hoàn thiện cơ chế EPR cần được triển khai đồng bộ, gắn với tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, nâng cao năng lực cho các bên liên quan, đồng thời thúc đẩy đối thoại công - tư, bảo đảm chính sách có thể triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Liên quan đến định hướng điều chỉnh cơ chế thực hiện nghĩa vụ tái chế, đại diện Cục Môi trường cho biết, cơ quan quản lý đang nghiên cứu các phương án xử lý phần nghĩa vụ tái chế mà doanh nghiệp chưa hoàn thành.

Một trong những phương án được xem xét là áp dụng cơ chế tín chỉ tái chế. Theo đó, doanh nghiệp có thể bù đắp phần nghĩa vụ còn thiếu thông qua việc mua tín chỉ tái chế tương ứng với khối lượng sản phẩm, bao bì đã được thu gom và tái chế đạt tiêu chuẩn bởi các cơ sở tái chế hợp pháp. Việc sử dụng tín chỉ chỉ được thực hiện sau khi doanh nghiệp đã triển khai các hoạt động thu gom, tái chế theo kê khai trong năm.

Theo đề xuất, trong trường hợp doanh nghiệp thực hiện dưới 70% khối lượng tái chế bắt buộc theo quy định, ngoài việc phải mua tín chỉ để bù đắp phần nghĩa vụ còn thiếu, doanh nghiệp còn có thể bị xử phạt hành chính. Nếu đạt trên 70% nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ tái chế, doanh nghiệp vẫn phải mua tín chỉ để bù đắp phần thiếu hụt nhưng không bị xử phạt.

Cơ chế phát hành tín chỉ dự kiến được thực hiện thông qua các tổ chức thực hiện trách nhiệm của nhà sản xuất (PRO) và phải được kiểm toán, xác nhận bởi đơn vị độc lập nhằm bảo đảm tính minh bạch.

Bên cạnh đó, một phương án khác cũng được đặt ra là doanh nghiệp thực hiện ký quỹ tại Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam đối với phần nghĩa vụ tái chế chưa hoàn thành.

Tuy nhiên, theo Phó Cục trưởng Cục Môi trường, phương án này vẫn cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ các nội dung liên quan đến việc xác định khối lượng nghĩa vụ, cơ chế xác nhận kết quả tái chế cũng như quy trình hoàn trả khoản ký quỹ sau khi doanh nghiệp hoàn thành trách nhiệm.

Cần hoàn thiện cơ chế để EPR phát triển hiệu quả

Ông Đỗ Văn Thuấn, đại diện Văn phòng EPR quốc gia cho biết, theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, nhà sản xuất và nhập khẩu hiện có hai lựa chọn để thực hiện trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì sau tiêu dùng, tự tổ chức tái chế hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam.

Tuy nhiên, trong đề xuất sửa đổi, cơ quan quản lý đang xem xét bỏ hình thức đóng góp tài chính, chuyển sang yêu cầu doanh nghiệp trực tiếp thực hiện trách nhiệm tái chế. Theo đó, các nhà sản xuất, nhập khẩu có thể tự thu gom sản phẩm, bao bì thải bỏ hoặc chuyển giao, thuê các đơn vị tái chế thực hiện toàn bộ quy trình. Doanh nghiệp cũng có thể kết hợp nhiều hình thức để hoàn thành nghĩa vụ theo quy định.

Tại hội thảo, ông Vũ Thái Trường - Trưởng Ban Khí hậu, Môi trường và Năng lượng của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) Việt Nam cho rằng, việc triển khai cơ chế EPR tại Việt Nam bước đầu đã đạt được một số kết quả nhất định, song vẫn tồn tại khoảng cách giữa thiết kế chính sách và thực tiễn vận hành của thị trường tái chế.

Theo đó, năng lực giám sát và minh bạch dữ liệu liên quan đến EPR hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, trong khi mức độ sẵn sàng của các doanh nghiệp chưa đồng đều. Vì vậy, cơ chế thực hiện cần tiếp tục được bổ sung các điều kiện cần thiết nhằm phát huy đầy đủ vai trò của chính sách trong thực tiễn.

Theo kế hoạch, các đề xuất liên quan đến điều chỉnh cơ chế EPR sẽ tiếp tục được lấy ý kiến từ các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp trước khi trình Quốc hội xem xét trong quá trình sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường.

Từ năm 2024, quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất đã được áp dụng bắt buộc đối với một số nhóm sản phẩm, bao bì như nhựa, giấy, kim loại, pin, ắc quy… Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chịu trách nhiệm ban hành định mức tái chế và giám sát việc thực hiện của các doanh nghiệp.

Đối với thời hạn sử dụng tín chỉ, khối lượng thu gom, tái chế được tính theo từng nhóm sản phẩm. Cụ thể, với bao bì, ắc quy và săm lốp, khối lượng thu gom có giá trị đến hết ngày 31/12 của năm liền kề tiếp theo. Trong khi đó, đối với thiết bị điện, điện tử và phương tiện giao thông, thời hạn được tính đến hết ngày 31/12 của năm thứ hai kể từ năm phát sinh; quá thời hạn này, các tín chỉ chưa sử dụng sẽ hết hiệu lực.