ĐBQH Hoàng Văn Cường: Đổi mới mô hình tăng trưởng, quyết sách định tương lai

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đang đứng trước thời điểm mang tính bản lề của tiến trình phát triển. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng được kỳ vọng sẽ mở ra bước chuyển quan trọng về tư duy, mô hình tăng trưởng và động lực phát triển mới. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, GS.TS Hoàng Văn Cường - Đại biểu Quốc hội khóa XV, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ đã chia sẻ những phân tích về ý nghĩa của Đại hội XIV, các điều kiện để hiện thực hóa mục tiêu phát triển dài hạn của Việt Nam.

Bài toán vượt giới hạn tăng trưởng truyền thống

- Nhiều ý kiến cho rằng Đại hội XIV đang được xã hội nhìn nhận như một dấu mốc có ý nghĩa tương tự Đại hội VI năm 1986. Theo ông, đâu là điểm tương đồng và yêu cầu khác biệt căn bản khiến Đại hội XIV phải tạo ra một bước ngoặt mới cho mô hình phát triển đất nước?

ĐBQH Hoàng Văn Cường: Hiện nay, nhân dân cả nước đang đặt nhiều kỳ vọng vào Đại hội XIV của Đảng. Cách nhìn phổ biến là Đại hội lần này mang ý nghĩa tương tự Đại hội VI năm 1986, khi đất nước đứng trước một bước ngoặt lịch sử. Từ một nền kinh tế nghèo nàn, thiếu thốn, Việt Nam đã vươn lên sau 40 năm Đổi mới để trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao, khẳng định được vị thế ngày càng rõ nét trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, khát vọng phát triển của đất nước không dừng lại ở ngưỡng thu nhập trung bình cao. Mục tiêu đặt ra là phải vượt qua bẫy thu nhập trung bình để trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước ngoặt mới, chuyển đất nước từ mô hình tăng trưởng truyền thống vốn đã đạt đến giới hạn sang một mô hình phát triển mới dựa trên lợi thế cạnh tranh, năng suất, khoa học công nghệ và chất lượng tăng trưởng.

Điều này đòi hỏi Văn kiện Đại hội XIV vừa phải tổng kết sâu sắc 40 năm Đổi mới để kế thừa những thành tựu đã đạt được vừa phải chỉ rõ những hạn chế, điểm nghẽn cần khắc phục. Trên cơ sở đó, Đại hội cần xác lập các định hướng, mô hình và chiến lược phát triển mới nhằm tạo ra bước phát triển nhảy vọt cho đất nước. Yêu cầu tăng trưởng ở mức cao, thậm chí hai con số trong một giai đoạn đủ dài không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là điều kiện để nâng cao tiềm lực, vị thế và sức cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.

- Văn kiện Đại hội XIV đặt ra nhiều mục tiêu và chỉ tiêu phát triển ở mức rất cao. Theo ông, đâu là những cơ sở quan trọng nhất tạo nên sự tự tin để chúng ta có thể hiện thực hóa các mục tiêu đó trong giai đoạn tới?

ĐBQH Hoàng Văn Cường: Những mục tiêu mà Đại hội XIV đặt ra không dừng ở việc xác lập các chỉ tiêu hay khát vọng phát triển. Điểm quan trọng là Đại hội đã đồng thời xác định rõ các giải pháp và nhiệm vụ trọng tâm như đổi mới thể chế, đổi mới tư duy, thay đổi phương thức hành động nhằm tạo ra những đột phá thực chất trong tư duy và trong thực tiễn phát triển.

Một điểm mới rất đáng chú ý là Đại hội XIV không dừng lại ở việc ban hành các nghị quyết mà còn chỉ rõ các mục tiêu chiến lược và nhiệm vụ chiến lược cần triển khai ngay sau Đại hội. Điều đó có nghĩa là khi Đại hội kết thúc thì quá trình hành động phải bắt đầu ngay với những nhiệm vụ cụ thể, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Chính việc hoàn thành các nhiệm vụ chiến lược này sẽ là thước đo thực chất cho khả năng hiện thực hóa các mục tiêu mà Đại hội đã đề ra.

Nếu chúng ta thực hiện đồng bộ, quyết liệt việc đổi mới tư duy, đổi mới phương thức hành động và hoàn thiện thể chế theo đúng tinh thần Đại hội XIV; đồng thời triển khai hiệu quả các nhiệm vụ chiến lược đã được xác định thì dù các mục tiêu đặt ra rất cao vẫn hoàn toàn có cơ sở để trở thành hiện thực.

Khơi dậy sức mạnh toàn dân

- Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước. Theo ông, bài học "lấy dân làm gốc" cần được cụ thể hóa như thế nào trong hệ thống chính sách nhằm củng cố niềm tin xã hội, niềm tin của nhân dân, tạo nền tảng vững chắc cho chặng đường phát triển tiếp theo?

ĐBQH Hoàng Văn Cường: Bài học "lấy dân làm gốc" chính là động lực quan trọng làm nên thành công của đất nước trong các giai đoạn vừa qua, đặc biệt ở những thời điểm Việt Nam phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức do thiên tai, dịch bệnh và các biến động phức tạp từ bên ngoài. Chính nhờ sức mạnh của nhân dân, sự đồng thuận xã hội và niềm tin của người dân đối với đường lối chính sách, sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước mà chúng ta đã vượt qua được những thời khắc cam go và đạt được những kết quả rất đáng ghi nhận.

Tinh thần đó tiếp tục được khẳng định trong Nghị quyết Đại hội XIV với yêu cầu phát huy mạnh mẽ vai trò lãnh đạo của Đảng, vai trò quản lý của Nhà nước thông qua đổi mới thể chế, hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thực thi. Điểm nhấn quan trọng là việc khơi dậy và huy động sức mạnh của toàn dân, của mọi thành phần kinh tế, coi đây là nguồn lực trung tâm, là động lực then chốt cho phát triển.

Khi người dân thực sự được đặt ở vị trí chủ thể của quá trình phát triển, khi niềm tin xã hội được củng cố bằng chính sách đúng đắn, bằng hành động nhất quán và bằng kỷ cương, kỷ luật được giữ vững thì sức mạnh tổng hợp của quốc gia sẽ được nhân lên. Đó chính là nền tảng vững chắc để đất nước bước vào giai đoạn phát triển tiếp theo với tâm thế tự tin và bền vững.

- Nhìn vào chặng đường phát triển sau Đại hội XIV, ông kỳ vọng như thế nào vào vai trò dẫn dắt của Nhà nước và sự lớn mạnh của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam để nền kinh tế vừa giữ vững ổn định vĩ mô vừa tạo ra các động lực tăng trưởng mới trong dài hạn?

ĐBQH Hoàng Văn Cường: Nghị quyết Đại hội XIV cần xác lập được những định hướng và chiến lược phát triển để Việt Nam chuyển sang một mô hình kinh tế mới. Mô hình đó phải dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất chất lượng thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các ngành, lĩnh vực mang tính truyền thống như trước đây. Điều này đòi hỏi phải xác định rõ những lĩnh vực phát triển mới, những chiến lược phát triển mới phù hợp với bối cảnh cạnh tranh và tái cấu trúc kinh tế toàn cầu.

Khi bước sang giai đoạn phát triển mới với những ngành và lĩnh vực mang tính dẫn dắt như vậy thì vai trò định hướng, đầu tư của Nhà nước trở nên đặc biệt quan trọng. Khu vực kinh tế nhà nước từ doanh nghiệp nhà nước đến việc phân bổ, dẫn dắt các nguồn lực công cần đóng vai trò mở đường tạo nền tảng, giảm thiểu rủi ro cho các lĩnh vực mới. Nếu làm tốt vai trò này Nhà nước sẽ tạo ra không gian phát triển thuận lợi để khu vực doanh nghiệp tư nhân, các thành phần kinh tế khác cùng tham gia và lớn mạnh.

Tôi kỳ vọng rằng với tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV Việt Nam sẽ từng bước thay đổi được mô hình tăng trưởng, chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên giá trị gia tăng cao, năng lực làm chủ công nghệ. Khi đó sẽ có nhiều ngành, nhiều lĩnh vực mà doanh nghiệp Việt Nam giữ vai trò cốt yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây chính là nền tảng để đất nước tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao, đồng thời khẳng định vị thế, tâm thế của Việt Nam với các nước đang phát triển.

Xin cảm ơn ông!

Dự thảo báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội XIV của Đảng nêu rõ các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển chủ yếu 5 năm 2026-2030. Trong đó, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500USD; tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 28% GDP; tỉ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP. Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55%. Tốc độ tăng năng suất lao động đạt khoảng 8,5%/năm.