Tin Khu Vực 
Dầu mỏ Iran là "chìa khóa" của thị trường năng lượng
Khi Saudi Aramco thông báo với các khách hàng mua dầu trong một bức thư tuần này rằng họ không rõ sẽ sử dụng cảng nào cho các chuyến xuất khẩu trong tháng 4, điều đó đã cho thấy một thực tế mới. Đó là dầu mỏ Iran đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định khả năng nối lại dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Một tàu chở khí LPG đang neo đậu do eo biển Hormuz "tê liệt". Ảnh tư liệu: CNA
Bức thư gửi tới các khách hàng của tập đoàn dầu khí Saudi Arabia trên khắp thế giới cho biết các lô dầu có thể được vận chuyển từ khu vực Biển Đỏ, nhưng cũng có khả năng vẫn xuất phát từ vùng Vịnh. Sự không chắc chắn này phản ánh tình trạng bất ổn sâu sắc của hệ thống vận tải năng lượng trong khu vực khi chiến sự Trung Đông vẫn leo thang.
Một khách hàng thường xuyên của Saudi Aramco cho biết, ông gần như phải "gọi cho Iran để hỏi khi nào cuộc chiến kết thúc thì mới biết khi nào có thể nhận dầu", sau khi nhận được bức thư trong bối cảnh chiến sự lan rộng khắp vùng Vịnh và eo biển Hormuz bị đóng cửa.
Nhận định này phản ánh niềm tin ngày càng tăng trong và ngoài Trung Đông rằng dù Mỹ hay Israel có thể tuyên bố kết thúc chiến dịch quân sự, Iran mới là bên có tiếng nói quyết định đối với thời gian kéo dài của cuộc khủng hoảng năng lượng.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đây có thể là sự gián đoạn nguồn cung dầu và khí đốt nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần cho rằng Washington đang tiến gần đến chiến thắng trong cuộc chiến đang leo thang nhanh chóng, nhưng các mốc thời gian ông đưa ra dao động từ vài ngày đến vài tuần.
Sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Iran đã đáp trả bằng việc phóng máy bay không người lái và tên lửa nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz. Điều này khiến dòng chảy khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu tới các nhà máy lọc dầu, cơ sở hóa dầu và nhà máy điện gần như bị đình trệ.
Các lãnh đạo doanh nghiệp năng lượng Trung Đông cùng các đối tác phương Tây cảnh báo rằng ngay cả khi giao tranh chấm dứt ngay lập tức, việc khôi phục hoạt động vận chuyển và sản xuất vẫn cần nhiều hơn những cam kết an ninh từ phía Mỹ.
Một yếu tố khiến tình hình thêm phức tạp là năng lực triển khai máy bay không người lái chi phí thấp của Tehran. Công nghệ này cho phép Iran duy trì khả năng gây gián đoạn hoạt động vận tải biển trong thời gian dài, ngay cả khi các bên tấn công tuyên bố kết thúc chiến dịch quân sự.
Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ có thể triển khai lực lượng hộ tống quân sự để khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz, đồng thời kêu gọi các đồng minh điều tàu chiến tới bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược này. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia trong ngành năng lượng cho rằng, các biện pháp quân sự đơn thuần khó có thể giúp vận tải dầu khí trở lại bình thường, nếu không đạt được thỏa thuận với Tehran.
Khủng hoảng niềm tin và cú sốc nguồn cung năng lượng
Cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ làm gián đoạn dòng chảy dầu khí mà còn làm sụp đổ niềm tin vào các tuyến vận chuyển năng lượng tại Trung Đông.
Một cố vấn năng lượng của Chính phủ Iraq cho biết, cuộc khủng hoảng đã phơi bày những điểm yếu của khu vực trong việc bảo vệ hệ thống năng lượng. Quá trình khôi phục có thể kéo dài nhiều tháng, trong khi chi phí bảo hiểm cho các chuyến hàng dầu khí sẽ tăng mạnh do rủi ro an ninh.
Các cuộc tấn công của Iran đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu tại Saudi Arabia, UAE, Bahrain và Israel phải tạm ngừng hoạt động, khiến giá dầu và khí đốt tăng tới 60%.
Ngay cả khi xung đột được giải quyết nhanh chóng, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn có thể đối mặt với nhiều tuần gián đoạn, theo nhận định của các nhà phân tích tại Morgan Stanley.
Các chuyên gia của Rapidan Energy cũng cảnh báo các công ty dầu khí quốc tế có thể thận trọng khi quay trở lại vùng Vịnh. Điều này có thể làm chậm quá trình khởi động lại một số mỏ dầu và thậm chí gây rủi ro cho các tầng chứa dầu nếu việc khai thác bị gián đoạn kéo dài.
Việc đóng cửa các tuyến vận tải biển đã buộc nhiều nhà sản xuất phải cắt giảm sản lượng do không thể xuất khẩu dầu. Saudi Aramco đã dừng khai thác tại hai mỏ ngoài khơi lớn là Safaniya oil field và Zuluf oil field, khiến sản lượng của nhà sản xuất lớn nhất thuộc OPEC giảm khoảng 20%.
Tại Iraq, nhà sản xuất lớn thứ hai của OPEC, sản lượng đã giảm tới 70%, trong khi tại UAE, nhà sản xuất lớn thứ ba của khối, sản lượng giảm khoảng 50%, theo ước tính của các nhà phân tích.
Tổng mức cắt giảm sản lượng dầu tại Trung Đông hiện vào khoảng 7-10 triệu thùng mỗi ngày, tương đương 7-10% nhu cầu dầu toàn cầu.
Khủng hoảng cũng lan sang thị trường khí đốt khi Qatar đóng cửa hoàn toàn hoạt động sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng, khiến khoảng 20% nguồn cung LNG của thế giới bị gián đoạn. Doha đã thông báo với khách hàng rằng các lô hàng có thể không được giao trước tháng 5.
Một nguồn tin trong ngành cho biết quyết định này xuất phát từ yếu tố an toàn: "Mọi thứ rất đơn giản, đó là vấn đề an toàn. Chúng tôi không thể mạo hiểm sinh mạng con người".
Dầu mỏ Iran đang trở thành biến số lớn của thị trường năng lượng toàn cầu, khi khả năng khôi phục vận tải và sản xuất tại Trung Đông phụ thuộc đáng kể vào diễn biến căng thẳng với Tehran và mức độ ổn định của tuyến vận tải qua eo biển Hormuz.