Đào tạo nhân lực chất lượng cao ngành Công Thương trong kỷ nguyên số

Đổi mới chương trình, tăng năng lực thực hành

Sự phát triển nhanh của tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, công nghệ bán dẫn, năng lượng thông minh, logistics và thương mại điện tử đang làm thay đổi cơ cấu nhân lực ngành Công Thương.

Người lao động không chỉ cần kiến thức chuyên ngành mà còn phải sử dụng được công nghệ, phân tích dữ liệu, có tư duy đổi mới sáng tạo và khả năng giải quyết các bài toán thực tế của doanh nghiệp. Đây là lý do các cơ sở đào tạo đang điều chỉnh chương trình theo hướng tăng tính ứng dụng, chú trọng thực hành và gắn với thị trường lao động.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Phan Hồng Hải, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, Nhà trường xác định đổi mới đào tạo phải được thực hiện đồng bộ từ chương trình, đội ngũ đến phương pháp giảng dạy, trong đó tăng tính thực hành và khả năng đáp ứng công việc là trọng tâm.

Hiện Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh có 46 chương trình đào tạo đạt kiểm định trong nước và quốc tế, trong đó có các chương trình đạt chuẩn ABET, AUN-QA. Quá trình kiểm định giúp Nhà trường thường xuyên rà soát, cập nhật chương trình với sự tham gia của doanh nghiệp, bảo đảm chuẩn đầu ra phù hợp yêu cầu thực tế.

“Quan điểm của chúng tôi là sinh viên không chỉ học kiến thức mà còn phải làm được việc. Vì vậy, thực hành, đồ án, thực tập và trải nghiệm tại doanh nghiệp phải trở thành một phần quan trọng trong quá trình đào tạo. Khoảng 95% sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp, trong đó hơn 79% làm công việc đúng hoặc liên quan đến chuyên ngành”, PGS.TS Phan Hồng Hải nhấn mạnh.

Tại Trường Đại học Sao Đỏ, TS. Đỗ Văn Đỉnh, Phó Hiệu trưởng Nhà trường cho biết, nhân lực chất lượng cao cho ngành Công Thương trong kỷ nguyên số không chỉ là giỏi chuyên môn mà phải có khả năng kết hợp giữa chuyên môn, công nghệ số, đổi mới sáng tạo, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng thích ứng với thực tiễn sản xuất và đạo đức nghề nghiệp.

Theo TS. Đỗ Văn Đỉnh, Nhà trường đã chuyển từ mô hình đào tạo truyền thống sang mô hình tích hợp sâu giữa chuyên môn nghề nghiệp, công nghệ số, đổi mới sáng tạo và trải nghiệm thực tiễn. Chuẩn đầu ra được rà soát theo hướng gia tăng hàm lượng năng lực số, kỹ năng thực hành và mức độ tự chủ; phương pháp dạy - học chuyển mạnh sang giải quyết bài toán, làm dự án thực tế và học qua trải nghiệm.

Ở khối ngành Kỹ thuật và Công nghệ gồm Cơ khí, Ô tô, Điện - Điện tử, Tự động hóa, chương trình tích hợp các nội dung điều khiển thông minh, hệ thống nhúng, IoT, lập trình và xử lý dữ liệu. Điển hình, ngành Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa đã đưa vào học phần bắt buộc “Công nghệ IoT” giúp sinh viên tiếp cận từ phần cứng, mạng cảm biến đến giao thức kết nối và xử lý dữ liệu IoT.

Ở khối ngành Kinh tế và Quản trị, các chương trình Kinh tế số, Thương mại điện tử, Logistics và Tài chính - Ngân hàng được thiết kế theo hướng tích hợp kinh tế với công nghệ số, chú trọng quản trị sàn giao dịch, Digital Marketing, phân tích dữ liệu kinh doanh, thanh toán điện tử và chuỗi cung ứng thông minh.

Chương trình đào tạo Khóa 17, năm học 2026 - 2027 triển khai 21 ngành đại học, trong đó các ngành Trí tuệ nhân tạo, Công nghệ thông tin, Kinh tế số, Thương mại điện tử, Logistics đóng vai trò hạt nhân thúc đẩy toàn bộ hệ thống.

“Ở khối ngành Kỹ thuật - Công nghệ - Công nghệ thông tin, các học phần công nghệ số, lập trình, tự động hóa và dữ liệu chiếm từ 30% đến 40% tổng khối lượng kiến thức toàn khóa. Ở khối ngành Kinh tế - Thương mại - Dịch vụ, các học phần ứng dụng công nghệ số, kinh tế số, phân tích dữ liệu và các nền tảng thương mại số chiếm từ 20% đến 30% tổng khối lượng chương trình. 100% sinh viên tất cả các ngành được trang bị các học phần nền tảng về Tin học đại cương, năng lực số và ứng dụng AI cơ bản trong học tập và nghiên cứu”, TS. Đỗ Văn Đỉnh cho hay.

Doanh nghiệp cùng tham gia đào tạo

Đưa doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng nhân lực. Từ chỗ chủ yếu tiếp nhận sinh viên thực tập và tuyển dụng, doanh nghiệp ngày càng trở thành đối tác cùng xây dựng chương trình, chuyển giao công nghệ và đánh giá chất lượng đầu ra.

“Mô hình Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới là doanh nghiệp cùng đào tạo, sinh viên học trên công nghệ thực tế và doanh nghiệp có thể tiếp nhận nguồn nhân lực phù hợp ngay sau khi tốt nghiệp”, PGS.TS Phan Hồng Hải nói.

Tại Trường Đại học Sao Đỏ, doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận sinh viên thực tập hay tuyển dụng mà là đồng chủ thể trong quá trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Hiện Nhà trường đã xây dựng mạng lưới hợp tác với hơn 100 tập đoàn, doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Theo TS. Đỗ Văn Đỉnh, doanh nghiệp trực tiếp tham gia góp ý chuẩn đầu ra, thẩm định khung chương trình, đưa công nghệ, phần mềm quản trị và quy trình sản xuất thực tế vào giảng dạy. Sinh viên được tham quan, trải nghiệm sản xuất ngay từ năm thứ nhất và tăng cường thực tập tại doanh nghiệp. Chuyên gia, kỹ sư từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy, hướng dẫn đồ án tốt nghiệp và đào tạo trên các dây chuyền tự động hóa, thiết bị số hóa.

Doanh nghiệp còn tham gia đánh giá khóa luận, kết quả học tập, thực tập và kỹ năng nghề nghiệp của sinh viên; tổ chức Ngày hội việc làm, tuyển dụng sinh viên khi còn ngồi trên ghế giảng đường hoặc trong quá trình thực tập.

Từ phản hồi trong quá trình hợp tác với doanh nghiệp, TS. Đỗ Văn Đỉnh cho biết sinh viên Sao Đỏ có nền tảng chuyên môn và kỹ năng thực hành khá tốt; có khả năng thích ứng với môi trường sản xuất, sử dụng công cụ và phần mềm chuyên ngành, cùng tinh thần học hỏi và khả năng tiếp thu công nghệ mới.

“Bên cạnh đó, một số điểm sinh viên còn thiếu cũng được doanh nghiệp chỉ ra. Năng lực phân tích và khai thác dữ liệu của sinh viên còn hạn chế, mới dừng ở mức sử dụng công cụ và cần nâng cao kỹ năng đọc, phân tích dữ liệu để ra quyết định. Khả năng ứng dụng AI vào chuyên môn chưa đồng đều; sinh viên cần chuyển từ “dùng AI để hỗ trợ học tập” sang “dùng AI để giải quyết bài toán nghề nghiệp”, đồng thời biết kiểm chứng kết quả, bảo mật dữ liệu và sử dụng AI có trách nhiệm.

Kỹ năng làm việc liên ngành cũng cần tăng cường. Trong doanh nghiệp số, kỹ sư cơ khí phải làm việc với kỹ sư tự động hóa, công nghệ thông tin và chuyên gia dữ liệu; người làm kinh tế phải hiểu công nghệ và dữ liệu”, TS. Đỗ Văn Đỉnh nói.

Trong thời gian tới, nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực tự động hóa, điện - điện tử, bán dẫn, năng lượng, AI, logistics và thương mại điện tử được dự báo tiếp tục tăng. Đào tạo nhân lực ngành Công Thương đang chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, từ đào tạo khép kín trong nhà trường sang phối hợp với doanh nghiệp, góp phần hình thành đội ngũ nhân lực vừa vững chuyên môn, vừa làm chủ công nghệ số, đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp hiện đại.