Đại sứ Na Uy: 'Tương lai đang ở đây', FTA với EFTA mở chương mới với Việt Nam

Sáng 18/10, tại Hà Nội, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng và đại diện 4 nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) đã chính thức ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA).

Đại diện các nước EFTA tham gia ký kết gồm Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ, Bộ trưởng Bộ Kinh tế, Giáo dục và Nghiên cứu Guy Parmelin; Thủ tướng kiêm Bộ trưởng phụ trách các vấn đề Chính phủ và Tài chính Liechtenstein Brigitte Haas; Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Iceland Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir và Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Na Uy Astrid Bergmål.

Việc ký kết Hiệp định đánh dấu cột mốc quan trọng trong quan hệ giữa Việt Nam và EFTA, gồm các quốc gia có thế mạnh về đổi mới sáng tạo; đồng thời thể hiện quyết tâm của các bên trong việc tăng cường hợp tác kinh tế, thúc đẩy thương mại tự do và củng cố hệ thống thương mại dựa trên luật lệ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động.

Nhân dịp này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen để làm rõ hơn những lợi ích mà FTA giữa Việt Nam - EFTA mang lại cho giao thương hai nước Việt Nam - Na Uy.

Động lực mới cho thương mại giữa Việt Nam và bốn nước thành viên EFTA

- Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EFTA vừa được ký sau gần 14 năm đàm phán. Thưa Đại sứ, đâu là những yếu tố quyết định giúp hai bên đi đến đích vào thời điểm này? Đại sứ đánh giá thế nào về ý nghĩa của sự kiện đối với Na Uy và khối EFTA?

Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen: Chúng tôi rất vui mừng khi Việt Nam và EFTA đã đạt được thỏa thuận về một hiệp định thương mại tự do toàn diện. Các cuộc đàm phán thương mại tự do vốn phức tạp và thường kéo dài. Quá trình đàm phán giữa Việt Nam và EFTA cũng không phải ngoại lệ, đặc biệt khi có tới 7 năm gián đoạn, không có cuộc đàm phán nào diễn ra.

Vì vậy, kết quả đạt được hôm nay, sau 14 năm, thể hiện cam kết mạnh mẽ, sự kiên trì và quyết tâm của tất cả các bên, đồng thời khẳng định tầm quan trọng của quan hệ hợp tác giữa chúng ta.

Hiệp định sẽ tạo động lực mới cho thương mại giữa Việt Nam và bốn nước thành viên EFTA; đồng thời mở ra thêm cơ hội cho các doanh nghiệp Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein tiếp cận thị trường Việt Nam, qua đó, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập thị trường các nước EFTA. Đây thực sự là một dấu mốc quan trọng trong quan hệ hợp tác giữa chúng ta. Chúng tôi kỳ vọng Hiệp định sẽ góp phần đưa quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và bốn nước thành viên EFTA, đặc biệt là Na Uy, lên một tầm cao mới.

- Như Đại sứ đã chia sẻ, hiệp định sẽ đưa quan hệ hợp tác giữa Việt Nam - Na Uy lên tầm cao mới. Năm 2025, thương mại song phương Việt Nam - Na Uy đã tăng 61,8% sau 5 năm, đạt 855 triệu USD. Vậy, theo Đại sứ, hiệp định sẽ tạo ra bước ngoặt gì cho quan hệ hai nước? Những lĩnh vực nào sẽ được hưởng lợi rõ nhất, như thủy sản, đóng tàu, năng lượng tái tạo, kinh tế biển hay công nghệ xanh, thưa ông?

Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen: Một lợi ích rõ ràng nhất là Hiệp định sẽ tạo ra một sân chơi công bằng hơn cho các sản phẩm hải sản từ Na Uy đặc biệt là cá hồi. Đây là lĩnh vực quan trọng chiếm tỷ trọng lớn trong quan hệ thương mại song phương giữa hai nước chúng ta.

Các biện pháp cắt giảm thuế quan theo Hiệp định sẽ tạo điều kiện cho các mặt hàng hải sản của Na Uy có mặt nhiều hơn tại thị trường Việt Nam. Điều này có nghĩa là ngày càng nhiều người tiêu dùng Việt Nam được thưởng thức món cá hồi và các mặt hàng hải sản chất lượng cao khác của Na Uy với mức giá phải chăng hơn. Ngược lại, chúng tôi cũng hy vọng người Na Uy sẽ sớm được thưởng thức nhiều hơn hương vị cafe và các loại trái cây nhiệt đới của Việt Nam.

Bên cạnh đó, hàng hải, đóng tàu, thủy sản, năng lượng xanh và các ngành kinh tế biển đã và đang là những lĩnh vực hợp tác quan trọng giữa hai nước trong thời gian qua. Khả năng tiếp cận thị trường tốt hơn, cùng với một khuôn khổ thương mại ổn định và minh bạch, sẽ tạo thêm niềm tin để doanh nghiệp đầu tư và mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Đặc biệt FTA sẽ giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các doanh nghiệp đang muốn đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng.

Khi Việt Nam đang tích cực theo đuổi mục tiêu phát triển bền vững và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, công nghệ cao, công nghệ xanh sẽ là những thế mạnh mà Na Uy và các công ty của chúng tôi có thể hỗ trợ Việt Nam trong quá trình này.

Doanh nghiệp làm gì để tận dụng hiệu quả hiệp định?

- EFTA là khối thị trường thu nhập cao, có tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng và phát triển bền vững. Đại sứ khuyến nghị gì để doanh nghiệp Việt Nam tận dụng hiệu quả các ưu đãi? Đồng thời, nhà đầu tư Na Uy và EFTA kỳ vọng gì ở môi trường kinh doanh của Việt Nam khi hiệp định có hiệu lực?

Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen: Để tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ Hiệp định, doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị sớm và coi việc đáp ứng các tiêu chuẩn của EFTA là một phần trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong khi chờ Hiệp định được phê chuẩn và có hiệu lực, doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần chủ động tìm hiểu nội dung Hiệp định, các cam kết về thuế quan, quy tắc xuất xứ và điều kiện tiếp cận thị trường đối với từng nhóm hàng hóa. Quan trọng hơn, cần chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, khả năng truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất bền vững để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng các ưu đãi từ Hiệp định mà còn tạo điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Na Uy có thể hỗ trợ thông qua kết nối doanh nghiệp và chia sẻ kinh nghiệm, chuyên môn về phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc.

Về phía Na Uy và các nước EFTA, chúng tôi kỳ vọng Hiệp định sẽ tạo thêm động lực cho thương mại và đầu tư hai chiều. Để hiện thực hóa tiềm năng đó, một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và có tính dự đoán cao là yếu tố quan trọng, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, hạn chế rủi ro và yên tâm đầu tư dài hạn.

- Thưa Đại sứ, Việt Nam đã có 17 FTA với nhiều đối tác, vậy việc ký kết thêm hiệp định với EFTA sẽ giúp Việt Nam hoàn thiện mạng lưới liên kết với châu Âu ra sao? Na Uy sẽ ưu tiên những bước đi nào để sớm phê chuẩn hiệp định và đi vào thực chất?

Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen: Trong bối cảnh hệ thống thương mại quốc tế đang chịu ngày càng nhiều áp lực, Hiệp định này bổ sung cho các thỏa thuận thương mại hiện có, vừa tăng cường thương mại và đầu tư hai chiều và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận sâu hơn các thị trường EFTA gồm Na Uy, Thụy Sĩ, Iceland và Liechtenstein. Đồng thời, Hiệp định cũng thúc đẩy kết nối giữa doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác châu Âu, đặc biệt trong những lĩnh vực có tiềm năng hợp tác về công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh.

Sau lễ ký kết hôm nay, Hiệp định sẽ được trình lên Quốc hội Na Uy xem xét và phê chuẩn. Tuy nhiên, chúng ta có thể bắt đầu chuẩn bị cho khâu thực hiện: phổ biến thông tin, xây dựng các lộ trình và kế hoạch hành động tích cực.

- Theo số liệu thống kê, Na Uy là đối tác hàng đầu của Việt Nam về kinh tế biển, năng lượng tái tạo (nhất là điện gió ngoài khơi) và chuyển đổi xanh. Khi có hiệu lực, hiệp định sẽ thúc đẩy dòng vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị của Na Uy vào các lĩnh vực này ra sao?  Đại sứ kỳ vọng quan hệ Việt Nam - Na Uy sẽ phát triển thế nào trong 5 năm tới, khi hai nước vừa có thêm khung khổ hiệp định mới?

Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen: Na Uy và Việt Nam đã xây dựng mối quan hệ hợp tác vững mạnh trong 55 năm qua. Hiệp định mà chúng ta ký kết ngày hôm nay tạo nền tảng quan trọng cho chương tiếp theo trong mối quan hệ của chúng ta.

Hai nước đang hợp tác chặt chẽ trong các ngành công nghiệp hàng hải và vận tải biển xanh, nuôi trồng thủy sản và hải sản, năng lượng, các giải pháp kinh tế tuần hoàn giúp sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, và quá trình chuyển đổi xanh. Đây là những lĩnh vực mà năng lực chuyên môn và thế mạnh của Na Uy và các nhà đầu tư Na Uy hoàn toàn phù hợp và có thể nói là sự kết hợp lý tưởng với những mục tiêu phát triển bền vững dài hạn của Việt Nam.

Việt Nam là một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á. Hơn 40 công ty Na Uy đã và đang hoạt động tích cực ở Việt Nam trong nhiều thập kỷ, đầu tư, chia sẻ chuyên môn và chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và đóng góp cho nền kinh tế trong nước. Ngày càng nhiều doanh nghiệp Na Uy quan tâm tới Việt Nam.

Đầu năm nay, 6 công ty Na Uy hoạt động trong lĩnh vực điện gió ngoài khơi đã sang Việt Nam tìm hiểu thị trường và mới đây nhất là hơn 10 doanh nghiệp khác đã mang tới Hội chợ Triển lãm Quốc tế Thủy sản Việt Nam 2026 những giải pháp, thiết bị và công nghệ tiên tiến nhất trên toàn chuỗi giá trị của thủy sản từ con giống, thức ăn, đến nuôi trồng và chế biến. Lĩnh vực kinh tế tuần hoàn cũng đang mong chờ sự góp mặt của TOMRA - công ty hàng đầu thế giới chuyên cung cấp các giải pháp công nghệ để hỗ trợ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Cùng với Quan hệ Đối tác Chiến lược Xanh được hai nước ký kết hồi đầu năm nay, Hiệp định này sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư, tạo động lực để các doanh nghiệp hiện hữu mở rộng hoạt động đầu tư đồng thời khuyến khích các nhà đầu tư khác gia nhập thị trường Việt Nam.

Nói về tương lai phải nói tới một lĩnh vực hợp tác quan trọng khác đó là giáo dục. Trong nhiều thập kỷ qua, các trường đại học của Na Uy đã và đang hợp tác tích cực với các đối tác Việt Nam đào tạo các cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ trong các ngành nuôi trồng thủy sản, kinh doanh, quản lý tài nguyên biển... Mới đây thôi, một biên bản thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực đào tạo về trí tuệ nhân tạo (AI) đã được đơn vị đào tạo là Gokstad Academy của Na Uy ký kết với hai trường đại học ở Hà Nội và Đà Nẵng.

Mười năm trước, ít ai có thể hình dung trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành một phần quan trọng của cuộc sống như ngày nay. Tương tự, chúng ta không thể biết chính xác những lĩnh vực nào sẽ định hình thế giới trong 10 hay 15 năm tới. Nhưng giáo dục có thể giúp thế hệ trẻ sẵn sàng cho những thay đổi đó, đồng thời góp phần kiến tạo thế hệ các nhà sáng tạo, đổi mới và những lãnh đạo mai sau.

Tôi rất lạc quan về các cơ hội hợp tác trong tương lai. Quy mô nền kinh tế Việt Nam hiện tương đương với quy mô nền kinh tế Na Uy. Nếu Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng như hiện nay, trong khoảng 12 đến 13 năm nữa, quy mô nền kinh tế Việt Nam sẽ lớn gấp đôi nền kinh tế Na Uy. Điều đó cho thấy thế giới đang thay đổi nhanh chóng như thế nào và rằng Na Uy cần quan tâm nhiều hơn đến Việt Nam, bởi tương lai đang ở đây.

- Xin cảm ơn những chia sẻ của Đại sứ.

Hiệp định cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp hai bên tăng cường hợp tác, chia sẻ công nghệ và kinh nghiệm quản lý, đặc biệt trong các lĩnh vực như kinh tế biển, nuôi trồng thủy sản, năng lượng sạch và kinh tế tuần hoàn. Hơn 40 doanh nghiệp Na Uy đang hoạt động tại Việt Nam và hợp tác với các đối tác trong nước. Đây là nền tảng tốt để tăng cường kết nối và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất, thúc đẩy đầu tư có chất lượng và tạo ra lợi ích lâu dài cho cả hai bên.