Đại biểu Quốc hội góp ý hoàn thiện Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, chiều 17/10, Tổ 3 gồm: Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Lạng Sơn đã tiến hành thảo luận về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa và Luật Chứng khoán (sửa đổi, bổ sung). Buổi thảo luận do Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng Lê Ngọc Châu (Tổ trưởng Tổ 3) chủ trì.

Đối với Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, tại phiên thảo luận, các Đại biểu Quốc hội cơ bản nhất trí và đánh giá cao việc chuyển đổi tư duy từ “hỗ trợ” sang “phát triển năng lực cạnh tranh” nhằm giúp khu vực doanh nghiệp này bứt phá thực chất.

Tiêu chí xác định cần tránh tâm lý “không muốn lớn”

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) dẫn số liệu, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm trên 98% trong số đó, song dư nợ dành cho khu vực này chỉ khoảng 19 đến 20% tổng dư nợ nền kinh tế.

Theo đại biểu, luật phải trả lời ba câu hỏi cốt lõi: Doanh nghiệp được nhận diện thế nào? Nguồn lực đến với doanh nghiệp bằng cách nào? Và kết quả được đo đếm ra sao?

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đồng tình bỏ tiêu chí "số lao động tham gia bảo hiểm xã hội" để phù hợp với mô hình sử dụng lao động linh hoạt hiện nay.

Tuy nhiên, việc các tiêu chí đều xác định theo số liệu của 1 năm trước là chưa phù hợp. Khi nhiều chương trình hỗ trợ kéo dài từ 24 đến 36 tháng, một doanh nghiệp tăng trưởng tốt, vượt ngưỡng doanh thu trong năm nay nhưng sang năm sau lại mất tư cách thụ hưởng đúng vào thời điểm cần nguồn lực để bứt phá. Điều này vô hình trung tạo tâm lý "không muốn lớn", đi ngược lại nội hàm "phát triển".

Đại biểu cũng chỉ ra một khoảng trống. Dự thảo bỏ quy định loại trừ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, vốn Nhà nước nhưng chưa có tiêu chí độc lập thay thế. Vì vậy, công ty con của một tập đoàn lớn, nếu quy mô nhỏ, vẫn có thể cạnh tranh nguồn lực với doanh nghiệp tư nhân thực sự nhỏ.

Ưu đãi thuế cần tính từ năm có thu nhập chịu thuế

Dự thảo quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm kể từ ngày cấp giấy chứng nhận đăng ký lần đầu. Nhiều đại biểu cho rằng, quy định này có ý nghĩa thực tế thấp. Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội (Đoàn Đại biểu Quốc họi tỉnh Hà Tĩnh) phân tích, phần lớn doanh nghiệp mới chưa có lợi nhuận trong 3 năm đầu do chi phí ban đầu lớn, nên khi có lãi thì thời gian ưu đãi đã hết.

Về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất, một phương án trung gian để đưa vào Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp sửa đổi: tính thời gian miễn thuế từ năm đầu tiên có thu nhập chịu thuế, khống chế tối đa 6 năm kể từ ngày cấp giấy chứng nhận đăng ký lần đầu.

Tuy nhiên, ưu đãi không áp dụng với doanh nghiệp hình thành do chia, tách, hợp nhất, sáp nhập hay chuyển đổi loại hình. Đại biểu cũng lưu ý, luật có hiệu lực từ 1/7/2027 nhưng phương pháp tính thuế đơn giản lại áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, nên quy định này mang tính hồi tố. Vì vậy, đại biểu đề nghị các quy định về thuế có hiệu lực từ 1/1/2027 và áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027 đồng bộ với các luật thuế.

Đại biểu Đoàn Thu Hà (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) nhận định, pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành đã có mức thuế suất 15% và 17% theo ngưỡng doanh thu cho doanh nghiệp quy mô nhỏ. Đại biểu đề nghị rà soát tính thống nhất giữa các luật để tránh chồng chéo.

Theo đại biểu Đoàn Thu Hà, dù có nhiều chương trình khuyến khích, số hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp vẫn còn ít. Nguyên nhân là chủ hộ thiếu kiến thức pháp luật và kế toán, tâm lý sợ sai, chi phí tuân thủ lại cao. Đại biểu cho rằng, thời hạn 36 tháng áp dụng chế độ kế toán của doanh nghiệp siêu nhỏ là phù hợp. Tuy nhiên, kế toán được xác định theo năm tài chính. Nếu tháng thứ 36 rơi vào giữa năm, doanh nghiệp sẽ phải chuyển đổi chế độ kế toán ngay trong năm.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định thời hạn này thành 3 năm tài chính. Dẫn kinh nghiệm ngành Thuế đã cung cấp miễn phí phần mềm khai thuế, đại biểu đề nghị Nhà nước xây dựng hoặc đặt hàng phần mềm kế toán dùng chung, cấp miễn phí cho doanh nghiệp siêu nhỏ ngay từ đầu.

Tín dụng phải được tháo gỡ từ hai phía

Thảo luận tại tổ, đại biểu Trần Lan Phương (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) cho rằng, doanh nghiệp nhỏ và vừa khó vay vốn không phải vì ngân hàng thiếu vốn. Nhiều doanh nghiệp có cơ hội kinh doanh nhưng hệ thống kế toán, báo cáo tài chính chưa minh bạch, dòng tiền chưa được phản ánh đầy đủ.

Trong khi đó, tổ chức tín dụng phải tuân thủ chuẩn an toàn vốn Basel II, nhiều ngân hàng còn đang hướng tới Basel III. Đại biểu đề nghị hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa báo cáo tài chính, quản trị dòng tiền và lập phương án kinh doanh khả thi. Đồng thời, cần thúc đẩy chia sẻ dữ liệu hợp pháp giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và tổ chức tín dụng, bảo đảm an toàn thông tin và bí mật kinh doanh.

Nhiều đại biểu cũng băn khoăn với quy định tài sản hình thành từ ngân sách địa phương hỗ trợ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp không thuộc phạm vi pháp luật về tài sản công. Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ đặt câu hỏi: Tài sản này thuộc sở hữu của ai? Được quản lý và thu hồi ra sao khi chủ đầu tư không dành diện tích cho doanh nghiệp nhỏ và vừa?

Đại biểu Phạm Thúy Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) đề nghị, làm rõ mức giảm tối thiểu 30% tiền thuê đất trong 5 năm đầu là bắt buộc hay chỉ áp dụng trong phạm vi nguồn lực của địa phương.

Dự thảo dành tối thiểu 20% tổng giá trị mua sắm từ ngân sách cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Với quy định này, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ cảnh báo nguy cơ, chia nhỏ gói thầu hoặc thành lập doanh nghiệp để hợp thức điều kiện. Về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị, tính tỷ lệ theo giá trị hợp đồng thực trao và công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Về việc miễn trách nhiệm khi đầu tư mạo hiểm có vốn Nhà nước, các đại biểu cùng cho rằng, khái niệm “rủi ro khách quan” mang tính định tính cao. Các đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định tiêu chí, bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025.

Còn đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) đề nghị, không xét hỗ trợ theo thứ tự nộp hồ sơ, vì doanh nghiệp tiếp cận thông tin sớm sẽ có lợi thế. Đại biểu cũng đề nghị bổ sung đối tượng doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động người dân tộc thiểu số, ưu tiên hỗ trợ chuỗi giá trị nông, lâm sản vùng miền núi.

Theo đại biểu Phạm Thúy Chinh, thước đo cuối cùng của luật là doanh nghiệp có thực sự lớn lên hay không và đóng góp thế nào cho nền kinh tế. "Tôi tán thành với đề xuất của Chính phủ tại khoản 2 Điều 35 (điều khoản chuyển tiếp) của dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa về việc xem xét rà soát, sáp nhập hoặc giải thể đối với 2 quỹ: Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa và Quỹ Bảo lãnh tín dụng” đại biểu nói.

Bởi theo đại biểu, lần đầu tiên trong một dự án luật có đề xuất mạnh mẽ về việc bãi bỏ/giải thể các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách hoạt động kém hiệu quả. "Trên thực tế, Quỹ Bảo lãnh tín dụng phát sinh thêm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp khi vay vốn nhưng hiệu quả hỗ trợ không cao (thực tế thành phố Hà Nội đã chủ động giải thể quỹ này)", đại biểu dẫn chứng.

Thảo luận tại tổ, đa phần các đại biểu nhất trí với việc sửa đổi luật này, đặc biệt là chuyển đổi tên gọi và tư duy từ “Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa” sang “Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa” không chỉ dừng lại ở hỗ trợ mà hướng tới phát triển.