Tin Khu Vực
Thương mại mở rộng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu
Tại Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) diễn ra tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ), Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu về vai trò của chính sách thương mại trong hỗ trợ thích ứng với biến đổi khí hậu, tập trung vào nông nghiệp và các ngành sản xuất, xuất khẩu chủ lực.
Các đại biểu trao đổi về phát triển thị trường carbon Việt Nam tại COP31.
Tại sự kiện “Thương mại hỗ trợ thích ứng với biến đổi khí hậu: Kinh nghiệm từ Việt Nam” tổ chức ngày 13/11 tại Nhà Việt Nam (Vietnam Pavilion), các đại biểu đã trao đổi về khả năng sử dụng chính sách thương mại để phục vụ các mục tiêu thích ứng khí hậu. Những nội dung được quan tâm gồm tiếp cận hàng hóa, dịch vụ, công nghệ và tháo gỡ các rào cản đang ảnh hưởng đến khả năng ứng phó của các ngành sản xuất.
Bà Mai Kim Liên, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Việt Nam mong muốn nhận được ý kiến trao đổi về nhu cầu tiếp cận công nghệ, hàng hóa và dịch vụ phục vụ thích ứng; những vướng mắc trong chính sách thương mại và khuyến nghị hoàn thiện chính sách để đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tế.
Theo bà Liên, việc kết nối chính sách thương mại với chính sách khí hậu có ý nghĩa đối với Việt Nam cũng như các quốc gia có điều kiện tương đồng. Thích ứng với biến đổi khí hậu liên quan đến nhiều lĩnh vực. Nếu được xây dựng phù hợp, chính sách thương mại có thể giúp các ngành sản xuất tiếp cận tốt hơn với những nguồn lực cần thiết để ứng phó với tác động của thời tiết và khí hậu.
Thực tế, thương mại quốc tế từ lâu đã được đề cập trong các cuộc thảo luận về giảm phát thải khí nhà kính, nhưng vai trò đối với thích ứng khí hậu chưa được quan tâm tương xứng. Trong khi đó, biến đổi khí hậu ngày càng tác động trực tiếp đến sản xuất, chuỗi cung ứng và hoạt động xuất khẩu. Nhu cầu tiếp cận công nghệ, dịch vụ kỹ thuật, tri thức chuyên môn và nguồn lực tài chính vì thế cũng tăng lên.
Tại Việt Nam, Cục Biến đổi khí hậu phối hợp với Viện Quốc tế về Phát triển bền vững (IISD) nghiên cứu vai trò của chính sách thương mại trong hỗ trợ thích ứng, tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp. Nghiên cứu nhằm xác định những hàng hóa, dịch vụ cần thiết để thực hiện các ưu tiên thích ứng quốc gia, đồng thời đánh giá những rào cản khiến người sản xuất và doanh nghiệp khó tiếp cận các nguồn lực này. Các rào cản được xem xét gồm thuế quan, biện pháp phi thuế quan, yêu cầu pháp lý và những hạn chế liên quan đến dịch vụ kỹ thuật, chuyên gia. Kết quả nghiên cứu cho thấy, điều chỉnh chính sách thương mại và tăng cường hợp tác quốc tế có thể giúp Việt Nam tiếp cận thuận lợi hơn với công nghệ, hàng hóa, dịch vụ phục vụ thích ứng khí hậu.
Thị trường carbon cần sớm đi vào thực chất
Cũng trong ngày 13/11, tại Nhà Việt Nam ở COP31, sự kiện “Thúc đẩy thị trường carbon Việt Nam: Minh bạch, Hiệu quả và Hợp tác quốc tế” tập trung thảo luận về những bước tiếp theo trong quá trình đưa thị trường carbon vào vận hành. Điểm nhấn của sự kiện là lễ ra mắt Cổng thông tin thị trường carbon. Được xây dựng với sự hỗ trợ của Chương trình phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) và phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu, cổng thông tin công khai các chính sách, quy định và hoạt động của thị trường. Doanh nghiệp, nhà đầu tư và các bên liên quan có thêm một kênh tiếp cận thông tin, tìm hiểu quy định cũng như cơ hội tham gia thị trường carbon tại Việt Nam.
Theo ông Bùi Đức Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, giai đoạn 2025-2026, Việt Nam đã triển khai nhiều bước quan trọng trong xây dựng thị trường carbon. Chính phủ phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải thí điểm khoảng 511 triệu tấn CO₂ tương đương, phân bổ cho 110 cơ sở thuộc các ngành nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Sàn giao dịch carbon được khai trương ngày 29/6/2026, giai đoạn thí điểm kéo dài đến hết năm 2028, hướng tới vận hành chính thức từ năm 2029.
Dù vậy, xây dựng khung pháp lý và hạ tầng giao dịch mới là bước khởi đầu. Để thị trường hoạt động hiệu quả, vấn đề quan trọng là chất lượng dữ liệu phát thải, năng lực thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp và khả năng hình thành hoạt động mua bán thường xuyên.
Với 2.441 cơ sở thuộc diện phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo quy định, yêu cầu nâng cao năng lực đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) đang đặt ra cấp thiết. Dữ liệu phát thải phải đầy đủ, có độ tin cậy thì việc phân bổ hạn ngạch, xác định mức giảm phát thải và thực hiện giao dịch mới có cơ sở. Nếu khâu kiểm kê còn thiếu chính xác, doanh nghiệp cũng khó xác định nghĩa vụ và xây dựng kế hoạch giảm phát thải phù hợp.
Các chuyên gia quốc tế khuyến nghị Việt Nam tiếp tục hoàn thiện phương pháp phân bổ hạn ngạch, từng bước nghiên cứu chuyển từ cách tiếp cận dựa trên định mức lịch sử sang phương pháp định mức phát thải (benchmarking). Cùng với đó là lộ trình giảm dần hạn ngạch miễn phí, tạo thêm sức ép và động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng.
Thanh khoản cũng là bài toán cần giải quyết. Một thị trường sẽ khó hoạt động nếu có hệ thống giao dịch nhưng thiếu các chủ thể tham gia mua bán thường xuyên. Vì vậy, Việt Nam cần nghiên cứu cơ chế tạo lập thị trường, đa dạng hóa phương thức giao dịch và nâng cao năng lực cho các đơn vị thẩm định, xác minh.
Đối với hợp tác quốc tế, Việt Nam có lợi thế từ kinh nghiệm tham gia Cơ chế phát triển sạch (CDM), cùng những bước tiến trong xây dựng quy định liên quan đến Điều 6 của Thỏa thuận Paris. Tuy nhiên, để mở rộng giao dịch với các đối tác nước ngoài, cần tiếp tục làm rõ quy trình cấp phép, điều chỉnh tương ứng và chuyển giao kết quả giảm nhẹ phát thải.
Các chuyên gia khuyến nghị Việt Nam sớm triển khai thành công giao dịch thí điểm theo Điều 6.2, hoàn tất các khâu từ cấp phép, phê duyệt đến chuyển giao tín chỉ. Một giao dịch thực tế sẽ giúp kiểm chứng quy trình, nhận diện vướng mắc và tạo cơ sở cho những hoạt động hợp tác tiếp theo.
Bên cạnh đó, Việt Nam cần xây dựng lộ trình phát triển thị trường carbon khoảng 10 năm, gắn với mục tiêu đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), đồng thời đánh giá tác động đến năng lực cạnh tranh, thương mại và việc làm. Các chuyên gia cũng đề xuất nghiên cứu huy động tài chính khí hậu thông qua trái phiếu xanh, trái phiếu chuyển đổi năng lượng để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ giảm phát thải.
Những nội dung trao đổi tại Nhà Việt Nam trong khuôn khổ COP31 cho thấy, bên cạnh yêu cầu giảm phát thải, Việt Nam cần quan tâm nhiều hơn đến khả năng thích ứng của các ngành sản xuất và điều kiện để doanh nghiệp tham gia thị trường carbon. Chính sách thương mại có thể giúp tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận công nghệ, thiết bị và dịch vụ; còn thị trường carbon cần tạo được cơ chế giao dịch minh bạch, có thanh khoản và đem lại động lực đầu tư thực chất. Để làm được điều đó, các quy định cần đi cùng hướng dẫn cụ thể, dữ liệu đáng tin cậy và năng lực thực hiện của doanh nghiệp. Đây cũng là những điều kiện quan trọng để các cơ chế kinh tế về khí hậu không chỉ dừng ở thiết kế chính sách mà thực sự hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh trong bối cảnh các yêu cầu xanh ngày càng gia tăng.
Đại diện UNDP đánh giá cao cách tiếp cận của Việt Nam trong xây dựng hệ thống có khả năng kết nối các loại hình thị trường thông qua hệ thống đăng ký quốc gia. Theo UNDP, đây là nền tảng để từng bước kết nối thị trường carbon trong nước với các cơ chế quốc tế.