Chuyên gia hiến kế để Tây Ninh trở thành trung tâm logistics chiến lược phía Nam

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và mở rộng không gian phát triển, tỉnh Tây Ninh đang đứng trước cơ hội lớn để định hình lại vai trò của mình trong mạng lưới kinh tế khu vực phía Nam. Với lợi thế vừa giáp TP. Hồ Chí Minh, vừa nằm trên tuyến biên giới trọng điểm với Campuchia, địa phương này được đánh giá có tiềm năng trở thành trung tâm logistics chiến lược, kết nối các hành lang kinh tế liên vùng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Thạc sĩ Nguyễn Văn Phong, Trưởng ban Phân tích kinh tế, Trung tâm Khoa học và Hợp tác Net Zero Việt Nam Asia (VANZA), cho rằng việc định hướng trung tâm hành chính – kinh tế mới tại Đức Hòa – Hậu Nghĩa là bước đi mang tính chiến lược, có thể tái cấu trúc dòng chảy hàng hóa của toàn khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

“Phễu logistics” mới của vùng

Theo ông Phong, Đức Hòa – Hậu Nghĩa sở hữu vị trí đặc biệt thuận lợi khi nằm trên trục hành lang kinh tế dọc Quốc lộ 22, tuyến giao thông kết nối trực tiếp từ TP. Hồ Chí Minh đến cửa khẩu Mộc Bài và sang Campuchia. Bên cạnh đó, khu vực này còn liên kết với hệ thống giao thông đô thị TP. Hồ Chí Minh thông qua các tuyến đường quan trọng như ĐT823, ĐT824.

Chính yếu tố địa lý này khiến Đức Hòa – Hậu Nghĩa được ví như một “phễu logistics” của khu vực. Trong tương lai, nơi đây có thể trở thành điểm tập kết hàng hóa từ các khu công nghiệp lớn tại Tây Ninh và Long An trước khi phân phối tới các cảng biển, sân bay quốc tế hoặc xuất khẩu qua tuyến biên giới.

Hiện nay, Tây Ninh (cũ) có lợi thế về nguồn nguyên liệu nông nghiệp, cao su, dệt may cùng các khu công nghiệp quy mô lớn như Phước Đông, Trảng Bàng. Trong khi đó, Long An (cũ) phát triển mạnh công nghiệp chế biến, chế tạo và hệ thống kho vận. Khi hai không gian kinh tế này được kết nối, Đức Hòa – Hậu Nghĩa có thể đóng vai trò trung tâm hoàn thiện chuỗi giá trị, thực hiện các khâu chế biến sâu, đóng gói, kiểm định và phân phối sản phẩm.

Đáng chú ý, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, các tập đoàn logistics bên thứ ba (3PL) thường lựa chọn đặt trung tâm phân phối tại những vị trí có thể phục vụ đồng thời nhiều thị trường. Với vị trí tiếp giáp TP. Hồ Chí Minh, kết nối miền Tây và thuận lợi giao thương với Campuchia, Đức Hòa – Hậu Nghĩa được đánh giá là điểm đến tiềm năng để xây dựng các trung tâm phân phối quy mô lớn.

"Trong tương lai, container từ các khu công nghiệp Tây Ninh hoặc Long An có thể tập kết tại Đức Hòa, sau đó tỏa đi các cảng biển, sân bay hoặc xuất khẩu qua Campuchia. Đây sẽ là mắt xích quan trọng trong chuỗi logistics khu vực”“, ông Phong nhận định.

Ngoài lợi thế đường bộ, khu vực này còn nằm gần sông Vàm Cỏ Đông, tạo điều kiện phát triển vận tải thủy nội địa. Nếu được khai thác hiệu quả, tuyến vận tải này có thể giúp giảm đáng kể chi phí vận chuyển đối với các mặt hàng nông sản, nguyên liệu thô, đồng thời giảm áp lực cho hệ thống giao thông đường bộ.

Hình thành hành lang logistics liên vùng

Theo chuyên gia, sau khi sáp nhập và điều chỉnh quy hoạch phát triển, Tây Ninh không còn là địa phương thuần nông nghiệp hay công nghiệp đơn lẻ, mà đang dần trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực.

Một trong những xu hướng đáng chú ý là sự hình thành hành lang kinh tế Mộc Bài – Đức Hòa – TP. Hồ Chí Minh. Trong cấu trúc này, cửa khẩu Mộc Bài không chỉ đóng vai trò là điểm giao thương biên giới mà có thể trở thành “tiền đồn” của hành lang logistics Đông – Tây.

Hàng hóa từ Campuchia, thậm chí từ Thái Lan, khi đi qua cửa khẩu Mộc Bài có thể di chuyển trực tiếp về trung tâm điều phối tại Đức Hòa – Hậu Nghĩa để lưu kho, phân loại và phân phối tới các thị trường tiêu thụ lớn như TP. Hồ Chí Minh hoặc xuất khẩu qua hệ thống cảng biển.

Song song đó, Tây Ninh cũng có điều kiện phát triển các khu kinh tế cửa khẩu thế hệ mới, không chỉ dừng lại ở chức năng kho bãi mà kết hợp sản xuất, chế biến và thương mại. Ví dụ, các doanh nghiệp có thể đặt nhà máy tại khu vực biên giới, sử dụng nguồn nguyên liệu nông sản hoặc cao su từ Campuchia, sau đó chế biến và xuất khẩu sản phẩm hoàn thiện sang thị trường ASEAN.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, mô hình này có thể giúp Tây Ninh trở thành một trung tâm trung chuyển hàng hóa xuyên quốc gia.

Hạ tầng giao thông – chìa khóa mở “trục xương sống”

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm logistics của khu vực, yếu tố quyết định vẫn là hạ tầng giao thông.

Theo ông Nguyễn Văn Phong, Tây Ninh cần tập trung xây dựng các trục giao thông động lực đóng vai trò “xương sống” kết nối liên vùng. Trong đó, các dự án lớn như cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Mộc Bài, đường Vành đai 3, Vành đai 4, trục N2 (đường Hồ Chí Minh) hay tuyến Bình Dương – Tây Ninh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Khi những tuyến giao thông này hoàn thành, Đức Hòa sẽ trở thành điểm giao cắt của nhiều dòng chảy hàng hóa: từ miền Tây lên sân bay Long Thành, từ Tây Nguyên ra cảng Cái Mép – Thị Vải, hoặc từ Campuchia xuống TP. Hồ Chí Minh.

Điều này giúp giảm đáng kể thời gian vận chuyển và hạn chế tình trạng hàng hóa phải đi qua các khu vực thường xuyên ùn tắc của TP. Hồ Chí Minh như hiện nay.

Song song đó, việc tận dụng vận tải thủy trên sông Vàm Cỏ Đông để kết nối với các cảng lớn như Cát Lái, Hiệp Phước hoặc cảng quốc tế Long An cũng có thể giúp giảm từ 20 – 30% chi phí logistics so với vận tải đường bộ.

Hiến kế phát triển trung tâm logistics hiện đại

Để khai thác tối đa lợi thế địa kinh tế, chuyên gia cho rằng Tây Ninh có thể triển khai mô hình phát triển logistics theo cấu trúc “Hub & Spoke”. Theo đó, Đức Hòa – Hậu Nghĩa đóng vai trò trung tâm (hub) kết nối với các khu công nghiệp vệ tinh tại Trảng Bàng, Gò Dầu, Phước Đông hay các khu công nghiệp của Long An.

Mô hình này cho phép hàng hóa từ các khu sản xuất được tập trung tại trung tâm logistics để xử lý, đóng gói và phân phối, giúp tối ưu hóa chi phí vận chuyển và thời gian giao hàng.

Bên cạnh đó, địa phương cũng cần định hướng phát triển các khu công nghiệp chuyên biệt thay vì mô hình đa ngành truyền thống. Các khu công nghiệp hỗ trợ có thể cung cấp linh kiện cho chuỗi sản xuất tại TP. Hồ Chí Minh và Bình Dương, trong khi khu công nghiệp dược phẩm – thực phẩm tận dụng lợi thế gần thị trường tiêu thụ lớn để phát triển chuỗi logistics lạnh.

Ngoài ra, với sự bùng nổ của thương mại điện tử, Đức Hòa có thể trở thành địa điểm lý tưởng để xây dựng các trung tâm hoàn tất đơn hàng (fulfillment center) quy mô lớn. Hàng hóa từ miền Tây và Tây Ninh có thể tập trung về đây để đóng gói và giao tới thị trường hơn 10 triệu dân của TP. Hồ Chí Minh.

Nếu được quy hoạch bài bản, khu vực này hoàn toàn có thể thu hút các tập đoàn thương mại điện tử và logistics lớn đặt trung tâm kho vận.

Cơ hội đi kèm thách thức

Dù sở hữu nhiều lợi thế, Đức Hòa – Hậu Nghĩa cũng đang đối mặt với áp lực lớn về hạ tầng và quản lý đô thị.

Hiện hệ thống giao thông và hạ tầng logistics tại khu vực này vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển trong tương lai. Nếu lưu lượng xe container và xe đầu kéo tăng nhanh mà hạ tầng không được nâng cấp kịp thời, khu vực có nguy cơ trở thành “nút thắt cổ chai” của mạng lưới vận tải.

Do đó, theo các chuyên gia, Tây Ninh cần sớm triển khai các giải pháp quản lý giao thông thông minh, phát triển hệ thống kho bãi tự động và ứng dụng công nghệ số để quản lý dòng chảy hàng hóa theo thời gian thực.

Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống hải quan điện tử kết nối từ cửa khẩu Mộc Bài tới các cảng nội địa cũng sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt thủ tục trung gian và rút ngắn thời gian thông quan.

Theo các chuyên gia, nếu tận dụng tốt lợi thế vị trí địa kinh tế và triển khai đồng bộ các chiến lược phát triển hạ tầng, logistics và công nghiệp, Tây Ninh hoàn toàn có thể chuyển mình từ một địa phương nằm ở “vùng ven” trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa chiến lược của khu vực phía Nam.

Sự hình thành của hành lang logistics Mộc Bài – Đức Hòa – TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới, giúp Tây Ninh không chỉ kết nối các vùng kinh tế trong nước mà còn mở rộng giao thương với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.