Chuyển đổi xanh, giảm phát thải, góp sức quan trọng bảo vệ môi trường

Vấn đề cấp thiết và hành động hiện hữu

Chủ đề của Ngày môi trường thế giới năm nay cũng tập trung vào việc triển khai hiệu quả các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050; phát triển thị trường các-bon; tăng cường kiểm kê, giám sát phát thải khí nhà kính và chủ động các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nghệ An là địa phương được lựa chọn để tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày môi trường thế giới (5/6). Các hoạt động sẽ được tổ chức tại phường Cửa Lò từ ngày 4-6/6/2026.

Tại Nghệ An, những năm gần đây, người dân liên tục chứng kiến các hiện tượng thời tiết cực đoan. Mùa hè nắng nóng kéo dài khiến nhu cầu sử dụng điện tăng cao, nguy cơ cháy rừng luôn thường trực; mùa mưa bão có mưa lớn kéo dài, ngập lụt sâu, sạt lở, gây thiệt hại nghiêm trọng. Những diễn biến đó cho thấy yêu cầu cấp thiết phải thúc đẩy chuyển đổi xanh, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao khả năng chống chịu của hệ sinh thái cũng như cộng đồng trước tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.

Các chuyên gia và nhà quản lý cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, quá trình chuyển đổi xanh cần bắt đầu từ những thay đổi trong nhận thức, thói quen tiêu dùng và cách thức sử dụng tài nguyên của mỗi cá nhân, tổ chức.

Tiến sĩ Nguyễn Khắc Lâm, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nghệ An cho rằng, để thực hiện chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính cần triển khai đồng bộ 4 trụ cột gồm chuyển đổi năng lượng, tối ưu hóa tài nguyên, nâng cấp công nghệ và hoàn thiện cơ chế, chính sách. Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là thay đổi nhận thức và hành vi tiêu dùng của xã hội.

“Nếu người dân tiếp tục sử dụng tài nguyên theo cách lãng phí, tiêu thụ nhiều năng lượng hóa thạch và phát sinh lượng lớn chất thải thì mục tiêu giảm phát thải sẽ rất khó đạt được. Chuyển đổi xanh phải bắt đầu từ chính mỗi gia đình, mỗi doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và từ những hành động nhỏ nhất như tiết kiệm điện, tiết kiệm nước, hạn chế rác thải nhựa dùng một lần hay ưu tiên sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường”, ông Lâm nhận định.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, đi cùng với việc thay đổi nhận thức, chuyển đổi xanh cần được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực trong đời sống hằng ngày. Từ góc độ nghiên cứu và đào tạo, Tiến sĩ Lê Khắc Bình, giảng viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh nhận định chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là con đường phát triển bền vững nhằm bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

Theo ông Bình, mỗi hộ gia đình sử dụng điện tiết kiệm hơn, mỗi doanh nghiệp đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà hay mỗi chủ phương tiện lựa chọn nhiên liệu sinh học đều đang trực tiếp góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

“Những năm gần đây, nhiều hộ dân và doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời để phục vụ nhu cầu sản xuất, sinh hoạt. Mô hình này góp phần hạn chế phát thải từ các nguồn điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Tương tự, việc kiên trì thực hiện lộ trình phổ biến xăng sinh học E5 và từng bước tiến tới áp dụng rộng rãi xăng E10 cũng là một giải pháp thiết thực nhằm hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải”, ông Bình đánh giá.

Cộng đồng doanh nghiệp - lực lượng đang trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển đổi năng lượng và ứng dụng các giải pháp xanh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh cùng chung quan điểm nhìn nhận.

Ông Trần Hoài Nam, Giám đốc Trung tâm bảo hành Samsung Nghệ An cho rằng người dân đang giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong tiến trình chuyển đổi xanh. Theo ông, chuyển đổi xanh không chỉ dựa vào các chính sách của Nhà nước mà cần có sự đồng thuận của toàn xã hội để mỗi người dân hiểu rằng những lựa chọn hằng ngày của mình đều có tác động đến môi trường.

“Gia đình tôi, công ty tôi luôn thực hiện nghiêm túc việc tiết kiệm năng lượng, lắp đặt hệ thống điện mặt trời để tận dụng nguồn năng lượng sạch tự nhiên, đồng thời hạn chế tối đa các loại rác thải nhựa. Việc thay đổi tư duy tiêu dùng, sử dụng các loại năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện với môi trường chính là góp sức trực tiếp giảm phát thải và bảo vệ môi trường sống”, ông Nam nói.

Doanh nghiệp giữ vai trò then chốt trong tiến trình chuyển đổi xanh

Nếu người dân là chủ thể tạo nên những thay đổi từ thói quen tiêu dùng thì cộng đồng doanh nghiệp được xem là lực lượng quyết định quy mô và tốc độ của quá trình chuyển đổi xanh. Bởi phần lớn hoạt động sản xuất, kinh doanh hiện nay đều gắn với việc sử dụng năng lượng, nguyên vật liệu và phát sinh phát thải ra môi trường.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn môi trường, giảm phát thải không còn là trách nhiệm xã hội đơn thuần mà đang trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh.

Theo ông Lê Nguyễn Chung, Phó Giám đốc VCCI Chi nhánh Nghệ An - Hà Tĩnh - Quảng Trị, để thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm phát thải, doanh nghiệp cần chủ động rà soát toàn bộ quy trình sản xuất nhằm xác định các nguồn phát thải lớn, từ đó xây dựng lộ trình cắt giảm phù hợp.

Việc đầu tư đổi mới công nghệ, thay thế các thiết bị tiêu hao nhiều năng lượng bằng dây chuyền hiện đại, tiết kiệm điện và thân thiện với môi trường không chỉ giúp giảm lượng phát thải khí nhà kính mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết giảm chi phí vận hành.

Song song với đổi mới công nghệ, các doanh nghiệp cũng cần đẩy mạnh sử dụng năng lượng tái tạo như điện mặt trời mái nhà, hệ thống chiếu sáng tiết kiệm điện, thiết bị điều khiển thông minh và từng bước thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng các nguồn năng lượng sạch.

Trong lĩnh vực vận tải và logistics, việc tối ưu hóa lộ trình vận chuyển, sử dụng phương tiện tiết kiệm nhiên liệu hoặc nhiên liệu sinh học cũng là giải pháp quan trọng góp phần giảm lượng phát thải các-bon

Một yêu cầu ngày càng cấp thiết hiện nay là áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất. Thay vì khai thác - sản xuất - thải bỏ theo mô hình truyền thống, doanh nghiệp cần tăng cường tái sử dụng nguyên liệu, tái chế chất thải, kéo dài vòng đời sản phẩm và hạn chế tối đa lượng rác thải phát sinh.

Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, gia tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên và nâng cao sức cạnh tranh trong dài hạn.

“Ngoài các giải pháp về công nghệ, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa xanh trong nội bộ thông qua việc nâng cao nhận thức cho người lao động về tiết kiệm điện, nước, phân loại rác tại nguồn và thực hiện các tiêu chuẩn sản xuất bền vững. Khi mỗi cán bộ, công nhân viên đều tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh, hiệu quả giảm phát thải sẽ được nhân lên đáng kể”, ông Chung nhấn mạnh.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, hành trình hướng tới nền kinh tế xanh và phát thải thấp còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, với sự chung tay của người dân, doanh nghiệp và các cấp, ngành, những chuyển động tích cực đang tạo nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời đóng góp thiết thực vào cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.

Những hoạt động nổi bật trong chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày môi trường thế giới được tổ chức tại Cửa Lò gồm: Triển lãm Kinh tế biển xanh - Nông nghiệp và môi trường bền vững; Diễn đàn Quốc gia về môi trường và khí hậu với chủ đề "Từ chính sách đến hành động"; Hội thảo quốc gia về hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững; Chương trình nghệ thuật "Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh".