Đào tạo nhân lực 'đi trước một bước' cho điện hạt nhân Ninh Thuận

Kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực phục vụ Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đang được Ban Quản lý dự án điện hạt nhân Ninh Thuận xây dựng, trình Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) xem xét, phê duyệt. Yêu cầu đặt ra là phải chuẩn bị nhân lực sớm, bám sát tiến độ dự án và từng bước hình thành đội ngũ có khả năng làm chủ công nghệ.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về kế hoạch đào tạo nhân lực phục vụ Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, ông Lê Văn Định, Trưởng phòng Tổ chức và Nhân sự, Ban Quản lý dự án điện hạt nhân Ninh Thuận cho biết, kế hoạch đang được Ban xây dựng và trình EVN xem xét, phê duyệt.

Điểm cốt lõi của kế hoạch là yêu cầu đào tạo phải “đi trước một bước”, tức hoàn thiện trước những nội dung cần thiết để khi dự án bước vào các giai đoạn tiếp theo, nguồn nhân lực đã được chuẩn bị tương ứng. Cụ thể, “đi trước một bước” không chỉ là đưa người đi học, mà phải gắn đào tạo với toàn bộ tiến độ của dự án. Theo đó, nhân sự được đào tạo ở nước ngoài sẽ tiếp tục tham gia các chương trình đào tạo, chuẩn bị sản xuất sau khi trở về nước, qua đó từng bước hình thành lực lượng có thể đáp ứng yêu cầu vận hành nhà máy.

Ông Lê Văn Định nhấn mạnh: “Những nội dung này chúng tôi phải chuẩn bị từ trước, kể cả trước khi ký hợp đồng. Mục tiêu là phải làm trước tất cả những phần việc cần thiết, nắm được yêu cầu và đặt ra bài toán nhân lực, kế hoạch đào tạo bám theo tiến độ của dự án”.

Phân nhóm nhân lực để đào tạo theo từng yêu cầu

Theo kế hoạch đang được Ban Quản lý dự án điện hạt nhân Ninh Thuận xây dựng, nguồn nhân lực phục vụ nhà máy được phân thành 5 nhóm, gồm A, B, C, D và E. Việc phân nhóm nhằm xác định rõ yêu cầu, nguồn tuyển dụng và lộ trình đào tạo đối với từng lực lượng.

Trong đó, nhóm A là lực lượng vận hành nhà máy, dự kiến khoảng 120 người, bao gồm cả lực lượng dự phòng. Nguồn nhân lực của nhóm này gồm những người đã có kinh nghiệm trong lĩnh vực điện hạt nhân từ giai đoạn trước và các sinh viên được đào tạo ở nước ngoài theo Quyết định số 1012/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 26/5/2025, phê duyệt Đề án "Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035".

Đối với nhóm A, những nhân sự chưa có nền tảng chuyên môn sẽ trải qua các bước đào tạo tiếng Nga, đào tạo đại học, đào tạo theo hợp đồng để chuẩn bị cho quá trình sản xuất, sau đó tiếp tục được đào tạo bổ túc, thi chứng chỉ vận hành. Trong khi đó, những nhân sự đã có kinh nghiệm từ giai đoạn trước sẽ được rút ngắn lộ trình, không phải bắt đầu lại từ khâu học tiếng Nga và đào tạo 5 năm ở nước ngoài mà tham gia trực tiếp chương trình đào tạo và lao động sản xuất.

Nhóm B có khoảng 200 người, thực hiện các công việc liên quan đến phản ứng và thực hiện các công việc liên quan đến xử lý nhiên liệu hạt nhân, vận chuyển chất thải và vật liệu phóng xạ. Nhóm này gồm 45 kỹ sư, cử nhân đã được đào tạo trước đây và 155 sinh viên. Lộ trình đào tạo đối với nhóm B dự kiến khoảng 2 năm, sau đó nhân sự sẽ thực hành tại các nhà máy điện hoặc trung tâm đào tạo và tham gia giám sát lắp đặt thiết bị.

Nhóm C là nhân sự công nghiệp chung (Điện, Tự động, Nhiệt,..), đảm bảo việc sản xuất năng lượng điện và nhiệt với tổng số khoảng 696 người. Trong đó có 623 kỹ sư tuyển dụng trong nước giai đoạn 2023-2030 và 73 sinh viên theo Quyết định số 1012/QĐ-TTg được đào tạo tại Nga.

Đối với nhóm D, nhân sự sẽ được tuyển dụng hoàn toàn trong nước, sau đó đào tạo thực tế tại các nhà máy điện, trung tâm đào tạo và tham gia giám sát thiết bị. Nhóm F là nhân sự hành chính, văn phòng, dự kiến được tuyển dụng vào năm 2035. Cách phân nhóm này cho thấy kế hoạch đào tạo được xây dựng theo hướng không đào tạo một lực lượng đồng nhất, mà phân định rõ từng vị trí, yêu cầu chuyên môn và thời điểm cần nhân lực.

Ông Lê Văn Định cho rằng đối với nguồn nhân lực điện hạt nhân, không phải vị trí nào cũng đòi hỏi người đã có kinh nghiệm. Theo khuyến cáo của phía đối tác, với nhiều vị trí, nhân sự chỉ cần được đào tạo cơ bản ở bậc đại học, sau đó tiếp tục được đào tạo chuyên sâu theo yêu cầu của nhà máy.

“Đối với những vị trí chủ chốt, nhân lực sẽ được đào tạo tại Nga. Qua quá trình đào tạo, các bạn sẽ được trang bị thêm nhiều kiến thức, từ kiến thức cơ bản về hạt nhân đến các chuyên ngành liên quan đến nhà máy điện hạt nhân. Đây là nền tảng để các nhân sự có thể làm việc cũng như tham gia vào quá trình chuẩn bị sản xuất”, ông Định cho biết.

Khoảng 10 năm để hình thành đội ngũ kỹ sư hạt nhân

Một trong những vấn đề đặt ra đối với kế hoạch nhân lực là thời gian đào tạo dài. Theo tính toán của Ban Quản lý dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, quá trình đào tạo kỹ sư hạt nhân hiện được xác định khoảng 10 năm. Khoảng thời gian này bao gồm đào tạo ngoại ngữ, đào tạo đại học, đào tạo theo hợp đồng, các chương trình thực nghiệm, thực hành, tham gia giám sát lắp đặt và chạy thử.

Đây cũng là lý do yêu cầu “đi trước một bước” trở thành vấn đề then chốt trong chuẩn bị nhân lực. Nếu đào tạo chỉ được triển khai khi các hạng mục của dự án đã bước vào giai đoạn cần người, sẽ khó bảo đảm đội ngũ có đủ thời gian tích lũy kiến thức, kinh nghiệm và các yêu cầu chuyên môn cần thiết.

Thực tế, Việt Nam đã có một lực lượng nhân sự được đào tạo cho điện hạt nhân từ giai đoạn trước. Theo ông Lê Văn Định, EVN từng cử 30 kỹ sư về hạt nhân đi học tập ở nước ngoài, hiện có 27 người đang làm việc trong EVN. Bên cạnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với phía Nga đã cử 429 sinh viên đào tạo, hiện có 161 người đang công tác trong EVN. EVN cũng từng cử 32 kỹ sư tham gia chương trình đào tạo tại Nhật Bản, hiện còn 30 cán bộ đang công tác. Trong nước, 5 trường từng tham gia chương trình đào tạo nhân lực điện hạt nhân, với 1.780 kỹ sư và cử nhân tốt nghiệp trong giai đoạn trước.

Tuy nhiên, việc dự án từng dừng triển khai trong thời gian dài cũng đặt ra bài toán đối với lực lượng nhân sự đã được đào tạo. Theo đánh giá của Ban Quản lý dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, đội ngũ này có nền tảng tốt, chất lượng đầu vào cao, được đào tạo bài bản trong và ngoài nước, đồng thời có hơn 10 năm kinh nghiệm trong công tác quản lý, vận hành tại các đơn vị trong và ngoài nước.

Nhưng sau khoảng 10 năm, chuyên môn và kiến thức của một bộ phận nhân sự có nguy cơ mai một do không được làm việc đúng chuyên môn. Ngoại ngữ cũng là một vấn đề, trong đó những người từng học tập tại Nga có thể mai một tiếng Nga, còn tiếng Anh chuyên ngành không được tiếp xúc thường xuyên.

Theo tính toán của Ban Quản lý dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, đến năm 2035, độ tuổi trung bình của lực lượng nhân sự này khoảng 43 tuổi. Điều đó đặt ra yêu cầu vừa tận dụng đội ngũ đã được đào tạo, vừa nhanh chóng bổ sung thế hệ kỹ sư trẻ để bảo đảm tính kế thừa trong suốt quá trình xây dựng và vận hành nhà máy.

Từ góc độ EVN, ông Lê Văn Định cho rằng yêu cầu chuẩn bị nhân lực phải được cụ thể hóa bằng kế hoạch cho từng nhóm người, từng giai đoạn và từng nhiệm vụ của dự án. Không chỉ đào tạo trước, các bước đào tạo còn phải được kết nối với tiến độ xây dựng, chuẩn bị sản xuất, lắp đặt thiết bị, chạy thử và vận hành.

Cùng với đó, kế hoạch đào tạo cũng đặt ra yêu cầu về sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các trường, viện. Theo định hướng được Ban Quản lý dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đề xuất, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách; doanh nghiệp là bên đặt hàng, đào tạo thực tế và sử dụng nhân lực; các trường, viện đảm nhiệm đào tạo và phát triển năng lực chuyên môn. Đối với lực lượng sinh viên đang theo học các chuyên ngành liên quan đến điện hạt nhân, ông Lê Văn Định cho rằng đây sẽ là một trong những nguồn nhân lực có thể được tuyển dụng cho dự án trong tương lai.

“Các bạn trước hết nên tập trung vào việc học tập, trau dồi kiến thức tại trường. Sau này, chúng ta sẽ tham gia vào quá trình tuyển dụng của các đơn vị. Tôi rất mong muốn sau này được làm đồng nghiệp với các bạn, những kỹ sư hạt nhân tương lai”, ông Lê Văn Định chia sẻ.