Chủ động ứng phó El Niño, triển khai sản xuất năm 2027

Sản xuất đạt kết quả tích cực, nguy cơ thiếu nước gia tăng

Chiều 14/10, tại Đắk Lắk, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội nghị sơ kết công tác sản xuất trồng trọt và phòng, chống hạn hán năm 2026; triển khai kế hoạch năm 2027 vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Theo báo cáo tại hội nghị, năm 2026, dù chịu tác động của thời tiết cực đoan, biến động thị trường và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nông sản, sản xuất trồng trọt của vùng cơ bản đạt kế hoạch. Diện tích gieo trồng lúa ước đạt 782.200 ha, sản lượng gần 5,075 triệu tấn. Nhóm cây công nghiệp chủ lực gồm cà phê, hồ tiêu, cao su, điều và chè có diện tích khoảng 1,178 triệu ha, sản lượng hơn 3,021 triệu tấn, tăng 121.100 tấn so với năm 2025.

Nhóm cây ăn quả chủ lực đạt khoảng 264.100 ha, sản lượng hơn 3,019 triệu tấn, tăng 206.000 tấn; trong đó, sầu riêng có mức tăng sản lượng lớn. Các cây hằng năm khác có sản lượng khoảng 19,8 triệu tấn, tăng 703.100 tấn. Tuy nhiên, công tác quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng còn khó khăn. Liên kết sản xuất, tiêu thụ chưa đáp ứng yêu cầu; hạ tầng thủy lợi tại một số địa bàn còn hạn chế.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, cho biết địa phương có diện tích gieo trồng hằng năm trên 843.000 ha. Trong đó, cà phê có diện tích khoảng 217.000 ha, sản lượng 617.000 tấn; sầu riêng khoảng 42.000 ha, sản lượng 544.000 tấn; hồ tiêu khoảng 28.000 ha, sản lượng 88.000 tấn.

Theo ông Thiên Văn, nông nghiệp địa phương đang đối mặt với tác động của biến đổi khí hậu, khô hạn kéo dài, thiếu nước tưới và nước sinh hoạt. Mưa lớn, ngập úng cục bộ trong giai đoạn chuyển mùa cũng gây thiệt hại đến hạ tầng, sản xuất. Cùng với đó, sản xuất nhỏ lẻ và tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe đặt ra yêu cầu tái cơ cấu ngành trồng trọt.

Thông tin từ Đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ cho thấy, từ nay đến tháng 3/2027, El Niño được dự báo có cường độ rất mạnh. Do ảnh hưởng của El Niño, từ nay đến hết năm 2026, số bão, áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm, khoảng 4-5 cơn; trong đó, khoảng 1-2 cơn có thể ảnh hưởng đến duyên hải Nam Trung Bộ.

Mùa mưa tại duyên hải Nam Trung Bộ có khả năng kết thúc sớm. Tổng lượng mưa những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027 được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10-35%; riêng vùng cao nguyên Trung Bộ có nơi thấp hơn 20-40%. Nhiệt độ phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-2 độ C.

Từ tháng 10-12/2026, các sông Nam Trung Bộ có thể xuất hiện 2-4 đợt lũ, đỉnh lũ ở mức báo động 2-3, có nơi trên báo động 3. Tuy nhiên, dòng chảy phổ biến vẫn thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10-20%.

Đáng chú ý, từ tháng 1-4/2027, dòng chảy trên các sông được dự báo giảm chậm, lượng dòng chảy thiếu hụt trên 40%, có sông trên 60% so với trung bình nhiều năm. Đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ khuyến nghị triển khai tích nước sớm, hợp lý tại các hồ chứa ngay trong mùa lũ năm 2026 để giảm nguy cơ thiếu nước.

Cơ quan khí tượng cũng lưu ý, dù tổng lượng mưa dự báo thiếu hụt, những tháng cuối năm vẫn cần đề phòng mưa lớn trong thời gian ngắn, bão mạnh, ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất. Lũ lớn kết hợp triều cường có thể gây ngập vùng ven sông, vùng trũng, đồng bằng, ảnh hưởng đến gieo trồng.

Tích nước sớm, bố trí sản xuất phù hợp nguồn nước

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu các địa phương tập trung triển khai nhiệm vụ vụ đông xuân 2026-2027 và kế hoạch sản xuất năm 2027, gắn với phương án phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn.

Trước mắt, cần khẩn trương thu hoạch lúa vụ mùa năm 2026 nhằm hạn chế thiệt hại do mưa lũ. Các địa phương xây dựng phương án sản xuất phù hợp điều kiện nguồn nước; tổ chức xuống giống sớm, tập trung ở nơi đủ điều kiện, sử dụng giống ngắn ngày và áp dụng tưới tiết kiệm. Đồng thời, tiếp tục giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng hợp lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; chuyển đổi diện tích đất lúa kém hiệu quả sang cây trồng phù hợp, gắn với liên kết sản xuất, tiêu thụ.

Đối với cây công nghiệp và cây ăn quả, Thứ trưởng yêu cầu kiểm soát phát triển diện tích hồ tiêu, sầu riêng, chanh leo theo kế hoạch; tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.

Các địa phương cần hoàn thiện dữ liệu cà phê, cao su phục vụ tuân thủ quy định của Liên minh châu Âu về sản phẩm không gây mất rừng và suy thoái rừng (EUDR), nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ cấp xã. Việc bảo đảm cấp nước sinh hoạt trong mùa khô 2026-2027 phải được chủ động xây dựng phương án.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật được giao phối hợp hướng dẫn kế hoạch sản xuất, kỹ thuật canh tác an toàn; tập huấn thủ tục hành chính được phân cấp, hỗ trợ quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.

Các đơn vị chuyên môn về thủy lợi, khí tượng thủy văn có nhiệm vụ dự báo nguồn nước, cảnh báo thiên tai, đề xuất giải pháp chống hạn, điều tiết nước tưới và phối hợp bảo đảm nước sinh hoạt. Hoạt động khuyến nông, nghiên cứu cần tăng cường chuyển giao kỹ thuật, nhân rộng mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đề nghị doanh nghiệp, hiệp hội và hợp tác xã phát triển vùng nguyên liệu, tăng liên kết sản xuất, tiêu thụ; duy trì điều kiện của mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; kiểm soát chất lượng nông sản theo yêu cầu thị trường.

Tại hội nghị, ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ đầu tư, nâng cấp công trình cấp nước sinh hoạt, thủy lợi, hệ thống trữ và dẫn nước; hướng dẫn điều hòa, phân phối nguồn nước, ưu tiên nhu cầu thiết yếu của người dân.  Tỉnh đề xuất nâng cao năng lực quan trắc, dự báo mưa lũ, cảnh báo lũ quét, sạt lở đất và truyền tin đến khu vực nguy cơ cao; xây dựng chính sách thu hút đầu tư nông nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn, giảm phát thải carbon.  Đắk Lắk cũng kiến nghị bố trí thành lập các trung tâm kiểm nghiệm an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật và cơ sở chiếu xạ tại địa phương để thuận tiện giám sát, kiểm soát chất lượng nông sản.