Chính sách mở, thị trường điện mái nhà Hà Tĩnh 'phá băng' bứt tốc

Chính sách cho phép bán 50% điện dư lên lưới giúp thị trường điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) tại Hà Tĩnh bứt phá, giải bài toán "cắt đỉnh phụ tải" và rút ngắn thời gian hoàn vốn cho doanh nghiệp. Cùng với việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, Sở Công Thương Hà Tĩnh siết chặt an toàn vận hành; đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp tận dụng nguồn vốn xanh và giải pháp lưu trữ năng lượng để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Để hiểu rõ hơn về tiềm năng từ chính sách này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Lê Đức Hùng - Trưởng phòng Quản lý năng lượng, Sở Công Thương Hà Tĩnh.

Thị trường "phá băng", rút ngắn thời gian hoàn vốn

- Thưa ông, chính sách cho phép bán lên lưới tối đa 50% lượng điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu đang được xem là một "đòn bẩy". Xin ông cho biết, Sở Công Thương đánh giá thế nào về sự chuyển biến của thị trường năng lượng tái tạo tại Hà Tĩnh thời gian qua?

Ông Lê Đức Hùng: Chính sách gia tăng tỷ lệ bán điện dư lên lưới chính thức là một "cú hích" lớn, cởi trói về biên độ lợi nhuận cho các nhà đầu tư. Thời gian qua, thị trường ĐMTMN tại Hà Tĩnh thực sự đã "phá băng" và chuyển từ giai đoạn thăm dò sang hành động quyết liệt.

Thứ nhất, bài toán kinh tế đã rõ ràng hơn. Tỷ lệ bán điện dư được nâng cao giúp các hộ gia đình và đặc biệt là doanh nghiệp rút ngắn đáng kể thời gian hoàn vốn (chỉ còn khoảng 3,5 - 5 năm), từ đó kích thích mạnh mẽ dòng vốn xã hội hóa.

Thứ hai, qua số liệu thực tế rà soát, tính toán tại Sở Công Thương và Công ty Điện lực Hà Tĩnh, lượng hồ sơ thông báo và đăng ký phát triển ĐMTMN đang tăng nhanh. Các nhà máy, cơ sở sản xuất tại Khu kinh tế Vũng Áng và các cụm công nghiệp đã chủ động lập dự án phát triển ĐMTMN. Chúng tôi đánh giá đây là sự chuyển dịch hết sức tích cực, đúng với định hướng đưa Hà Tĩnh trở thành trung tâm công nghiệp và năng lượng vững chắc của khu vực miền Trung.

- Hà Tĩnh được đánh giá có nền tảng hạ tầng điện đồng bộ cùng tiềm năng bức xạ tốt, nhu cầu phụ tải cao. Việc nâng tỷ lệ điện phát lên lưới sẽ trực tiếp giải quyết bài toán giảm sức ép cho lưới điện quốc gia trong các đợt nắng nóng đỉnh điểm tại địa phương ra sao, thưa ông?

Ông Lê Đức Hùng: Hà Tĩnh có ưu thế lớn với nguồn bức xạ mặt trời dồi dào và nền tảng hạ tầng truyền tải được quy hoạch và đầu tư đồng bộ. Tuy nhiên, phụ tải công nghiệp nặng tại địa phương lại rất lớn.

Việc phát triển ĐMTMN và nâng tỷ lệ phát lên lưới sẽ giải quyết xuất sắc bài toán "cắt đỉnh phụ tải". Trong các đợt nắng nóng đỉnh điểm từ tháng 4 đến tháng 7 hằng năm, khi nhu cầu sử dụng hệ thống làm mát như điều hòa nhiệt độ tăng vọt, cũng chính là lúc bức xạ mặt trời đạt mức cao nhất.

Lượng điện sinh ra được tiêu thụ tại chỗ và đẩy phần dư trực tiếp vào lưới phân phối, giúp triệt tiêu nhu cầu truyền tải từ xa, giảm tổn thất điện năng và giải tỏa áp lực thiếu nguồn cục bộ. Đặc biệt, sự cộng hưởng giữa ĐMTMN và các Chương trình điều chỉnh phụ tải điện (DR) mà Sở Công Thương, Công ty Điện lực Hà Tĩnh đang đôn đốc các doanh nghiệp tham gia sẽ tạo ra "tấm khiên kép", bảo đảm an ninh năng lượng tốt nhất cho tỉnh nhà.

Minh bạch hạ tầng, tinh gọn thủ tục đấu nối

- Sở Công Thương cùng ngành điện địa phương đang triển khai những giải pháp tháo gỡ thủ tục hành chính, cấp phép và đấu nối như thế nào, thưa ông?

Ông Lê Đức Hùng: Quan điểm chỉ đạo của Sở là "quản lý chặt chẽ nhưng thủ tục phải thông thoáng". Sở đã phối hợp cùng Công ty Điện lực Hà Tĩnh và các đơn vị liên quan triển khai các giải pháp căn cơ.

Thứ nhất, minh bạch hóa hạ tầng. Công ty Điện lực Hà Tĩnh đã thực hiện công bố công khai khả năng tiếp nhận công suất lưới điện để người dân, doanh nghiệp chủ động khảo sát và lựa chọn quy mô đầu tư phù hợp, tránh tình trạng làm xong mới biết lưới điện khu vực đã đầy tải.

Thứ hai, thiết lập liên thông hành chính. Chúng tôi áp dụng triệt để việc tiếp nhận "Thông báo phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ"; đồng thời, phối hợp liên ngành với cơ quan quản lý xây dựng và phòng cháy chữa cháy để cắt giảm thời gian. Các quy trình khảo sát đấu nối, kiểm tra an toàn và ký kết hợp đồng mua bán điện đều được tinh gọn, hỗ trợ tối đa cho Nhà đầu tư và Nhân dân.

Khuyến khích phát triển, tuyệt đối không đánh đổi an toàn

- Thưa ông, với vai trò quản lý nhà nước, Sở Công Thương có các biện pháp rà soát, kiểm soát ra sao để đảm bảo chất lượng thiết bị lắp đặt và tính an toàn tuyệt đối cho hệ thống lưới điện chung?

Ông Lê Đức Hùng: Chúng tôi xác định khuyến khích phát triển nhưng tuyệt đối không đánh đổi an toàn. Việc này được kiểm soát nghiêm ngặt từ thiết bị đầu vào cho đến khâu vận hành.

Về thiết bị, các vật tư cốt lõi như biến tần (Inverter) hay tấm pin quang điện phải có đầy đủ chứng nhận xuất xứ (CO, CQ) và đạt tiêu chuẩn kỹ thuật. Nghị định 58/2025/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 243/2026/NĐ-CP đã quy định rất rõ việc nghiêm cấm hoàn toàn hành vi nhập khẩu, sử dụng tấm quang điện hay thiết bị chuyển đổi đã qua sử dụng, phế phẩm.

Về an toàn vận hành, hệ thống phải tuân thủ khắt khe các quy định về an toàn điện, tính toán chịu lực công trình và đặc biệt là quy chuẩn an toàn cháy nổ QCVN 06:2022/BXD, Quy về an toàn điện do UBND tỉnh ban hành.

Đối với hệ thống có nối lưới, yêu cầu bắt buộc phải cài đặt rơ-le giới hạn công suất hoặc thiết bị chống phát ngược chính xác theo cam kết. Sở Công Thương và ngành điện sẽ tiến hành hậu kiểm, kiên quyết xử lý và yêu cầu tách lưới đối với các công trình vi phạm chuẩn an toàn.

- Sở có định hướng hay khuyến nghị gì để các doanh nghiệp trong các khu, cụm công nghiệp tiếp cận hiệu quả nguồn vốn tín dụng xanh và tối ưu hóa việc lắp đặt hệ thống này, thưa ông?

Ông Lê Đức Hùng: Để tối ưu hóa suất đầu tư và đạt hiệu quả cao nhất, Sở Công Thương có 3 khuyến nghị trọng tâm dành cho các doanh nghiệp:

Một là, chủ động xây dựng phương án tài chính và tận dụng linh hoạt các mô hình. Nếu không muốn chịu áp lực vốn ban đầu, doanh nghiệp có thể hợp tác theo mô hình ESCO (Công ty dịch vụ năng lượng) hoặc tham gia cơ chế Mua bán điện trực tiếp (DPPA); tuy nhiên cần lưu ý mô hình này thường áp dụng cho các doanh nghiệp có quy mô, sử dụng lượng điện rất lớn. Hiện nay, các ngân hàng thương mại lớn cũng đã có các gói "Tài trợ điện mặt trời mái nhà" cho vay tới 75% - 85% tổng mức đầu tư với thời hạn vay lên tới 10 năm.

Hai là, khuyến khích đầu tư ĐMTMN gắn liền với Hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Cơ cấu này giúp Doanh nghiệp tích trữ điện dư vào ban ngày để sử dụng cho ca sản xuất buổi tối, tối đa hóa chi phí tiền điện tiết kiệm được.

Ba là, doanh nghiệp cần nghiêm túc xem xét thực hiện các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tiết kiệm điện đồng bộ như áp dụng hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001.

Hệ thống ĐMTMN sẽ mang lại giá trị gia tăng lớn nhất khi song hành cùng nỗ lực tiết kiệm điện nội tại và hướng tới việc sở hữu các chứng chỉ năng lượng tái tạo, giúp nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh khi xuất khẩu sang các thị trường quốc tế khắt khe.

- Xin cảm ơn ông!

Ông Lê Đức Hùng - Trưởng phòng Quản lý năng lượng, Sở Công Thương Hà Tĩnh: "Đến ngày 30/6/2026, Hà Tĩnh có 801 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt 158,466 MWp (khoảng 134,696 MW). Trong đó, nhóm đối tượng thuộc Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã đưa vào vận hành 158 hệ thống, với tổng công suất 105,28 MWp (khoảng 89,488 MW); đối với nhóm tòa nhà công sở, đã có 10/886 trụ sở lắp đặt; đối với nhóm hộ gia đình, đã có 633/439.906 hộ sử dụng điện lắp đặt. Đây là những con số tăng trưởng ấn tượng, tạo cơ hội bứt phá mạnh mẽ cho chuyển dịch năng lượng xanh bền vững tỉnh nhà".